Een oase waar je God kunt ontmoeten

Een kerktuin is niet alleen een fijne groene plek bij de kerk, maar bovendien een mooie gelegenheid om al buiten de kerk iets te ervaren van de rust en vrede die bij God te vinden zijn. Bovendien kun je verwijzen naar bomen, planten en gewassen uit de Bijbel. Het is heerlijk om even stil te staan of te gaan zitten bij een mooie struik of geurend bloemenperk of een beeld dat symbolisch is voor Gods aanwezigheid.

Rijdend door het Groninger land ontdek je kleine kerken, omgeven door grafstenen, gras en stilte. In alle eenvoud stralen ze iets uit van goddelijke aanwezigheid. Als je door een drukke nieuwe stadswijk rijdt, moet je tussen de huizen en kantoren zoeken naar een kerk. Wanneer je toch een kerk vindt, ligt rond het gebouw meestal een plein met tegels en daarop een fietsenrek. Zijn er al perkjes, dan is de keuze voor de beplanting meestal bepaald door het gemak aan onderhoud. Zo’n stukje buitenruimte wordt op zaterdag keurig geveegd en het onkruid wordt weggehaald. Het ziet er netjes uit, maar soms ook saai. Zo’n plek kan herschapen worden tot een ‘ruimte’ die op allerlei manieren een nieuwe functie krijgt voor de geloofsgemeenschap en de buurt.

Uitstraling

Steeds meer kerkbesturen denken daarom na over een nieuwe inrichting van hun kerkplein. Het besef groeit dat het belangrijk is om ook de kerk met groen te omringen. Groen zorgt immers voor een natuurlijke waterafvoer, biodiversiteit en is een woonplek voor kleine dieren. In de zomer zorgt het voor verkoeling. Bij het herinrichten van de buitenruimte kun je zoeken naar aandacht voor Gods schepping. Je kunt kiezen voor een inrichting waardoor je al aan de buitenkant iets ervaart van dat waarover het in het gebouw gaat. Tegelijk kun je nadenken over een vorm van beheer die ecologisch verantwoord is. De aanblik van de buitenkant van de kerk geeft een eerste indruk van de kerkgemeenschap. Een gemeenschap die iets uitstraalt, laagdrempelig is, uitnodigt om van dichtbij te bekijken. Dat kan een moestuin, natuurtuin, stiltetuin of speelplek zijn, maar ook een ruimte die een religieuze thematiek in zich draagt en daardoor een extra dimensie toevoegt aan wat er te zien en te ervaren is.

Bijbel en tuin

Bomen, bloemen, planten en gewassen spelen in de Bijbel vaak een rol in de verhalen van God en mensen. Al aan het begin van de Bijbel, in het boek Genesis, speelt de tuin een hoofdrol: ‘Toen bracht de Heer God de mensen in de tuin van Eden, om die te bewerken en te bewaren’ (Genesis 2:15). In het Nieuwe Testament is de tuin een verwijzing naar de nieuwe schepping. Het Nieuwe Testament schetst het graf en de opstanding van Jezus in het decor van een tuin (Johannes 19:41-20:18). Aan het slot van de Bijbel keert het beeld van de tuin in Eden terug in de beschrijving van het nieuwe Jeruzalem.

Bij het herinrichten van de ruimte rond de kerk kun je gebruikmaken van de symbolische betekenis van bomen, bloemen, gewassen en planten. Daarmee zet je bijbelverhalen in de open lucht. De plataan herinnert ons aan het verhaal van Jakob, waarin hij bij het verwerven van zijn veestapel de schillen van de plataan gebruikt. Vertelt de tamarisk iets over het verhaal van Hagar en ken je de gelijkenis van de vijgenboom die een nieuwe kans kreeg? Het plaatsen van een simpele brem kan verwijzen naar Elia die onder een bremstruik bescherming zocht. Er zijn voorbeelden te over. Daarnaast zijn er veel planten en bomen die verwijzen naar een bijbelse persoon, zoals de Aronskelk, Mozes in het biezenmandje, een Judasboom of de Salomonszegel. Het is mooi om daarmee iets te doen. Dat kan in een grote tuin, maar ook in kleine borders of perkjes. Sowieso geeft groen rondom een kerkgebouw meerwaarde. Immers, er moet eerst samen een plan worden gemaakt, daarna gegraven, gespit, geplant en gezaaid worden. Door contact te zoeken met natuurorganisaties, volkstuinverenigingen of bijvoorbeeld de voedselbank ontstaan er relaties tussen kerk en samenleving.

Symboliek

Niet alle tegels kunnen ‘gewipt’ worden. De kerk moet immers toegankelijk en rolstoelvriendelijk blijven. Bij de rooms-katholieke Johannes de Doperkerk in Hoofddorp koos men voor tegels met een vissymbool erin. Bij de CGK in Nieuw-Vennep ligt een mooi Christusmonogram voor de ingang. Maar ook een kleine fontein of bron heeft een symbolische bijbelse betekenis en kan fungeren als blikvanger. Door deze kleine ingrepen verwijs je zonder te preken naar wie je als geloofsgemeenschap wilt zijn en wat je wilt uitstralen. Symbolen spreken hun eigen taal: een taal die niet iedereen kent, dus die heeft soms wat uitleg nodig. Goed om daaraan zowel intern als extern aandacht te besteden.

Ter informatie:

Wie zich wil verdiepen in de symboliek van bomen, bloemen en planten kan inspiratie vinden op de websites van inspiratietuinen en bijbelaantekeningen.

Boekentips:

• Daan Smit, Planten uit de Bijbel. Hun herkomst en hun gebruik door de eeuwen heen. Gids voor het kweken, Helmond (Michon), 1990.
• Nigel Hepper, Tuinieren met planten uit de Bijbel, Weesp(Groen en Zoon), 1998.
• Tini Brugge, Bloemen geven zin, Utrecht (VBK Media), 2002.
• Tini Brugge, Geheimen van de kloostertuin, Tielt (Lannoo), 2006.
• Becky Speer, Planten uit de Bijbel.Van de roos van Saron tot de ware wijnstok, Utrecht (KokBoekenCentrum), 2020.

Vragen en advies

Bij werkgroep ‘Kerktuinen’ van de Raad van Kerken kun je terecht voor vragen en advies. Ria Stolk is te bereiken via de website van inspiratietuinen.

Israëltuin