Op zoek naar het oude Engeland in India

Het was vooral een zin op de achterflap die mijn aandacht trok. Het Missiehuis van Carys Davies zou ‘een nieuwe invulling geven van postkoloniale verhalen in een wereld vol breuklijnen’. Wat ook meespeelde, was de reputatie van de auteur uit Wales, die tegenwoordig in Edinburgh woont. Haar debuutroman West uit 2019 werd alom geprezen voor de subtiliteit waarmee ze maatschappelijke problemen weet te verbeelden. Ook Het Missiehuis is een fijnbesnaarde roman.

Carys Davies, Het Missiehuis, Amsterdam (Meulenhoff), 2021. 272 pagina’s, € 20,99, ISBN 9789029094016.

In romans van E.M. Forster (A passage to India) en Graham Greene trekken personages naar de koloniën om het formele en regenachtige Engeland te ontvluchten. Hilary Byrd, vijftiger en stuntelige vrijgezel, zoekt juist het oude Engeland in India. Hij werkt als bibliothecaris, maar de komst van allerlei nieuwe diensten hebben de rust in het gebouw verstoord. Byrd raakt overspannen en neemt ontslag. Hij wil ver weg zijn en daar tot rust komen. Hij komt terecht in Ooty, in de bergen van India. Het regent er veel, hoog boven de rommelige huizen priemt de torenspits van de witte kerk door de mist. Byrd huurt op het terrein van een lokale geestelijke (de padre) het huisje van een Canadese missionaris die met verlof naar huis is. Hij laat zich dagelijks rondrijden door Jawshed in diens tuktuk, langs de botanische tuinen, de Assembly Rooms, de Modern Stores en de Chocolate Shop om steevast te eindigen in de bibliotheek, een victoriaans gebouw waar nog wel rust hangt. Residuen uit de tijd van ‘Britain rules the waves’.

De padre heeft een aangenomen dochter, Priscilla, geboren in een leprakolonie, die twee duimen en een voet mist. De padre zoekt een goede christelijke echtgenoot voor haar. Hij vraagt Byrd haar te helpen met Engels, het bakken van scones en het naaien van kleding. Als Byrd denkt dat de padre erop zinspeelt dat híj de echtgenoot van Priscilla zou kunnen zijn, ontwikkelt hij gevoelens voor haar. Maar Byrd is een stuk ouder en heeft het geloof al lang geleden afgezworen. Hij besluit naar de kerk en de Bijbelstudie te gaan, een soort omgekeerde zending. Waar voorheen de inlanders uit puur pragmatisme voor het leven als christen konden kiezen, doet nu een atheïstische Engelsman dat. Zo zit dit boek vol met stille, satirische verwijzingen naar de praktijk van het kolonialisme.

Intussen zijn er politieke spanningen in India. Antichristelijke hindoe-nationalisten plegen aanslagen op Engelse, meestal christelijke, doelen. Davies laat er hier en daar iets van doorschemeren, als lezer voel je aan dat er nog iets gaat gebeuren. Byrd slaat geen acht op deze signalen, hij is te druk met het hervinden van zichzelf en het vergroten van zijn kansen bij Priscilla. Het zal hem fataal worden. Uit het nawoord blijkt dat de politieke ontwikkelingen voor de auteur geen bijverschijnsel zijn, ze heeft het verhaal bewust tegen dit decor willen plaatsen. Er zal steeds vaker en grimmiger wraakgenomen worden op de vermoeide oude romantiek van het Engelse verleden in India. Ondertussen onttrekt Priscilla zich aan de regelzucht van de witte mannen en gaat haar eigen autonome weg in de liefde. Goed beschouwd is zij de held van dit verhaal.

Het Missiehuis is een pakkende vertelling, waarin veel gebeurt in de taal. De recensie in de Britse krant The Guardian laat dat zien. Bij de vertaling valt daarvan noodzakelijkerwijs wel het een en ander weg. Toch valt er nog genoeg te genieten, vertaler Nicolette Hoekmeijer heeft er een soepele tekst van gemaakt.

Op een dag ontdekt Byrd dat de alomtegenwoordige eucalyptusbomen exoten zijn, meegekomen in de zakken van Tasmaanse soldaten van het Brits-Indische leger. Die avond bekijkt Byrd in de spiegel zijn naakte lichaam. Onwillekeurig moet hij denken aan de droge rimpelige eucalyptuszaden uit de zakken en tassen van de soldaten die prima gedijden in de vochtige berggrond. ‘Hij legde de hand op zijn borst en voelde zijn hart kloppen. Wat had Thomas Mann ook alweer geschreven? Een laat avontuur van emoties – zoiets.’

In het kort

• Speciaal aanbevolen voor liefhebbers van Englishness.
• Er klinken veel betekenisvolle ondertonen mee.
• Spannend plot met onverwachte ontknoping.
• Boeiende visie op postkolonialisme.