Aanbidding in Amersfoort

Sjoerd Wielenga | 29 oktober 2016
  • Reportage
  • Special 2016
  • Thema-artikelen

De stad die dit jaar The Passion te gast had, kent een rijk kerkelijk leven. Maar hoe ziet de kerk er in 2025 uit? Is er dan nog aanbidding in Amersfoort? Journalist Sjoerd Wielenga ging op onderzoek uit.

(beeld Marielle Schuurman)

(beeld Marielle Schuurman)

Blatende schapen in een grazige, groene wei vol bomen met verleidelijk glimmende appels. Nee, dit is niet het paradijs, dit is een appelboomgaard op landgoed Coelhorst, vlak bij Amersfoort. Eind augustus vond hier een ‘hagenpreek’ plaats. De hagenpreek, een initiatief van natuurbeschermingsorganisatie A Rocha, wil christenen bewust maken van de noodzaak om goed voor de aarde te zorgen. ‘De Bijbel begint immers met een verhaal over een tuin,’ vertelde directeur Embert Messelink. Voor deze groene christenen is wel duidelijk hoe de kerk er in 2025 uitziet: duurzaam.

Terug naar de stad. Daar vond in het voorjaar nog het televisiespektakel The Passion plaats. De gezamenlijke kerken sloegen de handen ineen om de bezoekers na afloop meer te vertellen over het passieverhaal.

Een snelle telling levert veertig kerkverbanden op in de stad, met hun diverse wijkgemeenten. Van de Rafaëlgemeente tot de Orthodox-katholieke Kerk en van verschillende PKN-gemeenten tot de Vergadering van Gelovigen. Er zijn twee Nederlands-gereformeerde gemeenten en negen gereformeerd-vrijgemaakte. Eén van de GKv’s in de stad stond onlangs nog in de landelijke belangstelling vanwege een verdrietige misbruikzaak.

In Amersfoort lijkt op het eerste gezicht geen spoor zichtbaar van de ontkerkelijking. De grote landelijke onderzoeken die ieder jaar minder kerkleden tellen, lijken hier niet op te gaan. Zo’n 10 procent van Amersfoort is kerkelijk. Minder dan typisch kerkelijke dorpen, maar meer dan de sterker geseculariseerde Randstad.

Voor dit verhaal bezoek ik drie kerken uit het enorme Amersfoortse aanbod, vanuit de gedachte: is daar misschien een stukje van de kerk van de toekomst zichtbaar? Ik bezoek een bijzondere samenwerking in een nieuwbouwwijk, een kinderactiviteit van een gewone gemeente in een oudere stadswijk en een migrantengemeente.

Woensdag 31 augustus | 18:30 uur | Aan Tafel in Vathorst

In het noorden van Amersfoort werd zo’n vijftien jaar geleden de Vinex-wijk Vathorst uit de weilanden van het dorp Hooglanderveen gestampt. Op de plek waar vroeger boer Kleinveld zijn stallen had, is nu een winkelcentrum waar jonge ouders met pakken luiers Kruidvat verlaten. In het vlakbij gelegen Veenhuisje, een residu van de agrarische omgeving, organiseerden de gezamenlijke kerken koffieochtenden voor de wijk. Op die plek staat nu Hart van Vathorst. Hier bundelen de gereformeerd-vrijgemaakte Ontmoetingskerk, twee zorginstellingen en een kinderdagverblijf de krachten. In het pand wonen mensen met een verstandelijke beperking, dementie en niet-aangeboren hersenletsel. De kerkzaal van de Ontmoetingskerk maakt onderdeel uit van het gebouw.

De centrale hal van Hart van Vathorst druppelt langzaam vol. De tafels die overdag gebruikt worden voor lunch en koffie met gebak zijn er vanavond voor Aan Tafel in Vathorst – een initiatief van leden van de Ontmoetingskerk. Gerco van der Erve (40) en Joan Stiels (37) laten zich de wraps met gegrilde paprika, de kipfilet en de kikkererwtensalade goed smaken. ‘O, o, o, wat is dít lekker!’ watertandt Gerco als hij zijn bord ziet.

‘O, o, o, wat is dít lekker!’

Gerco en Joan wonen sinds maart in Hart van Vathorst, bij Sprank, een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Ze zijn in staat om in eigen appartementen te wonen en hebben veel vrijheid. Gerco is lid van de Ontmoetingskerk en helpt in de keuken als kok. Joan volgt catechisatie. Ze wil gedoopt worden. In Hart van Vathorst helpt ze in de bediening. Gerco wist Joan te verleiden met een zelfgebakken omelet met kaasvulling. ‘Zoals hij me toen vastpakte, dacht ik: dat komt wel goed.’ Gerco hoort het verhaal stralend aan. Ze laten me hun ringvingers zien. ‘Een vriendschapsring’, klinkt het in koor.

022052-aanbidding-in-amersfoort_2a

(beeld Marielle Schuurman)

Elke laatste woensdag van de maand schuiven hier zo’n 25 gasten aan, zowel bewoners en gemeenteleden als wijkgenoten. De bezoekers – meestal alleengaanden – zijn heel divers, zegt één van de initiatiefnemers, Irene Bergsma (46). ‘Zowel sociaal sterke als sociaal zwakke mensen, met en zonder baan. Een enkeling gaat naar de voedselbank.’

Toen Irene tien jaar geleden in Vathorst kwam wonen, hoorde ze als jeugdverpleegkundige over de eenzaamheid in de kersverse nieuwbouwwijk. ‘Omdat iedereen hier nieuw is, hebben veel mensen geen contacten. Men leeft achter de voordeur. Waar tref je elkaar dan? Zelf werd ik automatisch onderdeel van de kerkelijke gemeente, maar als je geen lid bent van een kerk, heb je dat niet. Daarom startten we Aan Tafel in Vathorst.’

De wijkmaaltijden leiden soms tot bijzondere ontmoetingen. Mede-organisator Marianne Mars (36) herinnert zich dat ze aan een stel vroeg hoe ze elkaar hadden leren kennen. Via de aidswebsite, was het antwoord. Slik, dacht Marianne. Maar ze hoorde hun verhaal aan. Hoe de man, nadat hij over zijn ziekte had verteld op het werk, stukje bij beetje gedegradeerd werd en uiteindelijk een werkplek in het magazijn kreeg. Alleen. Niemand wilde meer met hem samenwerken. Het koffiekopje waaruit hij gedronken had, werd in de prullenbak gegooid. Marianne: ‘Toen ze weggingen, zeiden ze: “We hebben in jaren niet meegemaakt dat er iemand naar ons verhaal heeft geluisterd.”’

‘Wat wij kapotmaken, belemmert God niet om zijn plan door te zetten’

Is dit misschien de kerk van de toekomst? Een wijkmaaltijd vol luisterende oren en mensen met en zonder beperking die samen met een kerk in één gebouw samenleven?

‘Dit huis draagt verbinding uit’, zegt Marianne. ‘Aan Tafel in Vathorst is daar een verlengde van. Mensen uit het huis ontmoeten mensen uit de wijk. En ik weet zeker dat zorginstellingen en kerken vaker gaan samenwerken. We merken vanuit het hele land belangstelling voor wat we hier doen.’

022052-aanbidding-in-amersfoort_2b

(beeld Marielle Schuurman)

Irene hoopt dat de kerk in de toekomst nog meer dan nu met een sociaal gezicht – ‘met de ogen van Jezus’ – naar buiten treedt. Maar, benadrukt ze, hoe mooi samen eten ook is, ze hoopt niet dat de kerk over tien jaar uitsluitend een plek is om gezellig te eten. ‘Het is een voorrecht dat de kerk kennis heeft van de Bijbel. Dat moeten we niet weggooien. Als kerk heb je wat te bieden!’

Marianne denkt bij de toekomst ook aan de jeugd. Ze is al twaalf jaar jeugdcoach bij jongerenclub Praten In Levenslustige Samenstelling (PILS). ‘Ik loop een paar jaar mee met hun leven en hoop dat ik zo investeer in de toekomst van de kerk.’ Ze is optimistisch. ‘Ik zie hoe veertigers en vijftigers veranderen. Vroeger praatten ze veel over de regeltjes, nu vertellen ze hoe Jezus hun leven veranderd heeft. Ik hoop dat jongeren zich hierdoor aangesproken voelen.’

Hoe de kerk er over tien jaar uitziet? Gerco zucht diep. ‘Dat is de lastigste vraag die me ooit gesteld is! Misschien is dit gebouw wel in elkaar gestort. Ik vermoed dat er oorlog is en terroristische aanslagen zijn. Maar je kunt niets zeggen over hoe de toekomst loopt. Alleen God weet het.’ Daarna nemen hij en Joan een kop koffie. Met slagroom.

Woensdag 7 september | 21:00 uur | Migrantengemeente Oase

‘En dit is het doopbad’, zegt evangelist Samer Younan (38). Samer geeft me een rondleiding door het pand aan de Liendertseweg. De Arabisch-Nederlandstalige Oase-gemeente deelt het met de Engelstalige Grace Church. Beide gemeenten zijn onderdeel van het aan de CGK en GKv verbonden International Christian Fellowship. Boven in het gebouw bevindt zich de kerkzaal, beneden zijn er een ontmoetingsruimte met vergadertafel, een keuken, relaxte banken en een spreekkamer. Aan de vergadertafel hielden zo’n dertig mensen zojuist hun wekelijkse Bijbelstudie, over 1 Petrus 2. Vandaag viert één van de jongeren, Rownaq, haar verjaardag. Dus zijn er taart, cake en andere lekkernijen.

022052-aanbidding-in-amersfoort_2c

(beeld Marielle Schuurman)

‘Kijk.’ Samer wijst naar de bodem van het doopbad. In de vloer is met zwembadtegels een kruis gelegd. ‘De afgelopen twee jaar zijn er zo’n twintig mensen gedoopt, allemaal ex-moslims.’ Zo’n 60 procent van de gemeente is ex-moslim. Onder hen de Irakese Rana Alobadi (38), die nu tien jaar in Nederland woont en pastoraat en evangelisatiewerk doet. Ze hoorde voor het eerst over Jezus Christus van een christelijke vrouw. ‘Ik was erg moe. In de kerk preekte de dominee over Jezus, die zegt dat we al onze bekommernissen op Hem mogen werpen. Er viel een last van mijn schouders.’

Op de achtergrond zet de Bijbelstudiegroep ‘Lang zal ze leven in’. Rana lijkt het niet te horen. Stralend vertelt ze dat ze na die preek de Koran weggooide en in een droom Jezus ontmoette. ‘Maar mijn man moest er niets van hebben. Hij gooide de christelijke lectuur weg en sloot het christelijke televisiekanaal af. Ik heb zeven jaar voor hem gebeden en zei tegen hem: “Jij moet ook bidden tot Jezus.”’ Dat deed haar man. Hij kreeg twee keer een droom van een stralend verlichte man in witte kleren die zijn hand pakte. Samen werden ze in 2013 gedoopt.

‘De vluchtelingenstroom is een plan van Jezus. Hij gebruikt óns om zijn boodschap bij de vluchtelingen te brengen’

Tedros Woldemriam (41) uit Eritrea, Nour (39) uit Marokko (Nour is niet haar echte naam) en ook Samer zelf, die als niet-kerkelijke katholiek opgroeide in Syrië, hebben allemaal in één of meerdere dromen Jezus ontmoet. Met een twinkeling in hun ogen vertellen ze over een man in witte kleren die zijn hand uitsteekt en zegt dat Hij bij hen is. Tedros: ‘Ik kon zijn gezicht niet zien, want dat straalde helemaal.’ Nour: ‘Hij stak zijn hand uit en zei: wees niet bang, Ik ben jouw God. Ik was daarvoor al onder de indruk geraakt van de liefde van christenen en dacht: waar komt dat vandaan? En waarom heb ik dat niet?’

Met de komst van migranten naar Nederland zijn de migrantenkerken als paddenstoelen uit de grond geschoten. Vorig jaar coördineerden vrijwilligers uit verschillende kerken op verzoek van de gemeente Amersfoort de gehele organisatie van vluchtelingenopvang. Elsevier noemde het ‘de lieve kant van Nederland’.

De Amerikaanse godsdienstwetenschapper Philip Jenkins constateert dat het Europese christendom ‘ernstig ziek, om niet te zeggen: terminaal’ is, zoals hij het eerder verwoordde in het blad cv·koers. ‘Als je op de Biblebelt woont, kun je doen alsof het nog wel meevalt, maar dan ben je blind voor het grotere plaatje.’ De dynamische en internationaal georiënteerde migrantengemeenten ziet hij als hoopvolle tekenen, die de kerk nieuw leven kunnen inblazen. ‘Het zijn vitale gemeenschappen, die nauw betrokken zijn op het dagelijkse leven van de migranten. Het evangelie betekent een volledige transformatie van je leven.’

022052-aanbidding-in-amersfoort_2d

(beeld Marielle Schuurman)

Tedros herkent dat. ‘Na mijn bekering in 1995 ben ik een totaal ander mens geworden. Ik geloof dat de kerk de komende jaren zal groeien en dat God Oase zal gebruiken om mensen uit azc’s tot geloof te laten komen. Wij spreken hun taal en we zijn niet bang voor de islam. Niet meer. Ik geloof ook dat kerkmensen wakker worden en zullen bidden nu de nood van IS en van terreur zo hoog is. God gebruikt de vluchtelingenstroom om het evangelie bekend te maken.’

‘Hoe ziet de kerk er over tien jaar uit?’ vraag ik Rana. Ze maakt brede armgebaren. ‘Dan zijn we gegroeid. De vluchtelingenstroom is een plan van Jezus. Hij gebruikt óns om zijn boodschap bij de vluchtelingen te brengen. In onze landen kun je daar om vermoord worden. Over tien jaar zijn veel moslims tot geloof gekomen. Jezus hoort ons als we tot Hem bidden.’ Enthousiast: ‘Zó is Jezus! Zó is onze Heer!’

Vluchtelingenstroom als plan van God? Samer kijkt bedenkelijk. ‘Nou, God wil geen oorlog en vernedering. Maar wat wij kapotmaken, belemmert God niet om zijn plan door te zetten. Hij geeft leven uit de dood – zie het leven van Jezus zelf. Door de oorlog is er veel zegen gekomen; we zien mensen tot geloof komen.’

Maar niet alleen de migranten zijn vreemdelingen, zegt Samer. ‘Dat zijn we allemáál. Ons vaderland is in de hemel. De vraag is: hoe kunnen we samen als verschillende volken God dienen in een Nederlandse context?’

Als de kerk in Nederland leegloopt, zegt Samer, hebben we meer evangelisten dan predikanten nodig. Hij haalde zelf zijn bachelor in Kampen, maar die opleiding is volgens hem voor de meesten veel te moeilijk. ‘Migrantenvoorgangers weten migranten te bereiken in hun eigen taal en cultuur. Er moet dus een speciale theologische opleiding voor migrantenevangelisten komen.’

Corderius College | Zaterdag 10 september | 14:00 – 16:00 uur

Een hete nazomerzon schijnt stralend op het schoolplein van het Corderius College. Op zondag houden zowel de NGK Amersfoort-Zuid als de Kerk van de Nazareners in dit gebouw hun diensten. Eens in de veertien dagen organiseren de Nederlands-gereformeerden bovendien voor de jeugd uit de wijk kinderclub De Schatzoekers, nu al zeven jaar.

Wie wil weten hoe de kerk van de toekomst eruitziet, moet op bezoek bij de jongste generatie. Vandaag is de start van het nieuwe seizoen, en dat betekent traditiegetrouw een feestje met een springkussen, vlaggetjes en slingers in alle kleuren, ballonnen, picknickbanken, limonade en pannenkoeken met stroop.

De wijk oogt op sommige plekken wat verpauperd. Een rij portiekwoningen uit de jaren vijftig tegenover de school is tegen de vlakte gehaald. Het braakliggende terrein wacht om bebouwd te worden. Eengezinswoningen moeten de wijk vrijmaken van sociale achterstanden. Maar in het gras op het schoolplein oogt het gezellig, met kinderen van verschillende nationaliteiten. Vrijwilligers in gele T-shirts zijn druk in de weer.

022052-aanbidding-in-amersfoort_2e

(beeld Marielle Schuurman)

Cabaretier Ruurd Walinga start – onder zijn artiestennaam Douwe – een interactief programma over boosheid. ‘Jezus was héél boos toen de kinderen niet bij Hem mochten komen. Want kinderen zijn het allerbelangrijkste op aarde!’ En dan is het tijd voor pannenkoeken met stroop.

Ellen van der Lingen (46) vertelt dat Schatzoekers zich richt op kinderen uit de buurt. Veel van hen hebben een islamitische achtergrond. Hun ouders vinden het geen probleem dat zij Schatzoekers bezoeken. ‘Een islamitische oma sleurde zelfs eens haar tegenstribbelende kleinkind naar onze activiteit toe. Er kwam hier ook regelmatig een meisje dat nu naar Koranles moet op zaterdag. Als ze een keer niet naar de moskee hoeft, komt ze weer naar ons.’ Opmerkelijk vindt Ellen dat. ‘We zijn een echt christelijke club. Ik zou mijn eigen kinderen nooit naar een Koranclub sturen.’

In de afgelopen zeven jaar overwoog de organisatie meer dan eens om vanwege te weinig animo te stoppen, vertelt Karen Hunink (60) terwijl ze koffie inschenkt. ‘Maar dan waren er ineens weer zestien kinderen. En dan gingen we weer door.’ Een knipoog van boven, zegt Karen, die enthousiast vertelt hoe ze met Bijbelverhalen probeert aan te sluiten bij de achtergrond van de kinderen. Bijvoorbeeld als ze vertelt over Filippus en de Ethiopiër. ‘Tegen een Eritrees meisje zeg ik dan: hij had hetzelfde koppie als jij. En Saulus die op weg is naar Damascus…’ – Karen trekt een eng gezicht – ‘…was eigenlijk een soort IS-strijder op weg naar Damascus.’ Zo haak je aan bij de actualiteit, zegt Karen. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat ze alleen maar over God hoeven te vertellen. ‘We zijn geroepen om getuigen te zijn en gaan door met Schatzoekers totdat Jezus terugkomt. En anders zal Hij onze ogen openen of we moeten doorgaan of niet.’

De jeugd is de toekomst, zeg ik tegen Ellen en Karen. Zien we hier dus de toekomst van de kerk limonade drinken? Wie weet, zegt Ellen. Ze hoopt vooral dat er dan nog meer kerkmuren zijn afgebroken. ‘Dat we als kerken sámen zulke projecten draaien. Nu is dat nog lastig. En ik hoop dat de kinderen hier dan Jezus hebben leren kennen.’

Karen droomt hardop over de kerk van 2025. ‘Er komt verdrukking, maar de Heer gaat door met de minderheid. De kerk zal heel erg multiculti zijn, net als tijdens het pinksterfeest. Hij zal alle naties bij Hem roepen.’

En zo preludeert hier, op het stenige schoolplein in die wat troosteloze stadswijk, toekomstmuziek uit die nieuwe stad waarin de volken vreedzaam zullen samenkomen.

Over de auteur
Sjoerd Wielenga

Sjoerd Wielenga (GKv) is zelfstandig journalist, tekstschrijver en eindredacteur.

Verlos ons uit de greep van het systemische kwaad

Verlos ons uit de greep van het systemische kwaad

Maarten Boersema
  • Interview
  • Thema-artikelen
Zij helpen anderen het goede te doen

Zij helpen anderen het goede te doen

Sjoerd Wielenga
  • Reportage
  • Thema-artikelen

Reageer op dit bericht

Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief