'Evangelicos' in Latijns-Amerika
1992-09-11
In de jaren '60 en 70 heeft de Katholieke kerk de kant van de armen gekozen, in overeenstemming met de opvattingen van de Bevrijdingstheologie. In de jaren '80 hebben de armen echter de kant van de Pinksterkerken gekozen. Het zijn, met andere woorden, de armen die zich tot dit soort populair Protestantisme aangetrokken voelen.- Jaargang 36
- nummer 19
Dr. Samuel Escobar 1
Het grote gevaar ligt momenteel niet zozeer in de armoede maar in de sekten.
Dr. Peter-Hans Kolvenbach 2
Aardverschuiving
Voor ons grotendeels verborgen voltrekt zich in Latijns-Amerika een ontwikkeling, die op termijn uiterst belangrijk kan blijken. Volgens aanhoudende berichten hebben de afgelopen twintig jaar grote aantallen Spaans- of Portugees-sprekend en de Kerk van Rome verlaten om zich aan te sluiten bij een Protestantse gemeente, vaak van Pinkster-signatuur. Deze hier vermeide beweging is met name daarom zo opmerkelijk, omdat het leven in het hele subcontinent vanouds gestempeld werd door de oppermachtige en alo.mtegenwoordige Rooms-Katholieke Kerk. Die situatie geldt op allerlei plaatsen dus niet meer onverkort. Met name in Brazilië, Argentinië en Chili is deze ontwikkeling goed te documenteren, maar hetzelfde geldt voor een aantal kleinere landen in Midden-Amerika, zoals Costa Rica, Honduras, Guatemala en Nicaragua. Tegelijk lijken er ook landen te zijn, met name Venezuela, die door bovengenoemde ontwikkeling in het geheel niet of nauwelijks geraakt worden.
De cijfers over dit fenomeen lopen wel wat uiteen - soms zijn er forse 'uitschieters' te melden. Er is echter ook een zekere eenduidigheid in een groot aantal cijfers en berekeningen.
Ik vermeld wat gegevens die in diverse bronnen te vinden zijn:
• In het jaar 1900 waren er in heel Amerika ten Zuiden van Rio Grande 50.000 Protestanten.
• In 1926 was dat aantal toegenomen tot ongeveer 70.000.
• In 1970 werd het aantal Protestanten geschat op 5.000.000.
• In 1990 wordt gerekend met een aantal van 20 tot 40 miljoen!
Ook als men erkent dat het hele subcontinent te maken heeft met een stormachtige bevolkingsgroei, blijft deze toename in het aantal Protestanten een fenomenaal gebeuren! Denk u eens in, na een volle vijf eeuwen Roomskatholieke 'religieuze en culturele' hegemonie loopt zo'n groot aantal mensen weg! De ver-vijfvoudiging (als het dus niet ver-achtvoudiging is) van het aantal 'Evangelicos', zoals ze daar heten, heeft in diverse landen en streken de nodige gevolgen. Wat voorbeelden daarvan, die ik uit diverse bronnen heb gedistilleerd.
• In Brazilië, het meest volkrijke land in Zuid-Amerika, worden jaarlijks ongeveer 600.000 mensen Protestant.
Het gaat, om het eens suggestief te zeggen, dus om een aantal van 400 mensen per uur!" Op een bevolking van zo'n 120 miljoen maken de Protestanten nu 10% van de bevolking uit. (Sommige deskundigen menen echter dat het juister zou zijn te zeggen dat een op de vijf Brazilianen iets met een Evangelische gemeente te maken heeft!) Het overgrote deel van hen zijn bekeerlingen van de laatste vijf jaren. Er zouden op dit moment zo'n 15.000 full-time Protestantse voorgangers zijn, meer dan het totale aantal roomskatholieke priesters.
• In Chili wordt het aantal 'Evangelicos' op 15% geschat; daarbij gaat het vooral om leden van Pinkstergemeenten, maar niet alleen om hen. In sommige delen van het land, met name in de zuidelijke provincies, zou een op de vier mensen Protestant zijn.
• Iets vergelijkbaars is te melden aangaande Nicaragua (een op de vijf) en Costa Rica (een op de zes). In laatstgenoemd land zou de groei dusdanig zijn dat, als die trend zich voortzet, voor het jaar 2000 de Protestanten wel eens in de meerderheid kunnen zijn. (Maar daar is nog wel wat mee gezegd: "als deze trend zich voortzet". Bovendien leert de ervaring dat men met zulke extrapolaties zeer voorzichtig moet zijn.)
• In Guatemala is President Jorge Serrano de eerse Protestant die ooit tot dit hoogste ambt geroepen is. (In datzelfde land heeft men al wel een Protestantse president gehad, Rios Montt, maar die was als hoge militair door een staatsgreep aan de macht gekomen, dus hij telt hier even niet mee.)
• De inmiddels omstreden geraakte Alberto Fujimori, had, naar insiders verklaren, niet zo onverwacht het presidentiële paleis in Lima kunnen betreden zonder de steun van de getalsmatig belangrijk geworden Peruviaanse 'Evangelicos'. Dat dezen intussen nogal spijt hebben van hun steun doet aan het electorale belang van deze bevolkingsgroep niets af.
Wat het betekent
Er valt naast deze 'kale gegevens' natuurlijk veel meer door te geven. In het Zuiden van Mexico hebben hele Indianenstammen zich tot het Protestantisme bekeerd. Wie er oog voor heeft kan in de media vrij geregeld lezen over (vaak presbyteriaanse) Indianen die door tegenstanders van deze ontwikkeling worden gemolesteerd, gevangen gezet of erger. Nog geen maand geleden werd in de staat Chiapas een evangelist in hinderlaag gelokt en vervolgens vermoord.
De Mexicaanse evangelischen willen voor het jaar 2000 in hun hoofdstad, zoals bekend de meest overbevolkte stad op aarde, in totaal tienduizend nieuwe gemeenten stichten. Of dat nu lukt of niet, het voornemen als zodanig verdient de aandacht!
Het nieuwe Protestantisme wordt aangetroffen in de grote stad, niet zelden bij de allerarmsten in de Braziliaanse 'favela's' en in de sloppenwijken in andere landen. Hetzelfde Protestantisme wordt eveneens aangetroffen in de zeer 'rurale' streken van de Andes. (Het klinkt wat wonderlijk als men een zo bergachtige regio aanduidt met 'het platteland' ...) De gemeenten in de stad bestaan vaak uit mensen van diverse huidskleur en etnische oorsprong, terwijl gemeenten in de Andes vaak gevormd worden door de oorspronkelijke bewoners van het subcontinent. In sociaal opzicht gaat het in beide gevallen vaak om de armen. Sociologen spreken van een veelal opmerkelijke 'upward social mobility'. Daarmee bedoelen ze dat dezelfde mensen die tot een Protestantse gemeente toetreden in die zelfde tijd vaak op de maatschappelijke ladder een beweging naar boven meemaken; het gaat hun wel! De werkeloosheid en het besef van uitzichtsloosheid dat op het hele subcontinent intens aanwezig zijn, lijken hen, als groep bezien, minder in hun greep te hebben. Bovengenoemde 'mobiliteit' is overigens een complex verschijnsel, waarvoor niet zelden door experts heel uiteenlopende verklaringen worden gezocht. Een ervan is echter het aantoonbaar drastisch afgenomen alcoholgebruik bij de mannelijke beroepsbevolking en een nieuw besef van eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid en van zorg voor het gezin. In de 'macho cultuur' van Latijns Amerika is dat een gegeven van enorm gewicht. De vrouwen, die soms voor het eerst in hun huwelijk sporen van belangstelling en van wezenlijke zorg bij hun echtgenoot merken horen, mede daarom, volgens sociologen, vaak tot de meest fervente aanhangers van de nieuwe Protestantse beweging.
Er zijn echter nog veel meer dingen aan de orde. Een ervan is het feit dat nagenoeg alle evangelische leiders zelf uit de gemeenschappen zijn voortgekomen waarin ze nu een rol spelen. Als men dat gegeven vergelijkt met de situatie van priesters in de Kerk van Rome, dan blijkt dat meer dan de helft van deze groep uit het buitenland komt en derhalve ook als 'anders' wordt ervaren. Mensen uit het volk, niet zelden met een betreurenswaardig gebrek aan Bijbelkennis of pastoraal inzicht, maar met een grote dosis gedrevenheid, ijver en onverschrokkenheid weten de mensen in hun eigen omgeving te vinden, hun vriend te worden en al doende hun het Evangelie door te geven. Met bovengenoemd' resultaat. Dat de Rooms-Katholieke Kerk fel tegen de komst van de 'sekten' ageert vermag ons niet te verwonderen. Dat ze in een aantal gevallen gelijk heeft lijkt buiten kijf; er zijn sekten! In veel gevallen is de beschuldiging echter simpelweg unfair!
Welke effecten?
Sommige deskundigen, zoals de (Noord)Amerikaan David StoII, is van mening dat rond 2010 een derde van de Zuid-Amerikanen tot de 'Evangelicos' moet worden gerekend. Opnieuw, als de groeisnelheid van de twee afgelopen decennia wordt voortgezet 4.
Ook nu al is de invloed van 'Evangelicos' merkbaar. Ze zijn in relatief korte tijd een belangrijke factor in de politiek van diverse landen geworden. Hun houding t.o.v. de regering is van meer dan gering gewicht geworden, zodat een aantal (volstrekt niet protestantse) regeringsleiders hun nadrukkelijke avances betoond heeft. Daar zaten ook een paar nogal beroerde dictators tussen, overigens. Met een Protestant in het Presidentiële paleis in Guatemala is al het een en ander bereikt, maar stellig zal in de toekomst op het punt van rechtstreekse invloed van 'Evangelicos' nog veel meer mogelijk zijn. Hier en daar beginnen wat kerkleiders in te zien dat men studie moet maken van politieke kwesties, maatschappelijke vragen en vragen die de relatie van kerk en cultuur betreffen. Wat dat betreft kan er op de evangelische agenda nog wel een aantal nieuwe punten bij.
Noten
1 Dr. Escobar is een theoloog uit Peru, die al vele decennia tot de Protestantse leiders van Latijns Amerika behoort. Momenteel doceert hij aan Eastern College in Philadelphia, VS.
Hij doet de geciteerde uitspraak in een interview in het EO-programma 'Wit begint, zwart wint?'
2 Geciteerd in Trouw, 9-10-1990. De Nederlander Dr. Kolvenbach is de algemeen overste van de Orde der Jezuieten. In zijn opvatting, dat de opkomst van het Protestantisme het grootste gevaar voor Latijns Amerika is, is hij een typische vertegenwoordiger van de Kerk van Rome.
3 Naar de schatting van de Braziliaanse Raad van Christelijke Kerken (CON IC). Geciteerd in het Nederlands Dagblad, 8-8-90.
4 In het Amerikaanse blad Christian Century. Geciteerd in het Nederlands Dagblad, 14-2-1990.