Niet voor de buurt, maar met en in de buurt

‘We bidden voor de wijk waarin we leven. Heer ontferm u.’ De bede klinkt in de bijna lege kerkzaal van kerkgebouw De Bron in Amsterdam Nieuw-West. De ruime zaal met witte stoelen ademt een weldadige rust. Bram Beute, voorganger in deze kerk, begint vier doordeweekse dagen met een ochtendgebed. Wie wil mag aansluiten. Vandaag is dat zijn stagiair en een zuster uit de gemeente. ‘Ik wil graag dat het gebouw zoveel mogelijk gebruikt wordt en dacht dat dit een goede invulling van mijn kant kon zijn. De dag beginnen met gebed voor, in en met de stad.’

Hij loopt na het halfuur durende gebedsmoment de entreehal van de kerk in. Aan de zijkant lopen mensen in en uit om een voedseluitdeelpunt van De Groene Kans gereed te maken. Op een bank onder het prikbord in de hal zit een vrouw te bellen en rondom de koffiebar staat een zestal mensen. Ze drinken koffie. Beute sluit zich erbij aan en begint met een van de aanwezigen over de de uitslagen van Feyenoord en Ajax. De Amsterdammers hadden een goed weekend. De Rotterdammers iets minder. Niet veel later sluit Beute zich op in zijn werkkamer. ‘Ik doe geregeld de deur dicht, want anders blijft iedereen hier in en uit lopen en kom ik niet tot concentratie. Ik kies er wel nadrukkelijk voor om hier vaak aanwezig te zijn. Dat levert mooie ontmoetingen op.’ Hij is voorganger van de NGK-CGK-gemeente die huist in dit kerkgebouw. Deze gemeente heeft wel twee verschillende takken. De ene tak is De Bron, de traditionele christelijk gereformeerde gemeente die al sinds jaar en dag in het kerkgebouw samenkomt. De andere tak heet Oase, een multiculturele gemeente. De missie op haar website maakt veel duidelijk. ‘De Bron brengt mensen bij elkaar die verlangen naar een relatie met God en betrokken willen zijn bij de samenleving.’

Prachtwijk

We zijn vandaag niet in Amsterdam te gast om het te hebben over de samenwerking tussen beide gemeentes. Het gaat vandaag over de vraag hoe het kon gebeuren dat het kerkgebouw tegenwoordig bijna zeven dagen in de week gebruikt wordt en een geziene plek werd in de wijk.

‘Dat proces is ten tijde van corona ingezet, voordat ik hier voorganger werd. Er was een welzijnsorganisatie in de wijk die ruimte zocht om samen te komen tijdens de “anderhalvemetermaatregel”. Van het een kwam het ander.’ Beute glimlacht veelzeggend. ‘In de kerkelijke wereld, en zeker de missionaire wereld, wordt vaak gezegd dat je als kerk goede buren moet zijn en je kerkgebouw zoveel mogelijk moet openstellen voor de buurt. Dat is een mooi ideaal, maar lang niet elke buurt leent zich daarvoor. Deze buurt wel. Het is een zogeheten prachtwijk (of aandachtswijk) met veel armoede. Veel mensen zijn overdag thuis en zijn vaker eenzaam. Ze hebben de kerk gevonden als plek om naartoe te komen voor tal van activiteiten. Het openstellen van de kerk doorbreekt de eenzaamheid. In mijn vorige gemeente in Kampen was dit niet zo snel gebeurd, want bijna niemand in die wijk was daar overdag thuis en ’s avonds gingen ze echt niet naar de kerk.’ Kerk-zijn in en voor de buurt is belangrijk, zegt Beute daarmee, maar elke buurt vraagt weer een andere aanpak. Beute haast zich te zeggen dat het een lange zoektocht is geweest om als kerkgebouw in de wijk dienstbaar te zijn. ‘De kerk stond niet bij iedereen goed bekend. Dat kwam mede omdat er wel activiteiten in de buurt en voor de buurt werden georganiseerd, maar niet met de buurt. De afgelopen jaren is er een beweging gekomen waarin activiteiten meer met en door de wijk worden georganiseerd.’

Gebouw

Van ‘voor de wijk’ naar ‘met en door de wijk’, dat blijkt een van de sleutels te zijn geweest om te komen tot een multifunctioneel kerkgebouw. Pieter Nugteren weet er alles van. Hij is gebouwbeheerder en regelt alles in en rondom het gebouw. ‘Ik regel de verhuur van het kerkgebouw, maar ook het onderhoud van het gebouw, samen met de commissie van beheer. Kleine klusjes doe ik zelf of ik vraag er iemand voor.’ Als hij de agenda van de kerk doorneemt, is er elke dag wel een activiteit. Van een koffiemorgen tot een samenkomst van een orkest, en van een middag van stichting Gave tot een bijeenkomst van de gemeente Amsterdam. Nugteren is tussen de acht en zestien uur in de week kwijt aan zijn werk als gebouwbeheerder. Dat doet hij pro-deo. ‘Mijn vrouw en ik werken allebei parttime. We leven niet om te werken, maar werken om te leven. Bij dat leven hoort zeker ook de kerk. Ik heb van alles en nog wat gedaan in de kerk, maar ontdekte op den duur dat ik dingen regelen leuk vind. Van notulen maken tot het regelen van de verhuur van het gebouw.’

We leven niet om te werken, maar werken om te leven

Nugteren is een paar jaar geleden op zoek gegaan naar huurders voor het gebouw, want het gebouw stond het grootste deel van de week leeg. Alleen op een paar avonden en op zondagen was het in gebruik. ‘Het eerste wat we regelden was een website met duidelijke prijzen. Dat leverde al wat op, want in Amsterdam zijn niet veel betaalbare zalen te vinden. Toen corona kwam, ging het pas echt rollen. Philadelphia zocht een ruimte om maaltijden te organiseren op anderhalve meter. Ze zijn nooit meer weggegaan. Nu gebruiken ze de kerk doordeweeks voor dagbesteding. Dat levert niet per se veel inkomsten op, maar het geeft wel veel leven in het gebouw. Zo zijn er meer organisaties via mond-tot-mondreclame bij ons gekomen.’ Om een paar voorbeelden te noemen; een orkest, een blokfluitgroep, een bedrijf dat taallessen geeft aan statushouders, een Braziliaanse kerk die diensten organiseert en ga zo nog maar door. Daarnaast zijn er ook sporadisch feesten en bruiloften. ‘Maar daarvan wil ik er niet te veel, want het is relatief veel werk en levert niet heel veel op.’

Multifunctioneel

Hoe Nugteren het voor elkaar krijgt om al deze werkzaamheden voor de kerk te doen naast zijn andere werk en gezinsleven, verbaast ook Beute. ‘We zijn erg dankbaar voor en met hem. Zonder de inzet van Pieter en daarbij zijn gezin is niet mogelijk wat we nu doen met het kerkgebouw.’ Daarmee lijkt de gepassioneerde gebouwbeheerder de tweede sleutel waardoor dit kerkgebouw de afgelopen jaren kon uitgroeien tot een multifunctioneel kerkgebouw. Dat Nugteren zich zo inzet voor de kerk en het gebouw kent ook een diepere visie. ‘We willen dat de drempel om de kerk binnen te gaan laag is. We geloven dat als mensen de kerk eenmaal van binnen hebben gezien, ze de kerk ook gemakkelijker binnenlopen voor iets anders. Voor een buurtmaaltijd bijvoorbeeld waar iets over het christelijk geloof wordt verteld of voor een dienst. De goede naam van de kerk is fijn en zorgt er hopelijk ook voor dat men de kerk bezoekt als men haar nodig heeft.’ Dit zijn woorden die Beute alleen maar kan beamen. Hij is op zijn beurt maar wat blij dat de kerkgemeenschap een eigen kerkgebouw heeft en bijvoorbeeld geen gebruik hoeft te maken van een wijkgebouw of iets dergelijks. ‘Dit geeft ons ook de vrijmoedigheid om bijvoorbeeld bij een buurtmaaltijd iets over het geloof te zeggen. Dit is en blijft immers een godshuis. Er zijn ook geregeld bezoekers die zich verbazen over onze kerkzaal. Het is echt een kerk.’

De verhuur van het gebouw aan de diverse partijen levert op jaarbasis ongeveer 35.000 euro op. In vergelijking met de tijd voor corona is dat het tienvoudige. ‘Dit is natuurlijk lang niet genoeg om al het kerkelijke werk te kunnen betalen, maar het is wel genoeg voor de exploitatie van het gebouw. Afgelopen jaren hebben we ook wat ruimtes kunnen opknappen door deze inkomsten, dus dat is mooi. Overigens ben ik wel altijd op zoek naar wat groepen kunnen betalen. Maatwerk noem ik het. Voor stichting Gave hanteer ik andere vergoedingen dan voor een bedrijf of voor de gemeente Amsterdam.’

Kansen bieden

Ondertussen zitten er zo’n veertig mensen op stoelen aan de zijkant van het kerkgebouw. Ze zijn daar gekomen vanwege De Groene Kans. Dat is een project dat bouwt aan gemeenschappen in de buurt en waar iedereen welkom is. Ze noemen het zelf een wekelijks tuinfeestje waarbij eten wordt verdeeld dat anders wordt weggegooid. Denk bijvoorbeeld aan groente en fruit van de markt. Bij aankomst krijgt iedereen een willekeurig getal toebedeeld, dat zorgt voor een eerlijke verdeling. ‘Vorige week waren er ruim veertig bezoekers’, vertelt de vrouw die de cijfers uitdeelt. Ze bladert even in het boek van de administratie. Voordat het eten wordt verdeeld is er eerst tijd en ruimte voor koffie, gesprek en ontmoeting. Dit is namelijk geen ruimte rondom een scankassa in de supermarkt waarbij de interactie tot een minimum wordt beperkt. Juist het sociale aspect is een belangrijk element van het succes van De Groene Kans. Bij dit alles zijn niet alleen betrokken wijkgenoten, maar ook sociale professionals aanwezig. Dit project wil namelijk echt kansen bieden op allerlei terreinen. Op de website omschrijven ze het zelf als volgt: ‘De voornaamste intentie van De Groene Kans is het veroorzaken van gelijkwaardigheid, een menselijke maat, inclusie en diversiteit door een goede sfeer en veiligheid boven regels en protocollen te plaatsen. Daarvoor zijn humor, laagdrempeligheid en sfeerbeheer de belangrijkste bouwstenen.’ Het zijn grote woorden, maar al snel blijkt dat dit een van de best lopende projecten in en rondom deze kerk is. Het zorgt niet alleen voor beweging in en rond het gebouw, maar ook voor het feit dat de kerk een ankerpunt in de wijk is geworden. Of noem het een groene oase. Beute spreekt enkele aanwezigen en gaat daarna weer geruisloos naar binnen om zich op te sluiten in zijn werkkamer. ‘Nu moet ik nodig nadenken over de diensten van zondag.’ Hij sluit de deur van zijn werkkamer.