Kind en pinksterfeest
1989-05-12
- Jaargang 33
- nummer 10
Voorbereiding op bet pinksterfeest
Van de drie grote christelijke feesten is pinksteren het feest, dat over het algemeen de minste aandacht krijgt in onze gezinnen en samenkomsten.
De zakenwereld ziet in dit jaargetijde meer in reklame rondom moederdag en de komende zomervakantie dan rondom pinksteren.
Maar niet alleen het feit, dat de kommercie betrekkelijk weinig aandacht besteedt aan dit feest, ook de vakantieregelingen van de scholen zijn meestal zo opgesteld, dat er zelden van een pinkstervakantie sprake is.
Dientengevolge worden onze kinderen niet door uiterlijke omstandigheden gericht op het komende feest.
Ook zijn er nauwelijks bijbelverhalen te vinden, die in de dagen tussen hemelvaart en pinksteren verteld kunnen worden ter voorbereiding op het feest.
Tenslotte is de weinige aandacht voor het pinksterfeest misschien te verklaren uit de schijnbare moeilijkheid de betekenis van dit heilsfeit duidelijk aan de kinderen uit te leggen.
De geschiedenissen rondom de geboorte van de Here Jezus kunnen vrij eenvoudig door middel van een tiental opéénvolgende verhalen aan een kind verteld worden.
De lijdens- en opstandingsgeschiedenis geeft nog meer stof tot vertellen en is zelfs onder te verdelen in een zestien- tot twintigtal verhalen.
De meeste, vooral oudere kinderbijbels gaan ons voor in het uitvoerig vertellen van die verhalen rondom kerst- en paasfeest. De pinkstergeschiedenis steekt daarbij maar sober af. Er gebeurt op de pinksterdag betrekkelijk weinig, dat in verhaalvorm aan het kind verteld kan worden.
De toespraak van Petrus mag dan voor de toehoorders in Jeruzalem zeer belangwekkend zijn geweest, voor onze kinderen die van jongsafaan met de bijbelverhalen opgroeien· is daarover weinig te vertellen. Ook de kinderbijbelschrijvers, die de nodige aandacht aan het pinksterfeest willen geven, hebben moeite met het weergeven van de gebeurtenissen. Zelfs de massale doopplechtigheid, de spektakulaire groei van de gemeente, en de beroering die dit in de, in onze ogen betrekkelijk kleine, stad Jeruzalem gegeven moet hebben, worden in de meeste gevallen weinig uitvoerig weergegeven. Veel steun zullen we daarom niet hebben van de kinderbijbels bij de voorbereiding van de pinksterfeestviering met onze kinderen.
De betekenis van de feesten
Bijna iedereen, die met de geloofsopvoeding van kinderen te maken heeft, of het nu in het gezin, op school of in de kerk is, gaat ervan uit, dat de betekenis van pinksteren aan kinderen veel moeilijker uit te leggen is dan die van kerst en pasen.
Toch wil ik de juistheid van deze mening betwijfelen. Ik vraag me namelijk af of er vaak niet de fout wordt gemaakt te denken, dat men de betekenis aan een kind heeft duidelijk gemaakt, als men de verhalen heeft verteld. Maar met het weergeven van de gebeurtenissen vanaf Zacharias in de tempel tot aan de vlucht naar Egypte heeft men de essentie van het kerstgebeuren aan het kind nog niet duidelijk gemaakt.
De liefde van God voor de verloren wereld, die zo groot was, dat Hij zijn eniggeboren Zoon gaf ter redding voor wie gelooft, zal in voor kinderen begrijpelijke woorden verteld moeten worden, wil men aan hen het wezenlijke van het kerstfeest bekend maken. En daarin schuilt een grote moeilijkheid, want een kind kan het abstrakte begrip 'liefde' alleen begrijpen, als het gekonkretiseerd wordt in een kus, glimlach, gebaar, daad of kado. Liefde is voor een kind alleen een betekenisvolle werkelijkheid, als hij iets ziet, voelt, hoort of ervaart, waar hij iets aan heeft. De Here Jezus is als baby, die twintig eeuwen geleden in een ver land werd geboren voor veel kinderen wel lief, zoals alle baby's lief zijn, en wel zielig, omdat hij in een stal werd geboren, maar Hij is voor hen geen ervaarbare konkretisering van de liefde van God. In Gods zorg voor het dagelijks eten en drinken, kleren en gezondheid ervaart het kind meer Zijn liefde dan in het zenden van Zijn Zoon naar de aarde. Daarom is de wezenlijke betekenis van het kerstfeest aan een kind heel moeilijk uit te leggen.
Het lijden en sterven van de Here Jezus ter verzoening van de zonden is in zijn essentie beter te begrijpen door het - niet te jonge - kind. Het besef van zonde groeit bij het kind met de ontwikkeling van zijn geweten.
Hoe meer inzicht het kind krijgt in wat goed en kwaad is, hoe sterker zijn gewetensontwikkeling is, hoe meer het zijn eigen tekortkomingen en schuld gaat inzien. De uitleg van Jezus Christus' offerdood ter verzoening van de zonden van de wereld zal door het nog konkreet denkende kind meestal als kennisgeving worden aangenomen en in zijn wezen niet begrepen worden. Vertellen we het kind echter, dat Jezus de straf voor zijn fouten en zijn schuld, zijn ongehoorzaamheid en zijn ongeduld droeg, dan kan het gebeuren, dat hij het op zichzelf toepast en dat het heel bevrijdend voor hem werkt. 'God is niet meer boos op mij, want de Here Jezus heeft mijn straf gehad', hoorde ik eens een jongetje heel opgelucht zeggen. Daarmee was de betekenis van goede vrijdag tot hem doorgedrongen.
Het was konkreet toepasbaar in zijn eigen leven.
De opstanding van de Here Jezus zal door sommige kinderen begrepen worden en door andere niet. Er zijn namelijk kinderen, die gekonfronteerd zijn met de dood door het overlijden van een familielid of het doodgaan van een dier en die daardoor veel bezig zijn met dood en leven: Zij zullen de blijde boodschap van pasen heel konkreet kunnen toepassen op de door hen beleefde situatie en daardoor begrijpen. Andere kinderen, voor wie de dood nog ver weg is en weinig reëel, zegt Jezus' overwinning van de dood nog niet veel.
Moeilijker te begrijpen is de betekenis van Jezus' opstanding als een teken van de vernieuwing van het leven. Alleen als wij als opvoeders in staat zijn dit te verduidelijken aan de hand van konkrete voorbeelden uit het leven van het kind, zal het enigszins begrepen en toegepast worden. Meestal dringen de betekenissen van dergelijke begrippen pas door tot het kind als het in de puberteit is en abstrakt heeft leren denken.
Op grond hiervan moeten we konkluderen, dat ook de betekenis van paasfeest moeilijk uit te leggen is aan een kind.
De betekenis van pinksteren
Uit het bovenstaande is hopelijk duidelijk geworden, dat de uitleg van de betekenis van een heilsfeit voor kinderen afhankelijk is van 'de mogelijkheid tot konkretisering ervan in zijn eigen leven. De vraag is dus of het pinkstergebeuren iets is, wat hij konkreet, zintuigelijk ervaart, hoort, ziet of voelt.
De uitstorting van de Heilige Geest wordt meestal verteld, als de geschiedenis, waarin de discipelen kracht ontvingen van Gods Geest om het evangelie te verkondigen, mensen tot bekering te brengen, zieken te genezen en de kerk te stichten. -Voor een kind is de komst van de Heilige Geest na zulk een verhaal weinig konkreet en toepasbaar in eigen situatie. De betekenis ervan blijft op die manier voor het kind ongrijpbaar en daarom onbegrijpelijk.
En dat, terwijl de Geest aan iedere gelovige wordt gegeven als Trooster, Leider en Vernieuwer van het leven. Deze belofte van het aanwezig zijn in ons leven geldt voor een ieder ,die gelooft, zowel voor ons als voor onze kinderen. Wij belijden enerzijds, dat wij met onze kinderen in zonde ontvangen en geboren zijn en van nature geneigd zijn God en de naaste te haten, maar anderzijdsbelijden wij ook, dat Gods Geest ons heiligt en dat al het goede, het blijde en het liefdevolle in ons leven door Hem gewerkt wordt. Als wij ons kind iets gemeens of lelijks zien doen willen' we nog wel eens de opmerking maken, dat de zonde inderdaad in ieder mens zit.
Indien wij echter iets moois of goeds in ons kind opmerken, zouden we moeten opmerken dat Gods Geest dat in ons kind gewerkt heeft. Niet alleen in ons eigen leven, maar ook in dat van onze kinderen, die oprecht in de Here Jezus geloven, groeien als vrucht van de Geest: liefde, blijdschap, vrede, goedheid, geduld, vriendelijkheid, trouw, zachtmoedigheid en zelfbeheersing.
In dit licht bekeken is de betekenis van het pinksterfeest niet moeilijk om aan het kind uit te leggen. De Heilige Geest woont in hem en helpt hem om vriendelijk te zijn, om zijn geduld niet te verliezen, om lief en blij te zijn, om de vrede te bewaren, om goed en trouw te zijn en bovenal om te geloven en God lief te hebben.
Heel konkreet kunnen we bij al het goede en fijne, dat we in ons kind zien, hem erop wijzen, dat de Heilige Geest hem dat geeft. In onze kringen is het nog wel eens de gewoonte het kind te waarschuwen, dat het moet luisteren naar de stem van zijn geweten. Is het echter niet bijbelser hem te leren gevoelig te worden voor de stem van de Heilige Geest, die in hem woont?
Aleid Schilder verwijt de gereformeerde opvoeders hun kinderen vaak een schuldgevoel aan te praten, waarvan ze levenslang last houden. Hulpeloos, maar schuldig.
Indien wij in de opvoeding van onze kinderen blijven staan bij het van nature zondig zijn van hen, zonder oog te hebben voor de heiligmakende kracht van de Geest in hun levens, praten we inderdaad het kind heel snel een schuldgevoel aan. Vaak zonder dat we dat beseffen en bedoelen. Echter dankzij de liefde van de Vader, het verzoenende offer van Christus en de vernieuwing door de Heilige Geest mogen we bij onze kinderen werken aan een positief beeld over zichzelf.
De betekenis van pinksteren uitleggen aan het kind kan dagelijks heel eenvoudig gebeuren: 'Jan, jij hebt jezelf goed beheerst door niet boos te worden. Dat heeft de Heilige Geest in jou gewerkt. Fijn is dat' of 'Je mag de Here wel bedanken, Mieke, dat Hij je hielp om trouw te blijven'. Zulke komplimenten bevorderen het positieve zelfbeeld van het kind, wat zo nodig is voor een verder goede ontwikkeling. En Gods kinderen mogen en behoeven niet te min van zichzelf te denken.
Pinkstersymbolen
Uit verschillende reakties op mijn artikel 'Kind en Paasfeest' heb ik begrepen, dat diverse ouders getracht hebben door middel van zichtbare symbolen de aandacht van de kinderen op het paasfeest te richten en zo hun vragen naar de betekenis uit te lokken. Wat ik in dat artikel schreef over de viering van het paasfeest geldt uiteraard ook voor het pinksterfeest. Sfeervolle versiering, feestelijk gedekte tafels, bijzonder eten, een andere bijbellezing dan anders, het zingen van pinksterliederen, het voorlezen van een zendingsverhaal, het plaatsen of ophangen van pinkstersymbolen,en er zijn nog veel meer mogelijkheden te bedenken, zullen de kinderen aanspreken en ons de gelegenheid geven er een echt feest van te maken.
Als symbolen zijn bijvoorbeeld te gebruiken afbeeldingen van een duif (Heilige Geest), vlam (tongen als van vuur), Bijbel (geïnspireerd door de Geest), waterdruppels of doopvont (doop), regenboog (trouw), anker (hoop), hart (liefde) en een aantal mensen, die elkaar vasthouden (gemeente).
Misschien is het ook aardig om een schellekoordje of mobiel te maken, waaraan in de dagen tussen hemelvaart en pinksteren iedere dag een afbeelding van een vrucht wordt gehangen, met daarop de naam van één van de vruchten van de Geest, , die genoemd worden in Galaten 5:22. Op de tiende dag, als het pinksterfeest is, kan het geheel vervolmaakt worden met een duif als teken van de Heilige Geest, die de vruchten in ons laat groeien.