De waarheid durven zeggen

‘Wat vind je van mijn nieuwe auto?’ vraagt mijn buurman. ‘Wat een coole car, rijdt vast lekker’, zeg ik. Maar eigenlijk denk ik: waar heb je zo’n brandstofverslindend, milieuvervuilend en duur monster eigenlijk voor nodig? Moet je iets compenseren?

In het alledaagse sociale verkeer lijkt het niet altijd handig om de waarheid te zeggen. Hier en daar een leugentje voorkomt ongemakkelijke gevoelens en een hoop gedoe. Daar doen we in de kerk natuurlijk aan mee. Al te nauwkeurig de waarheid willen spreken kan immers pijnlijk zijn. Zeker als de waarheid als onverbiddelijk wordt gepresenteerd.

Heel wat mensen zijn de kerk ontvlucht omdat het daar alleen ‘om de waarheid ging’. Wie zegt dat het hem om de waarheid gaat, kan soms tegelijkertijd genadeloos spreken. Zo vertelde een collega een keer dat hij op een avond over abortus sprak. Eén van de aanwezigen vertelde dat zij zelf ooit een abortus had laten plegen en hoe moeilijk ze het daarmee had. Daarop nam een andere deelnemer het woord en zei: ‘Hoe kon je dat doen? Abortus is kindermoord.’ Mijn collega was geschokt. Niet omdat hij de waarheid van die woorden ontkende, maar wel omdat met die waarheid iemand anders weggetrapt werd.

Schijnwereld

De waarheid verzachten is echter ook niet zonder risico. We geloven tenslotte dat Jezus Christus de waarheid is, en zijn tegenstander noemt hij de ‘vader van de leugen’ (Johannes 8:44). In de kerk staat de waarheid dus altijd voorop. Daarbij moet je wel zeggen dat die hand in hand gaat met goedheid. Want goedheid en waarheid zijn met Jezus Christus gekomen (Johannes 1:17). Die twee kunnen niet zonder elkaar. Wie de waarheid spreekt zonder goedheid, is hard en kil en verkondigt ‘waarheden’ die niet te verdragen zijn. Maar wie goed wil zijn zonder de waarheid, eindigt met goedkope clichés die een schijnwereld in stand houden. Ook dat jaagt mensen de kerk uit.

Wie goed wil zijn zonder de waarheid,
eindigt met goedkope clichés

Ik spreek regelmatig mensen die het gevoel hebben niet echt bij de kerk te horen, omdat ze zo anders zijn dan de rest. Als ik doorvraag, blijken ze vaak het gevoel te hebben dat bij iedereen in de kerk (bijna) alles goed gaat en dat iedereen (behalve zijzelf) vanzelfsprekend gelooft.

Het is van belang dat we de waarheid in de kerk zoeken, ook al is die pijnlijk. Jezus belooft dat de waarheid ons vrij zal maken (Johannes 8:32). Als Hij dat zegt, heeft Hij het nadrukkelijk ook over zonden. De zonden en de gevolgen daarvan houden ons gevangen. Het onder ogen zien daarvan kan bevrijdend zijn, als je weet dat ze door Jezus Christus niet het laatste woord hebben.

Pijnlijk eerlijk

Het vraagt moed en geloof om de waarheid niet te negeren of toe te dekken. Dat gebeurt in de kerk nogal eens om de lieve vrede te bewaren of de pijnlijke waarheid waar een ander mee te maken heeft niet onder ogen te zien. Zo krijgt iemand die zich schuldig voelt heel snel te horen dat hij of zij zich helemaal niet schuldig hoeft te voelen. En tegen iemand die bang is zeggen we: je hoeft niet bang te zijn. Maar vaak is de waarheid dat die persoon zich wél schuldig voelt en misschien nog terecht ook. Of dat iemand met goede reden bang is. Beter dan een ander bij voorbaat te verontschuldigen of de angst weg te nemen, is het om de ander te helpen de schuld en de angst weg te brengen naar God.

Het is goed om dat ook in de kerkdiensten te doen. Er zijn veel liederen, met name psalmen, die pijnlijk eerlijk zijn over wat er in onze levens aan de hand is. Teleurstelling, woede, frustratie, angst, immens verdriet, wraakgevoelens en wanhoop leiden meestal een verborgen bestaan in ons leven, vaak zelfs zonder dat we het ons bewust zijn. Je schrikt dan ook gemakkelijk als je die woorden in de psalmen tegenkomt. Ze hebben al snel iets ongemakkelijks. Gods toorn om onze zonden, een roep om wraak tegen de goddelozen of een angstige roep uit de diepten: het lijkt ver van ons af te staan. Maar is dat wel zo?

Laten we dit keiharde realisme volhouden

Heel wat kerkgangers kennen uit hun eigen leven het gevoel dat ze te maken hebben met Gods toorn. Moet dat gevoel ontkend of weggepraat worden? Heel wat kerkgangers kennen gevoelens van wraak tegen mensen die hun leven kapotgemaakt hebben. Moet dat verboden worden? Wanhoop en angst zijn ook niet ver weg voor veel kerkgangers. Het heeft geen zin om dat toe te dekken of te sussen. We doen Christus meer recht door te erkennen dat dat alles er is in ons leven en dat we onszelf daarvan niet kunnen verlossen. En dus is het goed om ook die ongemakkelijke liederen te zingen.

Gasten

Bij de doop van een kind wordt in veel kerken aan de ouders gevraagd: ‘Erkennen jullie dat jullie kind zondig en schuldig ter wereld is gekomen en daarom aan allerlei ellende en zelfs aan het eeuwig oordeel onderworpen is?’ Het is een buitengewoon ongemakkelijke vraag. Zeggen we dat nu echt hardop, dat zo’n klein kindje zondig en schuldig geboren is? Dat hij of zij al aan het eeuwig oordeel onderworpen is? Dat is toch niet uit te leggen? Al helemaal niet aan eventuele gasten van buiten de kerk. Het is een ongemakkelijke, pijnlijke waarheid, waar je bij zo’n lief, klein kindje in een mooie doopjurk liever niet bij stilstaat.

En toch. Laten we dit keiharde realisme volhouden door deze waarheid samen te laten gaan met de goedheid van het vervolg van de vraag: ‘en dat hij toch in Christus voor God heilig is en daarom als lid van zijn gemeente gedoopt behoort te zijn?’

Als ons in Jezus Christus waarheid en goedheid zijn gegeven, hoeven we niet zo bang te zijn voor de waarheid. De scherpe kanten ervan kunnen we gerust laten staan. Als we ergens de waarheid moeten kunnen zeggen, dan hopelijk toch in de kerk. Al weet ik nog niet precies hoe ik dat ga zeggen over die auto…