‘Laat verhaal van transgender gewoon bestaan’

0

Als christenen belijden we dat we verlossing en vernieuwing van ons leven nodig hebben, zegt predikant Marc ten Brink, die een zelfhulpgroep voor transgenders in het leven riep. ‘Waarom zou de transitie die iemand doormaakt als transgender niet de belichaming van die verlossing kunnen zijn?’

Via een gemeentelid dat ontdekte transgender te zijn kwam de gereformeerd-vrijgemaakte predikant Marc ten Brink met de thematiek in aanraking. ‘Ik ben op zoek gegaan naar een groep voor lotgenotencontact. Toen die er niet bleek te zijn, is via Transvisie, een algemene organisatie, een zelfhulpgroep voor gelovige transgenders in het leven geroepen.’

Ten Brink raakte er als vrijwilliger bij betrokken. De zelfhulpgroep functioneert nog steeds. Eén keer per maand komen ze bij elkaar. Ook nam Ten Brink een website van collega-predikant Cor van der Leest over waar transgenders, maar ook predikanten en kerkenraden, terechtkunnen met hun hulpvraag.

Ten Brink merkt dat er onder christenen veel vooroordelen bestaan. ‘Veel mensen denken dat transgender in de eerste plaats met seksuele identiteit te maken heeft, terwijl het gaat over de verstoring van je génderidentiteit. Er is een discrepantie tussen je overtuiging en het lichaam waarin je geboren bent; het geboortegeslacht en het gewenste geslacht kloppen niet met elkaar.’

Dat is dus niet alleen ‘psyche’ of ‘gevoel’, zegt de predikant, het is een vaste overtuiging. ‘Transgenders worstelen in de eerste plaats met zichzelf. En dan is er aanvankelijk vaak helemaal geen ruimte om over seksualiteit en relaties na te denken.’

Keihard

Vaak hebben kerkmensen hun mening al gauw klaar, zegt Ten Brink. ‘God heeft de mens mannelijk en vrouwelijk geschapen, wordt dan gezegd. Ja, dat kan een transgender ook lezen. Maar in zichzelf ervaren ze nood. Zouden we daar geen plek voor kunnen maken? Een transgender snapt het echt wel als je het niet begrijpt, want zelf doen ze dat ook niet altijd. Maar ze verlangen wel naar een veilige omgeving, waar ze aanvaard worden als een door God geschapen mens.’

‘Wat deed de kerkenraad?
Die leverde een document van vier kantjes af
waarin de tucht werd aangezegd’

Ten Brink is geregeld in aanraking gekomen met transgenders voor wie de kerkdeur werd dichtgeslagen. ‘Soms is de kerk keihard. Er was een echtpaar dat samen drie dochters had. Binnen het huwelijk openbaarde zich het probleem van de genderdysforie. Wat deed de kerkenraad? Die leverde een document van vier kantjes af waarin de tucht werd aangezegd.’

In evangelische gemeenten worden soms allerlei gebedsactiviteiten gemobiliseerd. ‘Dan moet de duivel worden uitgedreven of wordt er om genezing gebeden. Soms verbreken gemeenteleden direct het contact of merken transgenders dat ze er niet meer bij horen. Dat is zó ingrijpend.’

Niet voor niets is het suïcidecijfer onder transgenders enorm hoog, zegt Ten Brink. Onderzoek toont aan dat 30 tot 60 procent van de transgenders een zelfmoordpoging heeft ondernomen. ‘Het verlangen om te leven in het gewenste geslacht is zó groot. Als dat niet kan of mag, is er geen reden meer om te leven.’

Transitie

Ten Brink drukt christenen op het hart om gewoon eens te luisteren. ‘Zodat iemand zich gekend en erkend weet in zijn wezenlijke probleem, zonder dat dat gelijk gekwalificeerd wordt als een ethisch verwerpelijke zaak.’

Vervolgens, zegt hij, hoef je de Bijbel niet dicht te doen. Je kunt er juist aansluiting bij zoeken. ‘Kunnen we transgender-zijn niet aanvaarden als een manier waarop God met mensen bezig is? Een manier om hun een nieuwe identiteit te geven? Als christenen belijden we dat we verlossing en vernieuwing van ons leven nodig hebben. Waarom zou de transitie die iemand doormaakt als transgender niet de belichaming van die verlossing en vernieuwing kunnen zijn?’

Ten Brink wil niet relativeren dat er soms heel ingrijpende situaties kunnen ontstaan als iemand als transgender naar buiten treedt, bijvoorbeeld in gezinnen. ‘We leiden een gebroken leven, waarin we sommige dingen niet kunnen oplossen. Maar tegelijkertijd mogen we erop vertrouwen dat God de bestemming kent. In dat vertrouwen kun je ook heel pijnlijke dingen ruimte geven. Er komt nooit een situatie waarin alles klopt. Maar in het licht van Jezus’ wederkomst zeg ik: uiteindelijk valt alles tóch op z’n plek.’


‘Ik werd opnieuw geboren in de mens die ik innerlijk was’

Jonathan Top (1966) was altijd aan het kijken: hoe doen andere meisjes, andere vrouwen het? ‘En dan ging ik kopiëren en plakken. Maar vaak sloeg ik de plank nét mis. Het was bedacht.’

‘Ik kom uit een gezin met vier kinderen, twee zussen, één broer. Als kind trok ik veel met m’n broer op. Ik heb me altijd een jongetje gevoeld; ik speelde met jongens, hield van klimmen en klauteren, las jongensboeken. Maar ik had een meisjeslijf. En in mijn puberteit werd dat heel confronterend. Borsten… vreselijk. Ik wilde ze er wel afsnijden!

Jonathan Top: 'Misschien blijven er gewoon vragen open en is het mogelijk om samen achter Jezus aan te gaan, in alle gebrokenheid.'

Jonathan Top: ‘Misschien blijven er gewoon vragen open en is het mogelijk om samen achter Jezus aan te gaan, in alle gebrokenheid.’

In die tijd heb ik het jongensstuk moeten achterlaten. Ik werd de “gewone weg” opgestuurd. Ik moest mij conformeren aan mijn vrouwenlijf en daardoor ging ik in de overlevingsmodus. Het jongetje mocht niet meer meedoen. Hij werd verbannen, met al zijn gevoelens.

Ik werd depressief. Ik heb veel therapie gehad en de oorzaak lang verdrongen. Totdat het aan mij geopenbaard werd: ik ben transgender. In één week viel alles op zijn plek. Er was ineens geen ruis meer. Plotseling werd alles in mijn leven congruent. Ik had mezelf tot een vrouw gebouwd. Altijd was ik aan het kijken: hoe doen andere vrouwen het? En dan ging ik kopiëren en plakken. Maar vaak, en dat was heel naar, sloeg ik de plank nét mis. Het was bedacht.

In die week werd ik opnieuw geboren, in de mens die ik innerlijk was. Drie maanden lang ben ik euforisch geweest. Toen ik het na een tijdje aan mijn drie kinderen vertelde, was dat wel een grote schok voor ze. En nog steeds is het niet altijd makkelijk.’

Doop

‘Theologisch zijn er voor mij wel vragen. Ja, God schiep de mens goed, mannelijk en vrouwelijk. Ik denk dat we beide in ons dragen. Met Genesis 3 is de gebrokenheid de wereld binnengekomen. Mijn trans-zijn is het gevolg van dezelfde gebrokenheid die ook anderen ervaren, op wat voor manier dan ook. Ik vertrouw erop dat we een weg mogen zoeken om deze gebrokenheid te dragen.

Het lijkt of veel christenen pas iets kunnen aanvaarden als ze het zelf begrijpen. En dat het dan gekaderd moet worden in Bijbelse normen. Een oordeel is dan snel geveld. Dit ervoer ik als belemmering en afwijzing. Misschien blijven er gewoon vragen open en is het mogelijk om samen achter Jezus aan te gaan, in alle gebrokenheid.

Wat mij erg geholpen heeft in deze periode, was mijn doop: God was daarbij en wist allang dat er in dit meisje een prachtjongen verborgen lag! Onbegrijpelijk, maar waar.’

Brainstormen

Toen ik me realiseerde dat ik transgender ben, heb ik het met mijn dominee gedeeld, met wie ik goed pastoraal contact had. Hij erkende mijn pijn en moeite en bracht het ter sprake binnen de kerkenraad. Daar werd er verschillend over gedacht. Er is een brief uitgegaan en een informatieavond geweest. Dat was best positief. Maar toch, ik ben ijsbreker geweest. En dat was niet makkelijk. Wat ik gemist heb, is een open vraag: “Joh, hoe gaat het met je? Wil je er wat over vertellen?”

‘God was wist allang dat er in dit meisje
een prachtjongen verborgen lag!’

Mijn naam Jonathan heb ik op een bijzondere manier verkregen. Om een goede naam te verzinnen, had ik een groepje gevormd. In de week voordat we bij elkaar gingen zitten, kreeg ik de naam Jonathan in mijn hart. Maar ik heb daar niks over gezegd. We sloegen aan het brainstormen, maar dé naam zat er steeds niet bij. Op een gegeven moment zei een vriend: “Ik weet nog wel een naam. Ik heb er twijfels bij, maar het past zo mooi: Jonathan, omdat je zo trouw bent in je vriendschappen.” Dat was zo’n overweldigende bevestiging! Later ging ik me verdiepen. Wat betekent Jonathan eigenlijk? Toen ontdekte ik de Hebreeuwse betekenis: God geeft. Daar word ik echt stil van.

Uiteindelijk gaat het over identiteit. Ik ben hulpverlener en heb mijn praktijk ook rondom dat thema opgebouwd. Identiteit is voor mij een veel grotere basis dan trans. Ook als je niet met trans te maken hebt, kun je tegen identiteitsproblemen aanlopen. Wie ben ik? Wat is mijn kern? Wat is dát belangrijk en wat is Gods liefde daarin belangrijk. Zou iets mij van die liefde kunnen scheiden? No way! Daar heb ik aan vastgehouden, dat is mijn redding geweest en dat zal het altijd zijn.’


‘Elk stapje brengt me dichter bij mezelf’

Luuk herkende zich drie jaar geleden in verhalen van transgenders op tv. ‘Ik realiseerde me dat mijn verhaal daar verteld werd.’ Nu zit hij midden in zijn transitie. ‘Als mijn baard helemaal weg is, zal ik me als vrouw gaan presenteren.’

‘Het heeft anderhalf jaar geduurd voordat ik er 100 procent zeker van was. Ik heb al lange tijd moeite met de mannelijke kenmerken van mijn lichaam, daar word ik echt ongelukkig van. In onze samenleving is er ook geen ontkomen aan. Er is een bepaald verwachtingspatroon. Als je een man bent, doe je zus, als je een vrouw bent zo. Dat staat me zó tegen. Ik zou graag willen dat mensen allereerst gezien worden als persónen.

Luuk (niet op de foto): 'Het is een constante zoektocht naar een balans in mijn presentatievorm, een vorm waarmee ik zelf kan leven, maar die tegelijkertijd niet te extravagant is.' (beeld

Luuk (niet op de foto): ‘Het is een constante zoektocht naar een balans in mijn presentatievorm, een vorm waarmee ik zelf kan leven, maar die tegelijkertijd niet te extravagant is.’ (beeld

Op het moment dat ik het zeker wist, heb ik het gedeeld met mijn familie en vrienden. Iedereen reageerde positief. En ook al weten ze er soms weinig van af, ze doen hun best om het te begrijpen en staan achter me. Ik heb daar echt veel geluk mee gehad. Je hoort vaak dat mensen vervelende reacties krijgen. Ook ik word weleens nagekeken; ik gok dat het is omdat ze niet direct kunnen zien of ik man of vrouw ben. Maar ik snap dat wel, ik staar zelf ook weleens.’

Mentaal

‘Ik zit vrij vroeg in het proces van mijn transitie. Met een psycholoog ben ik nu bezig met diagnostiek. Het duurde meer dan een jaar voordat ik er terechtkon, er was een behoorlijke wachtlijst. Maar ook al begin ik net, ik ervaar dagelijks hoe ingrijpend het proces van verandering en acceptatie is. Ik begin me vrouwelijker te uiten en te kleden, en heb mijn haar laten groeien. Een jaar geleden ben ik ook begonnen met laserontharing voor mijn baard. Al die stappen bij elkaar zorgen voor een grote verandering. Ik merk dat ik met elke stap dichter bij mezelf kom en dat ik me gelukkiger voel.

Tegelijkertijd is het zwaar. Fysiek, met operaties en hormonen, maar mentaal natuurlijk ook. Er komt een periode waarin ik tussen man en vrouw in zit. Ik zal mezelf dan als vrouw presenteren – nu doe ik dat nog niet – maar zal er nog steeds mannelijk uitzien. De mensen die je ontmoet, weten dan vaak niet goed hoe ze je moeten benaderen en voor jezelf is het ook lastig. Je bent op weg, maar je bent er nog niet.

Op een bepaalde manier is dat nu al aanwezig. Als ik de deur uitga, kijk ik net als iedereen even in de spiegel om te checken hoe ik eruitzie. Ik vraag me dan af: zie ik er mannelijk of vrouwelijk uit vandaag? Het is een constante zoektocht naar een balans in mijn presentatievorm, een vorm waarmee ik zelf kan leven, maar die tegelijkertijd niet te extravagant is. Ik voel me nooit helemaal goed, maar elk stapje maakt me blijer en meer mezelf.’

Winkelen

‘Ik ben christelijk opgevoed en het geloof is nog steeds een constante in mijn leven. Vaak hoor je dat er in gelovige kringen heel conservatieve opvattingen zijn over transgenders. Gelukkig is dat bij mij nooit een probleem geweest. Ik heb door mijn belijdenis gekozen voor God en ik wéét dat Hij voor mij gekozen heeft. Hij heeft mij gemaakt. Ik snap niet goed dat er een spanning op dit gebied zou zijn. Hoe kun je nou aan de ene kant zeggen dat God liefdevol is en aan de andere kant dat Hij je uitkotst als je niet kunt voldoen aan de norm van onze samenleving? Ik heb er veel over nagedacht, maar ik begrijp dat niet.

Sommige mensen weten niet hoe ze zich moeten gedragen tegenover transgenders. Vooral vrouwen kunnen soms overcompenseren. Dan roepen ze: “Meid, laten we lekker gaan winkelen!” Dat maakt het, als jij daar nog niet aan toe bent, vooral ongemakkelijk. En sommige dingen zijn voor iedereen privé. Het is echt niet normaal om te vragen wat iemand in z’n broek heeft zitten. Behandel een transgender als ieder ander. Want jezelf “anders” voelen, dat wil je juist niet meer.’

Vanwege privacyredenen is de naam Luuk gefingeerd.

Webtips

www.christengenderdysforie.nl
Een website met informatie, vragen en advies over transgender en geloof, onderhouden door ds. Marc ten Brink. Je vindt er ook een artikel van Jos Douma, die in 1993 al over dit onderwerp nadacht.

www.vrijomtevliegen.nl
De website van Jonathan Top.

www.onderwegonline.nl/10142-goedemorgen-mensen
Artikel van Klaas van den Geest over het thema gender, eerder verschenen in OnderWeg.

Delen.

Over de auteur

Felix de Fijter is journalist bij Tekstbureau Vakmaten (www.vakmaten.nl).

Laat een reactie achter