De God van het nieuwe begin (2)
1992-12-18
Raadsel- Jaargang 36
- nummer 26
De vorige keer hebben we gezien dat God een nieuw begin maakte met een kinderloos echtpaar, met Abraham en Sara. Het was een begin dat bij voorbaat een doodlopende weg leek. Want hoe moet het verder gaan als er geen nieuwe generatie is, die het heil kan oppakken? Maar God kiest deze weg omdat het duidelijk moet worden, dat de verwerkelijking van de verlossinq niet te danken is aan menselijke mogelijkheden, maar aan zijn ingrijpen.
Hij baant een weg voor het heil, waar mensen niet meer in staat zijn zelfs maar een voetpaadje aan te leggen.
Hij laat het levenswater weer opborrelen uit bronnen die voorgoed opgedroogd leken te zijn.
Zo'n nieuw begin maakt de HERE ook weer in het boek Samuël, opnieuw bij een kinderloos echtpaar. Dat nieuwe begin was hard nodig. In de tijd van Abraham was de kennis van God diep weggezonken. Nu is dat weer het geval.
Maar dit keer is het zo bij Gods eigen volk, waaraan Hij zich speciaal verbonden had, dat Hij verlost had uit Egypte en waaraan Hij het land Kanaän gegeven had. Dat maakt het zoveel erger. Het maakt het ook onbegrijpelijk. Hoe kan een volk dat zoveel, heel zijn bestaan, aan de HEREte danken heeft, zich van Hem afkeren? Het is een vraag die ook vandaag gesteld kan worden. Hoe kunnen christenen die van kindsbeen af aangesloten waren op Gods heil, dat laten schieten? Wat bezielt een mens als hij de dood kiest in plaats van het leven? Dat blijft een raadsel. Nieuw begin Het einde van de Richterentijd is een tijd van verval, van afval van de HERE. Het slot van het boek Richteren vertelt daarover en ook het begin van het eerste boek Samuël. Het is een tijd waarin het Woord van God schaars geworden is, waarin gezichten en visioenen waarin God zich openbaarde, nauwelijks nog voorkwamen. Dat is ook niet verwonderlijk, als we lezen hoe het bij de tabernakel toeging.
De zonen van Eli, Hofni en Pinehas, verziekten daar de boel. Nietswaardige lieden waren het, zegt 1 Sam. 2:12. Door hun optreden gingen de mensen het offer van de HERE geringschatten. Maar dat was nog niet alles. Ze sliepen ook bij de vrouwen die dienst deden bij de ingang van de tabernakel. Met andere woorden: ze voerden de tempelprostitutie in. Die kwam bij alle heidense tempels in die tijd voor. En die introduceren ze nu ook bij het heiligdom van Jahwe. Het zag er wat de toekomst van Gods heil betreft heel somber uit. Het dreigde ten onder te gaan en weg te zinken in een moeras van afval. Er is echt weer een nieuw begin nodig. En dat gaat de HERE hier geven. En net als bij Abraham en Sara vangt het ook hier aan met een kinderloos huwelijk. God maakt een nieuw begin. Gelukkig is dat kenmerkend voor God. Wij laten de zaak telkens weer in het honderd lopen. We maken er steeds weer een puinhoop van. Als God niet onvermoeibaar was in het telkens weer opnieuw beginnen, zou er helemaal niets van terecht komen. Hij maakte een nieuw begin na de zondeval in het paradijs, na de zondvloed, bij Abraham en nu hier weer. En zo is Hij doorgegaan en zal Hij eens definitief alle dingen nieuw maken.
Gebed
Dat is ons geluk. Want het geeft perspectief, ook in onze tijd. Vandaag dreigt de moedeloosheid je soms te overvallen. Dan denk je: wat blijft er over van kerk en geloof? De ontkerkelijking gaat steeds verder. Is er nog wel een toekomst? .
Als het van ons afhing, zag het er inderdaad heel somber uit. Dan konden we die toekomst wel vergeten. Maar omdat God een God is die telkens weer een nieuw begin schept als alles verloren lijkt, mogen we moed houden.
Dat geldt ook in ons persoonlijk leven. Ook daarin kunnen we soms helemaal vastlopen, omdat we zelfgekozen wegen gegaan zijn. Soms is je leven één grote puinhoop geworden en kun je echt geen kant meer uit. Of neen, je kunt toch nog een kant uit: naar God toe. Je kunt nog zo in de puree en in de knoei zitten, de weg naar God is altijd open. En Hij is de God van het nieuwe begin. Dat heeft Hij ook laten zien in de geschiedenis van Abraham. Het begint heel onopvallend: bij een kinderloos gezin, bij een vrouw die bidt. Dat laatste is heel belangrijk, want het gebed houdt de deur naar de toekomst open.
Hanna bidt om eem kind. Dat doet ze niet om het voor zichzelf te houden. Neen, zegt ze, als U me een zoon geeft, sta ik hem weer aan U af. Dan zal hij zijn leven lang aan U gewijd zijn.
Uit die woorden blijkt dat het haar niet gaat om de bevrediging van haar persoonlijke verlangens. Haar gebed is niet zelfzuchtig, maar ze worstelt in haar gebed om een genadige God. Dat gebed wordt verhoord. En zo gaat de HERE weer een nieuw begin maken voor zijn volk.
Lofzang
Wanneer Hanna haar zoontje Samuël heeft overgedragen aan de HERE en haar lofzang zingt, die ook een gebed is, blijkt uit haar woorden dat zijzelf ook iets van dat nieuwe begin geproefd heeft. Ze heeft er iets van beseft, dat wat de HERE aan haar gedaan had, ver over de grenzen van haar persoonlijk leven heenreikte en van grote betekenis was voor de toekomst van deze wereld. Haar lofzang is één grote jubel over de hulp van Jahwe, allereerst natuurlijk met betrekking tot de verhoring van haar gebed voor haar persoonlijk: de onvruchtbare krijgt kinderen (vs. 5).
Maar ze grijpt dieper en verder. Wat zij in haar persoonlijk leven ervaren heeft, staat niet op zichzelf. Het is ingebed in een groter geheel. Hanna ziet dat duidelijk. Haar leven cirkelt niet om haar eigen belangen.
Ze denkt niet: als ik maar aan mijn trekken kom. Neen, ze weet zich deel van Gods volk, van degenen die het van de HERE verwachten. Wat Jahwe aan haar gedaan heeft, is kenmerkend voor zijn optreden tegenover zijn kinderen.
Hij is de God van het nieuwe begin, in haar eigen leven, maar ook voor zijn volk en voor deze aarde.
Daarheen verwijst vers 10. Daar profeteert ze over Gods gezalfde koning in wie God een nieuw begin gaat maken voor de aarde.
Richten
Jahwe richt de einden der aarde, staat daar. Dat wil zeggen: de aarde in haar totaliteit. Op de een of andere manier zijn wij het woord 'richten' in de bijbel uitsluitend negatief gaan opvatten. We horen er alleen maar een bedreiging in. Voor ons is het een naargeestig woord geworden, waar we liever met een boog omheen lopen. Maar dan gaat de rijkdom van dat woord aan ons voorbij. Richten heeft alles te maken met de God die een nieuw begin maakt. Richten is namelijk ruimte scheppen voor wie in de knel zitten, voor wie geen vuist kunnen maken, voor wie aan het eind van hun mogelijkheden zijn, voor wie in de puree zitten, voor wie geen menselijke mogelijkheden meer openstaan, kortom: voor mensen die geen andere kant meer uit kunnen dan naar God toe. Richten wil zeggen: die mensen in de ruimte zetten. Dat doet de HERE door allen die hen benauwen uit de weg te ruimen. Dat is de donkere kant van richten. Maar die geldt alleen voor de krachtpatsers en de mannetjesputters die prat gaan op hun eigen kracht, snoeven op hun eigen mogelijkheden en achteloos over de zwakken heen walsen. Zij worden uitgeschakeld. Over hen dondert de HERE in de hemel (vs. 9). En zo verschaft Hij ruimte. Zo maakt Hij een nieuw begin voor de vernederden en vertrapten. Richten is dus een synoniem van bevrijden.
Het woord vat samen wat Hanna in haar gebed aan allerlei voorbeelden illustreert: wankelenden worden met kracht omgord (vs. 4), hongerigen krijgen overvloed (vs. 5), de onvruchtbare krijgt kinderen (vs. 5), de geringe en de arme worden opgeheven uit hun ellende (vs. 8). Maar de boog van de helden wordt verbroken (vs. 4), wie zwelgden in eten, moeten zich verhuren voor een stuk brood (vs. 5), wie rijk was aan kinderen verwelkt (vs. 5), de rijke wordt vernederd (vs. 7). Zoals u ziet, sluit dat Hanna's eigen situatie wel in, maar het is er niet toe beperkt. Wat Hanna persoonlijk beleeft, is slechts een onderdeeltje van het allesomvattende vernieuwende werk van God, dat zijn hoogtepunt bereikt in zijn gezalfde koning, de Messias.
Niet door kracht
Hanna heeft heel goed beseft dat het nieuwe begin van God alleen maar kan aanvangen, waar mensen zijn uitgepraat en aan het eind van hun Latijn zijn. Dat is een doorlopende lijn in de Schrift. Zolang mensen nog denken dat ze zelf hun boontjes kunnen doppen en nog over mogelijkheden beschikken zelf problemen op te lossen, kan God niets met hen beginnen.
Zolang wij nog denken dat we de ontkerkelijking kunnen stoppen met onze maatregelen, initiatieven en activiteiten, wordt het helemaal niets. Er is alleen toekomst voor een kerk die er geen gat meer in ziet, die het niet langer verwacht van haar rechtzinnigheid of van haar progressieve ideeën of van haar isolement of van haar openheid. Dat nieuwe begin is alleen mogelijk waar niets meer van eigen inbreng verwacht wordt maar alles van God.
Dat geldt in het persoonlijke leven evenzeer. Zolang ik denk dat ik mijn leven aardig onder controle heb, mijn schaapjes toch maar mooi op het droge gebracht heb en de paadjes van mijn bestaan toch maar keurig aangeharkt heb, kan God niets met mij aanvangen. Zolang we nog met de vuist op tafel slaan en in letterlijke of figuurlijke zin onze spierballen laten zien, komen we om in de duisternis, zegt vs. 9. Want niet door kracht is een man sterk.
Krachtig in de HERE
Dat is een zinnetje dat ons vlees en bloed zou moeten worden: niet door kracht zijn we sterk. Dat gaat vierkant in tegen de manier waarop wij, mensen, gewoon zijn tegen de dingen aan te kijken. Wij vragen: over hoeveel kracht beschikt mijn rivaal of mijn tegenstander en wat kan ik daar aan kracht van mezelf tegenover stellen?
Dat zijn de vragen die deze wereld en heel het leven beheersen. Etaleer je kracht. Want anders wordt er geen rekening met jou gehouden. Hoe meer kracht je hebt, hoe sterker je bent. Dat is niet waar, zeggen Hanna en heel de Schrift. Niet door kracht ben je sterk. Als we dat beseffen, is er ruimte voor een nieuw begin. Dan is de HERE onze rots en sterkte. Dan is er toekomst voor ons, nu al en straks in het koninkrijk van Gods gezalfde Koning, Jezus Christus. Als we onze sterkte niet in eigen kracht zoeken maar in de HERE, als we - zoals Paulus dat zegtkrachtig zijn in de Here en in de sterkte van zijn macht (Ef. 6:10), mogen we juichen in Hem, in de God van het nieuwe begin, en ons verheugen in zijn hulp.