Anders dan anderen
2011-01-21
Wat doet het met je als een kind jouw liefde niet lijkt te beantwoorden? Als de regels die je stelt niet lijken te landen? Over die worsteling gaat een boek Ons kind heeft PDD-NOS dat Ineke Baron schreef. - Jaargang 55
- nummer 2
Dagboek
Het boek leest als een soort dagboek, waarbij de auteur steeds een ander voorval beschrijft. Het gaat over dit individuele gezin, waarbij vooral Rutger en zijn moeder centraal staan. Het boek maakt soms pijnlijk duidelijk welke pedagogische valkuilen ouders tegen kunnen komen in de omgang met hun kind. Met name de puberteit blijkt een zeer spannende periode. In de vorm van een spiegelverhaal probeert Ineke Baron een aantal gebeurtenissen ook nog eens vanuit het perspectief van Rutger te beschrijven.
Helaas komen de eerste levensjaren van Rutger te weinig aan bod. Juist daar liggen – vanuit de dynamiek van de ontwikkeling van het ‘zelf’ – vaak de eerste signalen van een verstoorde interactie met de omgeving. Bij Rutger valt mij vooral zijn angst voor controleverlies op. Als anderen zijn plannen doorkruisen botst het direct. Deels verklaart de frequente aanvaringen met zijn moeder. Ook begrijpt hij de achtergrond van de regels niet, hij denkt vooral vanuit zijn eigen perspectief.
Goed genoeg ouders
Voor de ouders betekent het stellen van een diagnose dat daarmee een last van hun schouders valt. Binnen hulpverlening en pastoraat is dit een indringend thema. Mogen we er als opvoeder pas zijn als een diagnose de pedagogische last van onze schouders af heeft genomen? Zijn we pas goede opvoeders als we onze kinderen naar behoren bij kunnen sturen? Zijn we geen goede opvoeders als het anders gaat? Dan leggen we volgens gezinstherapeut Jesper Juul een emotioneel zware hypotheek op de opvoeding. Vooral in de omgang met ‘buitenbeentjes’ komen we onze eigen emotioneel zwakke plekken tegen. In dit verband noemt D.W. Winnicott de Goed Genoeg Ouder. Christenouders hoeven niet naar perfectie te streven. We leven in een gebroken wereld. Als opvoeder zijn we verantwoordelijk, maar het resultaat is niet van onze inspanning afhankelijk.
Vragen
Het boek heeft als titel: Ons kind heeft PDD-NOS. Dat is jammer, omdat al vooraf het beeld ontstaat dat er ‘iets’ mis is met zoon Rutger. Daardoor komt de worsteling van de auteur rond haar eigen schuldgevoelens minder uit de verf.
Een ander bezwaar is dat de diagnose vragen oproept. PDD-NOS (Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified, een stoornis die past binnen het ‘grijze buitengebied’ van het autistisch spectrum) is teveel een vergaarbak geworden van allerlei (soms zelfs tegenovergestelde) gedragskenmerken. Vaak wordt de stoornis gezien als synoniem voor emotionele ondergevoeligheid. Mijn ervaring is dat een deel van deze kinderen juist bijzonder gevoelig is voor de emoties van anderen, maar niet in staat is om daar adequaat op te reageren.
In het boek worden kenmerken van PDD-NOS genoemd, maar dan voornamelijk in relatie tot het gedrag van Rutger. Onjuist is de opmerking dat het een persoonlijkheidsstoornis zou zijn (blz.123). Wie meer algemene kennis over PDD-NOS wil opdoen kan beter een ander boek ter hand te nemen.
Waardering
De kracht van het boek zit in de herkenbare worsteling van ouders met het moeilijk te begrijpen gedrag van hun zoon. Wat bij andere kinderen als vanzelf gaat blijkt bij Rutger niet te werken. Mooi is het om te lezen hoe de andere kinderen in het gezin – ondanks de botsingen die er zijn geweest – hun broer waarderen. Daarnaast is door het hele boek heen duidelijk hoe belangrijk een netwerk om het gezin is: familie, vrienden, de kerkelijke gemeente. Opvoeden kunnen we niet alleen…
Baron, B.(2010), Ons kind heeft PDD-NOS. Boekencentrum Zoetermeer. 164p. € 15,90.
Drs. Henk Algra is orthopedagoog en lid van de CGK/NGK Alkmaar.