‘Begin gewoon met één ding’

0

Biologisch boeren. Samen tuinieren. Eerlijke koffie. De verwarming een graad lager en een trui aan. Vier christenen over hun zorg voor de schepping en over de druppel op de gloeiende plaat.

Als je ziet wat de industrie allemaal uitstoot, helpt het dan écht wel iets wanneer je als individu spaar- of ledlampen gebruikt? ‘Die vraag snap ik’, zegt RTL-weerman Reinier van den Berg. ‘Onlangs zag ik in Kenia hoe de luchtverontreiniging toeneemt door de groeiende economie. Ongelooflijk hoeveel vieze automotoren daar in de files staan te dampen! Wat heeft het eigenlijk voor zin, dacht ik, als ik zelf een elektrische auto koop?’

Van den Berg schaft er toch één aan. ‘Want “verbeter de wereld en begin bij jezelf” is één en “heel veel kleintjes maken een hele grote” is twee. Wij hebben de kennis en de middelen. We moeten niet achteroverleunen en zeggen dat het toch al te laat is. En als we dat al denken, dienen we ons misschien nog wel harder in te zetten. Al lijkt het een druppel op de gloeiende plaat, met alle wind- en zonneparken die er inmiddels zijn, is wereldwijd al een heleboel kwalijke uitstoot voorkomen. Dat is nog maar een eerste aanzet, de westerse economieën en Azië beginnen meer en meer op de goede weg te komen.’

Als christen – lid van een PKN-gemeente – heeft de weerman nog een extra motief. ‘Aandacht voor de schepping is een opdracht van God. De Groene Bijbel laat dat prachtig zien door al die teksten over land, aarde, weer, wolken, vogels, wind en noem maar op te accentueren. Psalm 8 en heel veel meer bladzijden van de Bijbel zeggen ons met hoeveel zorg God de schepping in elkaar heeft gezet en hoe Hij de verantwoordelijkheid daarvoor deels bij de mens neerlegt. Dat kun je toch niet in de wind slaan?’

Hard achteruit

Via lezingen en het online videoplatform Voltatv.com benadrukt Van den Berg het belang van duurzaamheid. ‘Steeds meer kerken hebben daar oog voor’, is zijn ervaring. ‘De Michazondag van Micha Nederland krijgt meer deelnemers en kerken maken duurzame keuzes met zonnepanelen en fairtradeproducten. En ik word geregeld in kerkelijke kringen uitgenodigd om gemeenteleden nog verder te inspireren.’

‘Het zijn soms van die open deuren,
maar je kunt het niet genoeg stimuleren’

Klimaatsceptici komt Van den Berg weinig tegen. ‘Twijfel over de klimaatverandering tref ik vooral aan in de behoudende hoek, wat mogelijk te maken heeft met enig wantrouwen naar de wetenschap, die ook beweert dat er evolutie is en dat de aarde zoveel miljard jaar oud is. De meeste kerkmensen snappen wel dat het hard achteruitgaat met de schepping, al is het nog veel erger dan menigeen beseft. Zie hoe temperaturen, ijskappen en de zeespiegel zich ontwikkelen, en hoe regenval, droogte en bosbranden steeds extremer worden. Eigenlijk is het al vijf óver twaalf.’

Gehoor heeft Van den Berg bij de lezingen zeker als hij praktische tips doorgeeft voor meer duurzaamheid. ‘Neem groene stroom of wek die zelf op. Minder stenen in de tuin, meer planten of zelfs boompjes. Scheid afval maximaal. Eet wat minder vlees. Zet de verwarming een halve of zelfs een hele graad lager. In een week ben je eraan gewend. Of trek anders een warme trui aan. Koop fairtradeproducten. Het zijn soms van die open deuren, maar je kunt het niet genoeg stimuleren.’

Tuinieren

Zorg voor de schepping is er zeker bij Stichting 4PK in Zwolle, die re-integratie combineert met een focus op de natuur. Mensen die maatschappelijk aan de zijlijn stonden, verbouwen samen gewassen in de drie tuinen die de organisatie onder haar hoede heeft. De circa twintig deelnemers maken kennis met gezonde producten, goede voedingspatronen en verwerkingstechnieken. Deels gaat de opbrengst naar verkooppunten, maar ook de werkers delen in het vruchtgebruik. ‘Zijn er veel aardbeien, dan maken we samen jam, en van bonen bereiden we een maaltijd waarvan we samen eten’, aldus voorzitter en oprichter Leo Oosterloo.

Met opzet is gekozen voor biologische teelt. ‘Niet omdat dat per se moest, maar biologisch vergt nu eenmaal meer inzet. De zorg voor goede aardappelen, uien of koolplanten is vaak nogal “dwingend”. Al schijnt de zon behoorlijk fel, je moet wel de planten water geven. Al regent het, de aardappelen en courgettes dienen vandaag wel geoogst te worden. Dat vraagt alle aandacht. Zo komen onze mensen even los van hun eigen sores.’

De meesten krabbelen op uit een nare situatie. ‘De één zat in de gevangenis, de ander komt uit een verslaving, weer een ander heeft schuldsanering. Ook een onderwijzer met een burn-out en een jonge, licht gehandicapte vrouw doen mee.’

‘De dieren werden me te zeer productiemiddelen’

Voor Oosterloo, christelijk-gereformeerd en oud-directeur van een re-integratiebedrijf, was de Bijbelse opdracht van goed rentmeesterschap een zwaarwegend argument om met 4PK te beginnen. ‘Zorg dragen voor de schepping door te werken aan herstel van mensen. Zelf ervaar ik Gods kracht en genade heel sterk in het tuinieren: Hij doet zijn aanschijn over ons lichten, Hij geeft groei, Hij schenkt ons steeds weer kansen.’

Omdat de projecten mede uit overheidsgelden worden gefinancierd, ontbreekt een specifiek christelijke invulling, maar, zo zegt Oosterloo: ‘Bij deelnemers zie ik, met de ervaring die ze opdoen, wel verwondering over hoe gewassen groeien en juist daardoor enige eerbied voor de schepper.’

Veraniek Veldstra: 'We hebben de aarde in bruikleen om ervoor te zorgen, niet om te plunderen.’ (beeld Oleg Mikhaylov/Shutterstock)

Veraniek Veldstra: ‘We hebben de aarde in bruikleen om ervoor te zorgen, niet om te plunderen.’ (beeld Oleg Mikhaylov/Shutterstock)

Vier magen

Een ingrijpende duurzame stap zette melkveehouder Jeroen van der Kooij uit Maasland tien jaar geleden. Hij schakelde over op biologisch boeren. ‘De drang naar meer ging me tegenstaan. Meer was nooit genoeg. Dat kon ik niet meer met mijn overtuiging verenigen. Het rentmeesterschap kwam in het gedrang. God heeft de aarde en de koeien geschapen en ons toevertrouwd, maar niet om er het maximale uit te halen. De dieren werden me te zeer productiemiddelen.’

Van der Kooij ging zelfs over op een ander type koe: de Groninger blaarkop. ‘Een echte graskoe, die past me beter. Eerder had ik holsteiners, die ik voor een hogere melkproductie moest bijvoeren met maïs en suikerbietenafval. Maar een koe is geschapen met vier magen, die moet buiten grazen.’ Dat gebeurt op zeventig hectare, merendeels natuurgebied, dat wordt gepacht van Natuurmonumenten. Bij het maaien en bemesten wordt rekening gehouden met weidevogels.

De Maaslander heeft, naast 50 ossen voor de vleesproductie en 50 stuks jongvee, 65 melkkoeien. Die leveren jaarlijks 360.000 liter melk. Van der Kooij is gelukkig met de nieuwe aanpak. ‘Het geeft bij elkaar meer werk, maar drie keer zo veel voldoening. Per saldo produceren we minder, de hogere prijs voor biologische melk is dan ook keihard nodig. De dieren zijn gezonder. Ik heb amper veeartskosten meer. Antibiotica gebruiken we niet, die horen niet in de voedselketen, vind ik.’

In Van der Kooij’s kerkelijke gemeente, de GKv De Lier-Maassluis, wordt over duurzaamheid nauwelijks gesproken. ‘De dominee preekt wel over zorg voor de schepping, maar verder komt dat bij ons niet zo erg uit de verf. Het begint iets, maar ik voel me een roepende in de woestijn. Misschien moet ik er meer het gesprek over zoeken. Mijn consumenten zitten daar niet, die vind ik meer in antroposofische hoek. En bij Turken en Marokkanen in de buurt. Onze kleinschalige productie van biologische melk spreekt hen blijkbaar wel aan.’

In bruikleen

In NGK De Pelgrim in Ede is de aandacht voor de schepping en duurzaamheid gegroeid. Veraniek Veldstra van de werkgroep Groene Genade: ‘Een paar gemeenteleden pakten meteen ons idee voor een kledingruilbeurs op. Na afloop waren ze bovendien zo enthousiast dat ze ook nog een boekenruilbeurs organiseerden.’

Groene Genade, actief onder de paraplu van de diaconie, is opgericht om in De Pelgrim ‘bewustzijn te creëren over rechtvaardigheid binnen Gods schepping’. Veldstra: ‘Het gaat ons om rentmeesterschap: datgene wat we van God ontvangen hebben dankbaar gebruiken en royaal delen, op een manier die recht doet aan de ander (sociale rechtvaardigheid) en de schepping (ecologische rechtvaardigheid).’

‘Wij zeiden ook niet van het ene op het andere moment:
nou worden we biologisch’

‘Het Bijbelvers dat alle werkgroepleden inspireert is Micha 6:8: “Er is jou, mens, gezegd wat goed is, je weet wat de HEER van je wil: niets anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God”’, aldus Veldstra. ‘Persoonlijke motivatie vind ik in Genesis 2:15, waar God de mens opdraagt om de aarde te bewerken en te beheren. We hebben de aarde in bruikleen om ervoor te zorgen, niet om te plunderen.’

‘Als werkgroep staan we wel vooraan’, schetst Veldstra, ‘maar gemeenteleden komen zeker mee. Zo is iemand eens met een catechesegroep het bos ingegaan om te laten zien hoe wonderlijk mooi de schepping is. Niet alleen de grote bomen, juist ook die kleine dingen, een paddenstoeltje, een kevertje, een lieveheersbeestje. Dat wekt interesse voor de natuur.’

Eén ding

Op initiatief van de werkgroep volgen verschillende kringen in de gemeente komend seizoen de Michacursus over duurzaamheid en rechtvaardigheid. In de digitale nieuwsbrief van De Pelgrim wordt eens per maand een ‘duurzame tip’ geplaatst. ‘Probeer eens eerlijke koffie en thee, kom eens op de fiets naar de kerk in plaats van met de auto’, somt Veldstra op.

Het tegenargument van de druppel op de gloeiende plaat kent ze. ‘Een individu gaat met een spaar- of ledlampje echt niet het klimaat en de wereld redden, maar alle druppels samen brengen toch wat teweeg. Begin gewoon met één ding.’

Melkveehouder Van der Kooij kan het belang van bewustwording onderstrepen. ‘Wij zeiden ook niet van het ene op het andere moment: nou worden we biologisch. Vroeger wilde ik daar niet eens over denken. Het is een proces. Nu kan ik me geen andere manier van produceren meer voorstellen.’

Tips voor een duurzamer leven

  • Er zijn 101 mogelijkheden om aan de slag te gaan. Op de Duurzame Bucketlist vind je de belangrijkste: www.climatestewards.nl/materialen/bucketlist.
  • Vertel aan elkaar en aan onze kinderen hoe groot, wonderlijk en doordacht de schepping in elkaar zit. Motiveer elkaar tot goede zorg, nieuwsgierigheid en aandacht.
  • Gebruik gas, water en elektriciteit bewust. Check www.energiebespaarwijzer.nl.
  • Gebruik bij ver- en nieuwbouw duurzame oplossingen.
  • Gebruik milieuvriendelijke producten voor onderhoudsklussen.
  • Gooi spullen die kapot zijn gegaan niet zomaar weg. Check eerst of ze gerepareerd kunnen worden, zo mogelijk bij een Repair Café.
  • Breng oud gereedschap, dat wellicht nog bruikbaar is, naar Geredgereedschap.
  • Bied defecte elektrische apparaten voor recycling aan.
  • Koop eerlijker producten. Stel vragen aan producenten over de herkomst van grondstoffen en de risico’s op uitbuiting. Een hulpmiddel, onder meer voor kleding, is www.rankabrand.nl.
  • Zoek via internet naar duurzame kleding, google op ‘biologisch’, ‘fair trade’, ‘organic’, ‘eco’.
  • Koop tweedehands, dat bespaart enorm veel grondstoffen.
  • De tips zijn ontleend aan een overzicht van Groene Genade. Zie www.ngkdepelgrim.nl/wat-geloven-wij/groene-genade.
Delen.

Over de auteur

Jan Kas is freelance journalist.

Reacties zijn gesloten.