Heb verdriet met wie verdriet heeft

Verdriet en troost horen bij elkaar, maar het is een moeilijke combinatie. Verdriet uiten is vaak moeilijk; troost bieden ook. Als troosten niet mogelijk is, wees dan in ieder geval verdrietig met wie verdriet heeft.

Mensen die verdriet hebben, trekken soms een muur op om zich heen: ‘Alles gaat goed hoor.’ Veel medemensen weten niet hoe ze met het verdriet van anderen moeten omgaan en mijden hen daarom. Hun eigen onzekerheid is voor hen belangrijker dan het verdriet van de ander. Veel mensen worden daardoor op een afschuwelijke manier in de steek gelaten als het erop aankomt.

Troosten is moeilijk. Moet je Job tekeer horen gaan tegen zijn vrienden: ‘Niets dan ellende brengt mij jullie troost. Een eindeloze stroom van lege woorden’ (Job 16:2-3). En hij had nog gelijk ook. Zijn vrienden waren bij hem gekomen en hadden zeven dagen gezwegen. Geweldig dat ze er zo voor hun vriend wilden zijn. Maar waren ze maar blijven zwijgen!

Jobs vrienden probeerden God te verdedigen en een antwoord te vinden op het lijden van Job. Maar wij hoeven God niet te verdedigen. En er is geen antwoord op het lijden.

Ruimte

Paulus geeft in Romeinen 12 een serie praktische opdrachten. Ze zijn allemaal een uitwerking van de eerste opdracht: ‘Laat uw liefde oprecht zijn’ (vers 9). Wat hoort bij echte liefde? Onder andere: ‘Heb verdriet met wie verdriet heeft.’

Er is iets opvallends aan deze opdracht. Het is namelijk geen opdracht om te troosten! Paulus zegt niet: ‘Troost wie verdrietig is.’ Hij zegt: ‘Heb verdriet met wie verdriet heeft.’

Verdriet heeft z’n eigen waarde en mag ruimte krijgen. Het is niet iets wat zo snel mogelijk opgelost moet worden. Verdriet heeft zelfs geestelijke waarde: als je een medemens in zijn verdriet leert kennen, leer je ook het verdriet van God kennen, en zo God zelf.

Heb verdriet met wie verdriet heeft. Deze opdracht doet recht aan hoe moeilijk het is om te troosten. Bijvoorbeeld omdat troosten makkelijk kan dwingen: ‘Ik vind dat jouw verdriet over moet gaan, want ik heb er last van. Ik kan er niet tegen.’

Wurggreep

Troosten is ook moeilijk omdat er veel verdriet is waar troost niet bij kan komen. De zwarte wurggreep van een depressie. Het gat in je ziel bij borderline, waar alle geluk als door een afvoerputje in wegstroomt. De diepe innerlijke eenzaamheid die overblijft als je ouders je geen liefde gaven. Het trauma als gevolg van seksueel misbruik, of na een uitzending als militair naar een oorlogsgebied. De ontdekking dat je iemand bent die je niet wilt zijn; een pedofiel bijvoorbeeld. Spreuken 14:10 brengt dit indringend onder woorden: ‘Alleen je eigen hart kent je diepste verdriet.’

Troost is dan vaak een brug te ver. Je kunt niets anders doen dan het verdriet aanhoren, het erkennen, en mee verdrietig zijn.

Ik luisterde naar een vriend die met een groot verdriet zat. Na zijn verhaal zuchtte ik eens diep en zei: ‘Ik wilde dat ik iets voor je kon doen.’ Toen zei mijn vriend: ‘Maar dat doe je al, voor de zoveelste keer luister je naar me, meer heb ik van jou niet nodig.’

Pijnlijk snel

Heb verdriet met wie verdriet heeft. Ik zie het ook als een opdracht om ernaar te vragen. Hoe is het met jou? Hoe is het echt met jou? Is er verdriet in je leven? Vraag ernaar en blijf ernaar vragen. Mensen vergeten zo snel. Zo pijnlijk snel. Ze vinden dat je na een jaar of zo over het verlies van je partner heen moet zijn. Maar als je ernaar vraagt? ‘Mis jij je vrouw nog?’ ‘Ja, na vijftien jaar nog elke dag.’

Mensen sterven vaak twee keer. Eerst verdwijnen ze uit het leven, en dan verdwijnen ze uit de gesprekken. Beide keren doet het bij de achterblijvers enorm veel pijn. Heb verdriet met wie verdriet heeft.