De gerechtigheid gepasseerd ... !
1988-02-12
Kajafas (Joh. 11 : 45-53)- Jaargang 32
- nummer 6
Na de opwekking van Lazarus wordt het Sanhedrin samengeroepen om over Jezus te beraadslagen. Men vreest, dat een verder optreden van Jezus van Nazaret rampzalige gevolgen met zich zal meebrengen. Zijn tekenen zullen alle mensen in Israël achter Hem aan trekken. Bevrijdingsgedachten zullen het hoofd opsteken.
Rebellie tegen de Romeinen valt te vrezen. En dan? Dan zullen de Romeinen met een groot-leger komen. Zij zullen het hoge Regeercollege van Israël ter verantwoording roepen. Afzetting zal volgen. De heerlijkheid van de tempel zal het leven niet langer overkoepelen. Het volk wordt aan het opzicht van de Raad onttrokken en vreselijk gestraft!
Dan komt Kajafas met de oplossing.
Hij verwijt de leden van het Sanhedrin, dat ze wel klagen en bezwaren uiten en vrees uitspreken, maar dat ze in hun zwakheid en traagheid niet durven door te zetten! Het is toch in hun belang, dat die éne sterft voor het volk en niet het gehele volk verloren gaat! Men moet met wijsheid de belangen-weegschaal hanteren: Of Jezus in de dood - en dan zal al het gevreesde niet over de Raad en over Israël komen! - Of Hij blijft leven, maar dan zal de ondergang inderdaad niet meer te stuiten zijn. De keus kàn niet moeilijk zijn. Wat is het grootste belang immers? Laat Jezus sterven... in het belang van het volk Gods!
Zeker, Johannes wijst op die wonderlijke regering van God: Kajafas de Hogepriester formuleert precies het Goddelijke Offer-plan: Jezus voor het volk.
Maar dat maakt Kajafas' eigen bedoeling niets beter. Dat maakt zijn boosheid niet geringer!
Kajafas is met zijn zeggen en met zijn bedoeling de gerechtigheid gepasseerd!
Wat is het recht in Israël? Eenvoudig dit: "De onschuldige en de rechtvaardige moogt gij niet doden ..... " (Ex. 23 : 7). En deze rechtsregel mag nimmer vervangen worden door welke belangen-afweging ook!' Daardoor wordt het recht in onrecht veranderd!
Inderdaad, het Sanhedrin en Kajafas passeren de gerechtigheid. Zij wegen de belangen af: het "welbegrepen" eigenbelang, het volksbelang en ach. .. het belang van Jezus is nèrgens meer!
Pilatus (Matth. 27 : 11-26)
Als Pilatus zijn handen wast onder de betuiging, dat hij onschuldig is aan Jezus' bloed, dan passeert ook deze rechter de gerechtigheid. Ook bij hem is daar de afweging van belangen. Ook hier weer het "welbegrepen" eigenbelang, het belang van het Wereldrijk, dat rust en géén opstandigheid wenst, en ach ... het belang van Jezus van Nazaret, dat veel te licht is bij het gewicht van de àndere belangen! De Rèchter had Jezus nog onschuldig verklaard.
De afweger-van-belàngen geeft Hem over aan wat zijn vijanden wensen, aan de dood-door-het-kruis.
Afwegen van belangen -je kunt dat ook nog mooier formuleren. In termen van wèlzijn! Zo werd Jezus' dood gevorderd door het wèlzijn van de Raad, het volk Israël, Pilatus, het romeinse Wereldrijk en zijn stabiliteit. Daarachter zit een vreemd geloof. Een vreemd wàngeloof. Dat namelijk de-gerechtigheid kàn en màg worden gepasseerd om het welzijn te bereiken en dat welzijn werkelijk mógelijk is buiten de gerechtigheid om!
"Teleologische systemen"
In zijn boek "Fundamentele Ethiek" geeft William K. Frankena een overzicht van de verschillende ethische theorieën en systemen. Daaronder vallen ook de teleologische theorieën.
"Een teleologische theorie zegt, dat het fundamentele of uiteindelijke criterium of norm voor wat moreel juist, verkeerd, verplicht etc. is, de niet-morele waarde is, die wordt verwezenlijkt".
Een hele mondvol! Als we een beetje slordig mogen zijn en wat mogen generaliseren, dan komt het hier op neer, dat de morele status van een handeling uitsluitend wordt bepaald door het welzijnsgevolg dat aan die daad verbonden is. Op het eerste horen kunnen we het hiermee misschien wel aardig vinden.
Hoe beoordeel ik het uitgeven van geld?
Wel, dat zal afhangen van het doel, dat ik met dat uitgeven wil bereiken. En als dat doel gelegen is in het te-eten-geven van de noodlijdende bevolking van een Derde-Wereld-land, dan valt het oordeel positief uit. Het beoogde welzijn geeft aan de handeling haar morele status.
Maar ... mag ik nu àlle daden en handelingen beoordelen vanuit het bereikte of beoogde resultaat?
Geld-uitgeven is op zichzelf genomen moreel niet te kwalificeren. Het doel geeft aan deze daad als het ware de morele invulling! Maar neem nu eens het gebod. "Gij zult niet stelen". Moet ik ook bij dat gebod het verkeerde aantonen waaruit de gevolgen, die dat stelen heeft? Maar hoe zit het dan met Robin Hood, die stal van de rijken om de armen
te helpen? Pas zag ik op de TV een
rechtsgeding waarbij twee meisjes van diefstal werden beschuldigd. Deze meisjes verdedigden zich met de bewering, dat zij uitsluitend stalen in grote zaken en niet in winkels van kleine middenstanders, zodat de gevolgen voor de desbetreffende bedrijven maar gering waren, terwijl zijzèlf in haar onderhoud konden voorzien en op de levensweg konden voortgaan. Het welzijnsgevolg van de diefstal was dus groter dan het aangebrachte nadeel en daarmee was hun daad voldoende verdedigd! Hier zien we het grote gevaar van de teleologische theorie: Het gebod zèlf valt uit het beeld weg! Je kunt niet meer zeggen: Dat heeft de Here kort en goed verboden!
Ook het gebod moet zijn "status" ontlenen aan de "waarde", die de náleving van dat gebod oplevert!
Wat kun je Kajafas en Pilatus nog verwijten?
Misschien alleen nog maar, dat zij zich bij hun afweging schromelijk vergist hebben! Het passeren van de gerechtigheidseis mag men eigenlijk geen zonde meer noemen!
Plaats voor het gebod
Maar juist hierdoor wordt het kwaad van die teleologische theorie duidelijk in het licht gesteld! In dat hele verschrikkelijke proces tegen de Heilige en rechtvaardige komt dat ontzettend duidelijk naar voren. En in de betrokkenheid op onze Verlosser en Middelaar worden zonden, die we misschien vaak over het hoofd zien, in hun afgrijselijkheid onthuld! We kunnen de teleologische gedachtengang plechtig en deftig formuleren! Het welzijnsgevolg schenkt aan onze handeling haar morele kwaliteit.
Jawel! Welzijnsberekeningen zijn het één en het al in de school van Kajafas en Pilatus! Verschrikkelijk als de gerèchtigheid wordt gepasseerd.
Verschrikkelijk als het gebod wegvalt uit het totale beeld!
Ik heb de vrees, dat onze dagen hiervan vervuld zijn! Dat alle gebod wegvalt!
Dat alle daad beoordeeld wordt vanuit de gevolgen van welzijn of van welbevinden!' Stelen wordt "proletarisch winkelen". Echtbreuk wordt een zaak van geringe overweging. Onzedelijkheid - praat er niet van als ze er àllebei schik in hebben en als zo het wèlbevinden wordt verhoogd!
Maar Kajafas en Pilatus laten ons zien, dat men het gebod niet màg laten wegvallen.
En ook, dat we het welzijn nooit kunnen berekenen buiten het gebod om.
Ze dachten het welzijn te verzekeren!
Maar het kwam verkeerd uit! Paulus zegt ons dat: "Indien de beheersers dezer eeuw van de wijsheid Gods hadden geweten, zouden zij de Here der heerlijkheid niet gekruisigd hebben". Pilatus dacht aan zijn wèlzijn. Maar nu behoort hij tot "de beheersers dezer eeuw wier macht teniet gaat!" - zie 1 Cor. 2: 6-8. Wij moeten terug naar de eenvoud van de geboden. Passeren van het gebod baart enkel onheil!