Dialoog
2011-01-07
Er is Jan van Butselaar iets opgevallen: het woord ‘dialoog’ - vroeger een soort toverwoord voor wereldwijde verbroedering - hoor je steeds minder. In het Christelijk Weekblad van 3 december schrijft hij erover; en hij komt terecht bij een recente film.- Jaargang 55
- nummer 1
In de kerk werd dialoog aangeprezen als dé manier om contact te leggen en te onderhouden met mensen van niet-christelijke godsdiensten. () In de nieuwe islamnota van de Protestantse Kerk waar de synode in grote lijnen mee akkoord ging, komt het woord dialoog nauwelijks voor. ()
Hoe zou het komen dat de hele ideologie erachter waarin termen als wederzijds respect, gelijkwaardigheid, samenwerking, mensenrechten, om er een paar te noemen, een belangrijke rol speelden, de handen niet meer op elkaar brengt?
Die vragen kwamen bij me boven toen ik onlangs de prachtige Franse film “Des hommes et des dieux” (‘Over mensen en goden’) zag, van de regisseur Xavier Beauvois. ()
Het is het verhaal van een groep Trappisten, die in 1996 in Algerije op brute wijze werd vermoord. Slechts twee wisten de slachtpartij te ontkomen. Niet duidelijk is wie precies de daders waren. Officieel was dat de “Groupe islamique armé” (Gewapende moslim groep), maar helemaal zeker is het niet. Ook de geheime dienst of het leger van Algerije zouden erbij betrokken kunnen zijn.
De film geeft een indringend portret van de monniken en hun leven in Algerije. De titel geeft precies aan waar het om gaat: om kleine mensen met al hun zwakheden die tegelijk tot een christelijk getuigenis komen dat slechts van goddelijke oorsprong kan zijn. In het Algerije van de jaren negentig van de vorige eeuw woedt er namelijk een burgeroorlog tussen radicale moslimgroepen en het regeringsleger. Het is een niets ontziende strijd. Gemeld wordt hoe meisjes die geen hoofddoek dragen, om het leven worden gebracht, hoe autobussen in brand worden gestoken. Het leger foltert niet minder, als ze de opstandelingen in handen krijgen. De monniken komen steeds meer tussen die twee partijen vast te zitten. De opstandelingen dreigen hen om te brengen als ze niet snel vertrekken, terwijl de legercommandant een woedeaanval krijgt als zijn advies aan de monniken naar huis te gaan, beleefd wordt afgeslagen. Voor de monniken is het niet eenvoudig een beslissing te nemen. Sommigen zijn vanaf het begin overtuigd dat vertrek verraad zou betekenen, vooral aan de plaatselijke bevolking, die de aanwezigheid van de Trappisten ziet als een garantie tegen bruut geweld. Bovendien zijn die dorpsmensen voor medische zorg van hen afhankelijk. Dat doet enkele monniken beslissen te blijven, terwijl anderen dat niet lijken te kunnen opbrengen. Je vraagt het jezelf ook af: moet je als christen, als zendeling of missionaris, zolang op je post blijven, zelfs als de doodsbedreiging onafwendbaar lijkt? Velen geven daarop een positief antwoord, zoals blijkt uit de jaarlijkse lijst die het Vaticaan publiceert over de christenen die zijn omgebracht vanwege hun geloof. Ik ben altijd blij dat die vraag me bespaard is gebleven...
De Franse monniken in Algerije gaan niet weg. Ze blijven. Ze doen dat vanuit een houding van dialoog; ze geven steeds aan dat ze de overtuiging hebben dat christenen en moslims dezelfde God dienen. Ze gaan naar een besnijdenisfeest in het dorp en klappen en zingen naar hartelust mee. Ze geven hulp aan iedereen - zelfs aan gewonde radicale moslims, die hen kort tevoren nog naar het leven stonden. Toch heb je de indruk dat die dialooggezindheid maar van één kant komt. Zij gaan wel naar het besnijdenisfeest, maar hun kapel blijft akelig leeg, zelfs met Kerstmis. Zij geven wel aan dat ze de ander respecteren, maar de rebellen en de regeringsvertegenwoordigers geven alleen blijk van afkeer, van haat tegenover deze vredelievende monniken. Het lijkt wel een one way dialoog, een éénrichtingsverkeer in de relaties. Het geeft te denken. Waarom stappen anderen niet in op de dialoog?
Het voorbeeld uit Algerije staat niet op zichzelf. Ook in andere delen van de wereld, bij aanhangers van andere religies dan de islam, is er een groot wantrouwen waarneembaar als het woord ‘dialoog’ valt. Zou het soms komen omdat dialoog uiteindelijk een christelijk idee is, geladen met christelijke principes? Zou het kunnen zijn dat wij die christelijke basis van het woord niet zien, omdat we die ‘vanzelfsprekend’ vinden? Dan is het misschien niet zo gek dat we het woord even vergeten en vervangen door ‘getuigenis’, zoals de islamnota van de PKN doet. Dat getuigenis moet dan wel weer dialogisch gebeuren, maar het komt eerlijker over: de ander weet waar hij of zij met ons aan toe is.
Hoe het ook zij, het is een prachtige film, Des hommes et des dieux. U moet hem zeker gaan zien, als u de kans krijgt. Al was het maar om anderhalf uur psalmen te horen zingen in de bioscoop voor een publiek dat ademloos luistert...
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK Enschede.