Ken je rode paddenstoelen

Onze manier van communiceren verandert. Het gaat niet om het winnen van een woordenstrijd, maar om grip te krijgen op de materie. Liever bevragen we elkaar op de afwegingen die we maken, zonder direct tot conclusies te hoeven komen. Er komt steeds meer aandacht voor het communicatieproces zelf en voor de deelnemers. Dat geldt ook voor de communicatie met jongeren.

Het gaat om persoonlijke emoties, meningen en ervaringen, waardoor de ander meestal geen idee heeft dat hij een rode paddenstoel raakt. (beeld luckyraccoon/iStockPhoto)

De trend in hedendaagse communicatie is dat het steeds meer gaat om inzicht in het proces dat tot een keuze leidt. Met aandacht dus voor het proces zelf en voor de deelnemers en hun rol daarin. In het contact met jongeren is het daarom voor elke jeugdwerker van belang om inzicht te hebben in de eigen manier van reageren.

Paniekknop

Een voor mij treffende beeldspraak bij communicatie is die van de rode paddenstoel. Rode paddenstoel is de bijnaam voor de paniekknop die aan of naast een grote machine gemonteerd is. Met één mep erop zet je de hele machine stil. In de beeldspraak staan rode paddenstoelen voor onderwerpen die een zodanige reactie oproepen dat je even stilgezet wordt om ze te kunnen verwerken.

Iedereen heeft weer andere rode paddenstoelen. In het contact met tieners en jongeren kan het bijvoorbeeld gaan om gedragingen of krachttermen die je als storend of kwetsend ervaart, of om lichaamsgeur of iets in het uiterlijk waardoor je afgeleid wordt. Ook kan het zijn dat een opmerking in een gesprek een sterke herinnering oproept. Wat voor iemand een rode paddenstoel vormt, is afhankelijk van persoonlijkheid, opvoeding, levenservaringen enzovoort. Het gaat om persoonlijke emoties, meningen en ervaringen, waardoor de ander meestal geen idee heeft dat hij een rode paddenstoel raakt.

Wees je als jeugdleider bewust van wat jou raakt en waar jij door stilgezet wordt, want die zaken hebben invloed op de communicatie met tieners en jongeren.

Reageren

Wanneer je ergens door stilgezet bent, heb je tijd nodig om dat te verwerken. De vraag is hoe je reageert op het stilgezet zijn. De ander zal ondertussen gewoon verder zijn gegaan met waar jullie mee bezig waren. Het is zaak om weer aansluiting te maken door te laten weten dat je even afgeleid was. De eenvoudigste manier daarvoor is een korte mededeling, bijvoorbeeld: ‘Sorry, ik was even afgeleid. Wat zei je precies?’

Je kunt ook wat uitgebreider reageren en vertellen waardoor je afgeleid werd. Dat kan als de situatie het toelaat en het gepast is. Tieners en jongeren kunnen het prima hebben als je vertelt wat hun woorden of gedrag bij jou opgeroepen hebben, zolang het voor hen niet kwetsend is en ze redelijk zelfbewust zijn.

Lastiger is het om te reageren als je emotioneel geraakt bent. Het is dan in ieder geval belangrijk om te laten weten dat je geraakt bent. In een pastoraal gesprek met een jongere houd ik het dan meestal bij een opmerking als: ‘Zo, wat je nu vertelt moet ik even laten landen.’ Alleen al door dat te zeggen, neem ik even pauze, en daarna laat ik de ander weer aan het woord. Als zoiets in een groep gebeurt, bijvoorbeeld op een clubavond, dan zal ik sneller uitspreken wat me raakt en waarom. Daarbij let ik er wel op dat ik niet meer vertel dan wat de jongeren naar mijn inschatting kunnen verwerken.

Het moeilijkst is het om te reageren als je ergens boos door wordt. Als je merkt dat je boos aan het worden bent, is het goed om de opkomende boosheid te laten zien, nog voordat je echt boos bent. Als je eenmaal echt boos bent, wordt het bijna onmogelijk om te reageren op een manier die de kou uit de lucht haalt. Maar als het lukt om je opkomende boosheid te laten merken, dan houd je zelf de regie in handen.

Meppen

In het kader van een goede voorbereiding op het contact met tieners en jongeren is het dus erg behulpzaam om van jezelf te weten welke onderwerpen jouw rode paddenstoelen zijn. Voor tieners en jongeren is het vaak nog moeilijk om emoties bij anderen te herkennen. Ze zullen dan ook – zonder vooropgezette bedoeling – regelmatig bij je op een rode paddenstoel meppen. Ook als je al verschillende keren verteld hebt wat jou raakt. Investeer daarom in het herkennen van je eigen kwetsbaarheden en bespreek die als jeugdleiders met elkaar.

Agenda

• 29 april – 3 mei 2016: Soul Survivor Festival. Vijf dagen samen Jezus ontmoeten! Plaats: strand Nulde. Zie verder www.soulsurvivor.nl.
• 13 – 16 mei: Pinksterconferentie Opwekking, met als thema ‘Samen Jezus leven’. Zie www.opwekking.nl/conferenties/pinksterconferentie.
• Zaterdag 21 mei 2016: Landelijke toerustingsdag NGK, voor iedereen die actief is in de gemeente. Thema: ‘De kerk en ik: waar we bouwen – waar we breken’. Zie www.ngk.nl/agenda/landelijke-toerustingsdag.
• 23 – 29 juli: Zomerconferentie New-Wine. Zie zomerconferentie.new-wine.nl.
• 28 juli – 3 augustus: Teenstreet. Zie teenstreet.de/nl/home.html.

Tips/media

• Lees nogmaals de voorbeelden van rode paddenstoelen die in het artikel worden genoemd. Welke herken je? Zijn er andere waardoor jij wordt stilgezet? Schrijf ze op en bespreek ze als jeugdleiders met elkaar. Dat kan bijvoorbeeld tijdens een intervisiebijeenkomst. Er zijn diverse intervisiemethoden beschikbaar, zoals de Incidentmethode, de Balintmethode, de Socratische methode, de Roddelmethode, en Ziejem – de non-verbale intervisiemethode. Een uitleg van al deze methoden vind je op www.coachy.nl/intervisiemethodieken.
• Als intervisie niet bij jouw situatie aansluit, kijk dan eens naar je kwaliteiten, bijvoorbeeld met behulp van het kernkwadrantenmodel van Ofman. Hiermee kun je voor jezelf duidelijk krijgen waarom iemand een allergische reactie (= rode paddenstoel) bij jou oproept. Zoek op YouTube naar ‘kernkwadrant animatie 2016’ voor een animatie met een goede uitleg en lees daarna Galaten 5:22-26.

Met bijdragen van Karen Scheele (NGJ) en Anko Oussoren (Praktijkcentrum GKv).