Het scheppingsverhaal 2.0?

Het nieuwe kinderboek van Corien Oranje en Cees Dekker, Het geheime logboek van topnerd Tycho, probeert het Bijbelse scheppingsverhaal en de evolutietheorie met elkaar te verenigen. En ook de Amerikaanse theoloog Leonard J. Vander Zee slaat in zijn spreken en schrijven dat pad in. Is dit een geloofwaardige versie 2.0 van het scheppingsverhaal?

Van eeuwigheid tot eeuwigheid bestaat de ene God. Hij is de bron en het doel van alle dingen. Hij is in Zichzelf een God vol van allesomvattende liefde, blijdschap, vrede en creativeit. Aan ons mensen heeft Hij Zichzelf bekendgemaakt als God de Vader, God de Zoon en God de heilige Geest. Deze drie-enige, ware God is geen onderdeel van onze tijd en ruimte, maar is er de schepper van. Voor Hem is er geen verschil tussen wat voor ons één nanoseconde is of één miljard jaar.

Eens, once upon a time, bracht deze overweldigende, kostelijke, overvloeiende liefde van de drie-enige goddelijke gemeenschap vanuit het niets een speldenknopje voort, kleiner dan een eiwit. God had daar het hele universum in gelegd: alle materie, alle energie, al het leven, alle natuurwetten, ja, alles was in potentie aanwezig. Het speldenknopje explodeerde – alleen God weet hoe – en het universum ontstond.

Zo begint de Amerikaanse gereformeerde theoloog Leonard J. Vander Zee zijn hervertelling van het scheppingsverhaal in From Stardust to the New Jerusalem, op een congres over schepping en evolutie begin juli 2015. In zijn ogen is het een wonder van goddelijke liefde en creativiteit dat na een proces van miljarden jaren het speldenknopje waarmee God begonnen is, eindigt in het bestaan van mensen die naar Gods beeld geschapen zijn en God kennen en erkennen: ‘HEER, onze Heer, hoe machtig is uw naam op heel de aarde’ (Psalm 8).

Daarna spreiden de donkere schaduwen van de zonde zich uit over de mensheid en de hele schepping. Maar de schepper laat zijn schepping niet los. God de Zoon komt, als grootste kosmische moment van heel het universum, onze ruimte, tijd en materie binnen en neemt ons menselijk DNA aan. Door zijn vergoten bloed en zijn glorieuze opstandig herstelt Jezus Christus onze ware menselijke identiteit als beelddragers van God. Door zijn heilige Geest veranderen wij nu al steeds meer naar dat beeld.

Eens, once upon a time, zullen wij, in zonde gevallen mensen, in de eeuwige dans van Gods drie-enige liefde en vreugde delen, wanneer Hij de schepping in volle luister herstelt en alle dingen nieuw maakt. Dit grote, miljarden jaren durende verhaal is het ware goede nieuws dat redding en hoop geeft aan iedereen die in dit licht wandelt.

Ik snap niet wat deze hypothese geloofwaardiger maakt dan een goddelijke schepping zoals die in Genesis 1-3 beschreven is

Riskant

Ik proef bij Vander Zee een diep respect voor de drie-enige God als de schepper, verlosser en voltooier van deze wereld. Tegelijk wil hij volledig recht doen aan de ontdekkingen en resultaten van de wetenschap rondom het ontstaan van het universum en onze plek als mensheid op aarde.

Mij valt ook op dat Van der Zee in zijn vertelling op minstens twee momenten kiest voor een soort goddelijke bijsturing van het evolutieproces:

1. Op een gegeven moment speelt God met het DNA, zodat er nieuwe levende wezens ontstaan, waaruit uiteindelijk een schepsel voortkomt dat iets totaal nieuws heeft: menselijk bewustzijn.

2. In deze menselijke wezens blaast de schepper zijn adem, oftewel zijn heilige Geest, zodat ze God leren kennen en vereren als hun schepper.

Deze twee momenten van goddelijke bijsturing kunnen mij niet overtuigen. Ik snap niet wat deze hypothese geloofwaardiger maakt dan een goddelijke schepping zoals die in Genesis 1-3 beschreven is.

Ik vind het ook een riskante hypothese. Want als je alleen maar kunt geloven in een God die gebonden is aan hoe de wetenschap het ontstaan van het universum verklaart, verval je in een vorm van deïsme, de theologische stroming die van mening is dat God alleen aan het begin de boel in gang heeft gezet en zijn schepping vervolgens als een wekker laat aflopen, zonder er verder betrokken bij te zijn. Of, nog erger, je houdt geen geloof meer over, omdat de wetenschap, als het erop aankomt, in alles het laatste woord heeft.

Kant-en-klaar

De Nederlands-gereformeerde dr. Henk Geertsema voert in zijn artikel ‘Probeer eens opnieuw naïef de Bijbel te lezen’ (Christelijk Weekblad, 15 juli 2015) een pleidooi om als christenen weer meer open te staan voor de verwondering. Het getuigt volgens hem juist van een wetenschappelijke instelling om open te staan voor de mogelijkheid dat de aarde in zes dagen is geschapen. De filosoof Paul Ricoeur noemt dit een ’tweede naïviteit’.

Leonard J. Vander Zee wees er in zijn lezing op dat wetenschap en theologie elk hun beperkingen moeten erkennen, om zo volop op hun eigen terrein de geheimen van de schepping (vooral de natuurwetenschap) en de verlossing (vooral de theologie) te doorgronden. Ik voel wel wat voor deze benadering als het om de vragen rond schepping en zondeval gaat.

Wetenschappelijk kan ik prima met grote delen van de evolutietheorie uit de voeten. Als je, puur wetenschappelijk, de aardlagen en het zonnestelsel bestudeert, kom je uit op miljoenen en miljarden jaren. Daar is niets mis mee. Maar volgens mij kan de natuurwetenschap niet verklaren waarom de aarde is ontstaan. Die verklaring geeft God wel in de Bijbel. Al is het niet uitputtend, want wat Hij ons in de Bijbel laat weten, doet Hij ‘voor zover dat voor ons in dit leven nodig is tot zijn eer en tot behoud van de zijnen’ (Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 2).

Hoe Hij het allemaal precies gedaan heeft, daar was en kan ik niet bij

Als christen geloof ik in die God. Ik geloof dat Hij deze wereld geschapen heeft, nog steeds in stand houdt en regeert, en eens tot zijn doel zal brengen. Als Hij mij vertelt dat Hij alles in het begin perfect heeft neergezet, dan geloof ik dat. Daarbij heb ik er geen behoefte aan om nadrukkelijk uit te spreken dat de zes scheppingsdagen elk precies 24 uur geduurd hebben. Maar ik zie het nut er ook niet van in om de zes scheppingsdagen op te rekken tot exact de periode die de huidige stand van de wetenschap berekend heeft.

Als God mij vertelt dat Hij één echtpaar als mens naar zijn beeld geschapen heeft, dan geloof ik dat ook. Hoe Hij dat allemaal precies gedaan heeft, daar was en kan ik niet bij. Maar Hij heeft wel meer dingen gedaan waar ik niet bij was en bij kan, en waar toch meer dan 500 mensen getuige van zijn geweest. Persoonlijk vind ik daarom dat een geleidelijke ontwikkeling van de mens uit een ‘mensaapachtige’ niet goed met het historische verhaal van Genesis 1-3 te combineren is.

Eens, once upon a time, maakte God in korte tijd een kant-en-klaar heelal en schiep Hij één mensenpaar als zijn evenbeeld. En met het intellect dat God zelf in onze hersenen gelegd heeft, kunnen we het allemaal narekenen: als God het niet in een krappe week geschapen heeft, zou het ongeveer 13,7 miljard jaar oud zijn. Zo’n machtig God is Hij!

Dit artikel is een verkorte weergave van een blog over dit onderwerp op www.ernstleeftink.wordpress.com.