Achter gesloten deuren...
1992-12-18
Een lid van een van onze kerken bezoekt al een aantal jaren regelmatig kerkdiensten in een Huis van Bewaring. Voor veel 'Opbouw'-lezers is dit een volkomen onbekend terrein. Reden om eens gewapend met pen en papier op onderzoek uit te gaan. Hoe kom je in aanraking met deze kerkdiensten? Hoe verloopt zo'n dienst? Kunnen we als kerken iets doen voor de mensen in gevangenissen of huizen van bewaring? Een impressie door de ogen van een gemeentelid. Af en toe gaan de deuren even open...- Jaargang 36
- nummer 26
Hoe kwam u in aanraking met deze diensten?
Dat gebeurde eigenlijk heel gewoon. Normaal kom je met die diensten eigenlijk helemaal niet in aanraking, misschien weet je niet eens dat er in de gevangenis ook kerkdiensten worden gehouden. Ik had er wel eens van gehoord en dat had me nieuwsgierig gemaakt. Op een gegeven ogenblik ontmoette ik een predikant die in het Huis van Bewaring werkte. Het bleek dat er iedere zondag vrijwilligers waren die daar de kerkdiensten bijwoonden. Die vrijwilligers vormden een soort evangelisatie-groepje. Ik hoorde dat de kontakten met mensen 'buiten de muur' op prijs werden gesteld. Van het één komt het ander en zo ben ik er min of meer vanzelf ingerold.
Hoe verloopt zo'n kerkdienst? Is het vergelijkbaar met onze gereformeerde kerkdiensten?
Voor de kerkdienst drinken we met elkaar koffie. Er zijn dan meestal zo'n 12vrijwilligers, uit allerlei kerken.
Vaak is er ook een koor. Tijdens dat koffiedrinken is er al even iets van contact. Je geeft elkaar ook een hand.
De 'echte' kerkdienst begint (net als onze diensten) met votum en zegengroet. Maar er zijn natuurlijk ook verschillen. Om te beginnen zijn er bij de diensten die ik bijwoon alleen mannen.
Er wordt veel gezongen en dan natuurlijk niet alleen uit het psalmboek of het Liedboek. Sommige gevangenen hebben hun eigen herinnering aan liederen en dat kan net zo goed van Johannes de Heer zijn. Je kunt je wel voorstellen dat een lied als 'Ik zie een poort wijd open staan' ook wel eens hilariteit oproept.. ...De preek is natuurlijk ook anders. In ieder geval veel korter. Aan het eind krijgen de bezoekers van de kerkdienst een bloem als groet van enkele kerkelijke gemeenten in de omgeving. Soms word je persoonlijk bedankt door een gedetineerde.
Hij was kennelijk blij dat je de dienst ook bijwoonde.
U hebt dus al contact met de mensen vóórdat de kerkdienst begint. Waar hebt u het dan over? Want ik kan me voorstellen dat een gesprek over het weer niet erg aanslaat.
Je kijkt eerst of je iets kunt doen. Koffie inschenken, bijvoorbeeld. Daarna ga je ergens zitten. Als je naast iemand zit, komt er soms een gesprek op gang. Als je iemand voor het eerst ziet, vraag je bijvoorbeeld of hij hier al langer zit. In het begin wilde ik dat wel eens teveel, want je wilt graag iets goeds zeggen. Dat lukt natuurlijk lang niet altijd. Eerst moet er vertrouwen zijn. Op den duur ken je een aantal mensen en dan wordt een gesprek gemakkelijker. Tijdens de dienst zit je als bezoeker gewoon tussen de gedetineerden in. Na de kerkdienst heb je het soms over een lied dat werd gezongen of over een geschiedenis waar de dominee ovèr heeft gepreekt.
Gaan de mensen in het Huis van Bewaring vrijwillig naar een kerkdienst?
Ja, ze gaan vrijwillig. Voor sommigen is het even een afleiding uit de dagelijkse sleur, je bent op zondag even uit de cel. Andere mensen hebben de kerkgang van huis uit mee gekregen. Er zijn ook mensen die thuis iedere zondag 2 keer naar de kerk gingen. Een man zei een keer tegen me: "Ik weet alles van de Bijbel, U hoeft me niks meer te vertellen". Meestal zitten er bij zo'n dienst ongeveer 50 gedetineerden. Opvallend is dat er ook nogal wat buitenlanders de diensten bezoeken.
We hebben misschien allemaal wel het idee dat er in de gevangenissen mensen zitten aan wie zondermeer te zien is dat ze een crimineel verleden hebben. Is dat ook zo?
Ik heb wel eens gezegd dat je naar de gevangenis moet om beleefde mensen te ontmoeten. We denken vaak aan overvallen ofzo, maar een keurige boekhouder die geknoeid heeft met de administratie kan hier natuurlijk ook terecht komen. Wel merk je dat de drugsproblematiek in onze samenleving steeds vaker mensen op het criminele pad brengt.
Weet u eigenlijk waarvoor de mensen in het Huis van Bewaring zitten. En als u het weet, u zit bijvoorbeeld naast iemand die een moord gepleegd heeft, bent u dan wel eens bang?
Bang ben ik nooit echt geweest. Ik vertrouw erop dat de Here ook daar voor me zal zorgen. En er zitten natuurlijk ook genoeg bewakers. Een enkele keer is er wel eens een vechtpartij tussen gevangenen geweest die bijvoorbeeld al een tijdje elkaar strak aan zaten te kijken. Maar dat is echt uitzonderi ng.
Meestal weet ik niet waarvoor de mensen zitten. Het wordt me niet van tevoren verteld en ik vind ook dat ik het niet hoef te weten. Als iemand lang zit, kun je wel vermoeden dat het een ernstig vergrijp is geweest. Een enkele keer vertelde iemand het me zelf. Op die manier heb ik contact gehad met een man die (naar achteraf bleek) in een vlaag van godsdienstwaanzin zijn vriendin had gewurgd. Hij zei tegen me: "U zit naast een moordenaar".
Mijn reactie was toen: "Degene die naast de Heere Jezus aan het kruis hing was ook een moordenaar. Toch werd hij behouden".
Helpt een gevangenisstraf eigenlijk? Of is zo 'n straf alleen maar om de maatschappij te beschermen tegen iemand die gevaarlijk kan zijn?
Een gevangenisstraf helpt soms wel en soms niet. Sommigen zeggen dat hen dit nooit meer moet overkomen.
Toch zie je diezelfde mensen ook wel weer terugkomen. Dan is het net een draaideur, het kán kennelijk bijna niet goed gaan in de samenleving. De gedetineerden zeggen vaak zelf dat ze in de gevangenis niet béter worden, hooguit zullen ze proberen te voorkomen dat ze er nog eens terecht komen.
Hebt u nog wel eens contact nadat iemand uit de gevangenis is vrijgelaten?
Dat is eerlijk gezegd uitzondering. De meeste gevangenen weten mijn adres niet, de gevangenisleiding heeft dat ook liever niet. Maar dat is niet de enige reden. Veel gevangenen wonen niet in de buurt van het Huis van Bewaring.
Het meest belangrijke argument vanuit hen zelf is echter dat ze zelf kontakten na deze periode ook niet erg op prijs stellen. Ze willen de tijd in het Huis van Bewaring zo snel mogelijk vergeten en dus ook liever geen kontakt meer hebben met de mensen die ze daar ontmoetten.
Ik kan me voorstellen dat de thema 's 'zonde en vergeving' een heel centrale rol spelen als er eens een diepergaand gesprek op gang komt. Is dat ook zo?
Over zonde en schuldgevoel hoor je -vreemd genoeg- nauwelijks iets. Sommigen zeggen dat wat ze gedaan hebben komt door de omgeving. Een ander merkt op dat hij, als hij uit de gevangenis komt, weer precies hetzelfde zal doen. Soms moet je door zulke uitspraken heen kijken. Het kan ook grootspraak zijn. Wanneer iemand niet over schuld wil praten, kun je natuurlijk ook moeilijk met vergeving aan komen, want als iemand geen schuld ervaart, denkt hij ook geen vergeving nodig te hebben.
Waarom zoekt u de mensen in het Huis van Bewaring eigenlijk op? U bent er een aantal jaren geleden mee begonnen, maar u zou er toch ook zo weer mee kunnen stoppen?
Mijn diepste motief is dat je de mensen toch iets van de Here Jezus wilt laten zien. Als je die vastgelopen mensen ziet, dan word je met ontferming
bewogen, hoe stoer ze er soms ook uitzien en hoe groot ze ook over zichzelf spreken. En al hebben we het er dan niet vaak over: het gaat toch om de vergeving. Dat kan zijn in die ene regel die je samen zingt. Wie weet, springt er toch een vonkje over.
Wat kunnen de plaatselijke kerken voor de mensen in het Huis van Bewaring doen? En wat kunnen we van hun situatie leren?
Wat we kunnen leren is dat de gevangenen helemaal niet zo ver van ons af staan. Ze komen soms uit kerke !ijk meelevende gezinnen. Het kan dus ook jouw gezin treffen dat er iemand met justitie in aanraking komt. Dat is een leerschool. Je mag hooguit God dankbaar zijn als het je gezin niet overkomt.
We hebben het over de gedetineerden gehad, maar wie we vaak vergeten zijn de familieleden. Een echtgenote die alleen thuis zit met haar kinderen en die gemeden wordt omdat haar man in de gevangenis zit. Als zo iemand op je pad komt als gemeentelid is het ook je taak om naar dat gezin om te zien. En tenslotte: er wordt in onze kerken gebeden voor de zieken, voor de mensen die alleen zijn, voor mensen in oorlogsgebieden, voor mensen die vanwege hun geloof vervolgd worden. We moeten ook voor die mensen bidden. Maar wie we zo vaak vergeten zijn de mensen die in ons eigen land in de gevangenis zitten. Ik zou graag willen dat we hen ook in onze gebeden in de gemeente gedenken. Ze zijn ook door God geschapen, net als wij....