Een bewogen belijder van Christus
2007-11-09
‘Ook al belijd ik met luider stem ieder deel van de waarheid van God, behalve nu juist dat kleine onderdeel dat de wereld en de duivel op dat moment aanvallen, dan belijd ik Christus niet, hoe luidruchtig ik Hem ook verkondig. Waar de strijd woedt is de solidariteit en de trouw van de strijder vereist en wanneer men op alle fronten strijdt behalve op dit ene, dan komt dit in feite neer op vlucht en verlies van eer’. - Jaargang 51
- nummer 22
Als wij de serie over gepassioneerde christenen in Opbouw vandaag openen met de persoon van Francis Schaeffer, dan zou ik met dit citaat van Luther willen beginnen. Het hing aan de houten wand geprikt in het halletje van de Chalet les Melezes waar Schaeffer en zijn vrouw Edith sinds 1955 vele jaren woonden en waar talloos velen een abri (= schuilplaats) vonden. Ik heb er zelf vaak naar gekeken en over nagedacht als ik daar stond te wachten op de maaltijden die in l’Abri nooit op tijd begonnen. Dan liepen daar 10 tot 15 mensen rond de huiskamer van de Schaeffers. Je hielp wat met de tafels klaarzetten of je raakte in gesprek met een meisje dat uit Budapest was gevlucht of een student uit Lausanne. De sfeer was er altijd ongedwongen en hartelijk en er werd vooral gedurende de soms uren durende maaltijden over alles gesproken wat er zich maar in onze samenleving voordeed.
Typeringen
Ja, wat was nu typerend voor de persoon van dr. Schaeffer, zoals hij na de Tweede Wereldoorlog door Europa reisde als leider van Children for Christ? Zoals hij daarna van 1955 tot 1984 de geestelijke vader werd van het ondefinieerbare l’Abri-werk? Grote bekendheid is pas gekomen toen de in l’Abri geboren boeken en films in de jaren zeventig een uitstraling kregen naar buiten toe. Toen kwam Schaeffer ineens en voor hem zelf totaal onverwacht in het voetlicht van de publiciteit. Er zijn zoveel typeringen te geven van Schaeffer. Een bekeerde buitenkerkelijke.
Ja, zo begon het. Evangelisch, zegt Trouw. Zeker, dat was hij in hart en nieren. Cultuurfilosoof, zegt de EO. Zo kan je hem wel noemen met zijn totaalvisie over zoveel gebieden van onze cultuur. Goeroe van nieuwrechts noemde Newsweek hem meer smadelijk, omdat hij zich in toenemende mate uitsprak tegen abortus. Zo kan ik doorgaan, maar al deze typeringen zijn bij lange na niet toereikend.
Ontmoeting
Voor hen die Schaeffer gekend hebben zal hij wel het meest geliefd blijven om zijn persoonlijkheid. Hij kon luisteren en liefhebben. Hij had de unieke gave om ieder mens, die hij ontmoette als mens te ontmoeten. De omgang met Schaeffer werd bepaald door zijn bewogen en luisterend hart en de directheid van zijn gebed. ‘Het gebed van de rechtvaardige vermag veel omdat er kracht aan verleend wordt’. Dat woord uit het NT mag in een terugblik op het leven van dr.
Schaeffer niet ontbreken. Toch begon ik dit artikel met het citaat van Luther. In die woorden ligt aangeduid wat de kern is geweest van Schaeffers persoonlijkheid: belijden van Christus op het punt waar Christus beleden moest worden.
Betrokken op onze tijd. Niet in een tijdloos gewauwel, maar met woorden als prikkelen. Zo noemt de Prediker de woorden van de wijze (Prediker 12:11). Bij Schaeffer hoort daar zeker bij: met de inzet van zijn leven. Dat heeft op mij toch wel heel diepe indruk gemaakt. Karl Marx heeft eens gezegd: ‘De filosofen zijn tot nu toe alleen maar bezig geweest de wereld anders te interpreteren, het komt er van nu af aan op aan om ze te veranderen’.
Zoiets heb ik altijd in Schaeffer gevoeld. De gereformeerde leer had mij voldoende geleerd hoe verloren de wereld is zonder Christus, in Schaeffer ontmoette ik een mens die zijn leven op het spel zette om die wereld dan ook van nu af aan te veranderen.
Actieve passiviteit
Dit heeft alles te maken met zijn boek ‘Leven door de Geest’. Net als Luther was Schaeffer een verwoed bestrijder van ieder wetticisme en activisme.‘The Lord’s work’ kan alleen gedaan worden ‘in the Lord’s way’. Dit is: in een actieve passiviteit. Niet triomfantelijk strijdend met een geheven bazuin, maar in de ‘van moment tot moment’ toewijding aan Christus die in ons zijn vruchten kan en wil en zal voortbrengen. Christus belijden op het punt waar Hij beleden moet worden in de Nederlands Gereformeerde wereld betekent: de vinger leggen bij verstarring en dode orthodoxie, die wel de waarheid kent, maar er niet meer om huilt of om lacht, die zich isoleert van een verloren wereld, zonder de handen eraan vuil te maken, die meer door traditie en overleveringen der vaderen beheerst wordt dan door de Levende Heer.
Cultureel betrokken
Hieraan verbonden is Schaeffers betrokkenheid op de naoorlogse westerse samenleving. Christus belijden in Parijs in 1968 betekende voor Schaeffer zich één weten met de mens die leeft zonder hoop. Uit deze diepe verbondenheid is het boek ‘De God, die leeft’ geboren. Bij theologen kun je genoeg verhandelingen vinden over de God-isdood-
theologie, maar in Schaeffers preken klonk iets door dat dieper reikte.
Hij was - om met het NT te spreken‘barmhartig jegens velen die twijfelden en redde hen door hen uit het vuur te rukken’ (Judas 22). Hoe? Dat deed Schaeffer door allen die in dit levensgevoel vastzaten een stapje verder te duwen in de richting die zij zelf bewust of onbewust waren gegaan. In feite ligt hier de kiem van Schaeffers aanpak. Daarvoor moet je je in liefde met een ander vereenzelvigen en ook veel moed hebben. Schaeffer heeft velen de ogen ervoor geopend dat zij leefden ‘beyond the line of despair’. Zelf van nature een melancholisch mens (‘I am a profound worrier’) had hij vrede alleen in het ‘van moment tot moment’ omgaan met God. Schaeffer heeft de aanwezigheid van God voorgeleefd in een wereld waarin Hij als afwezige werd verworpen.
Activist
Dit leidt mij tenslotte in de derde en laatste plaats naar Schaeffers ‘finale’. Vanaf circa 1975 tot zijn sterven in 1984 heeft Schaeffer zich met de inzet van zijn gehele persoon geworpen op de actuele politieke en maatschappelijke problemen. Hij was intussen vooral in Amerika door zijn boeken bekend geworden. In Nederland zond de EO een tv-serie uit onder de titel ‘Hoe zouden wij dan leven’.
In deze serie laat Schaeffer zien dat het humanisme met zijn vrije beslissingsrecht en het momentane geluk van de mens de plaats inneemt van het christendom. Schaeffer heeft zijn laatste jaren ingezet om publiek en politiek, actueel en bewogen dit humanisme te bestrijden. Velen heeft hij de ogen geopend voor wat er eigenlijk aan de hand is rondom de consumptie-mentaliteit, de toenemende abortus-praktijk en de ontkerstening van school en samenleving.
Hij heeft velen gemotiveerd om uit de ban van de persoonlijke vroomheid weg te breken in culturele en politieke betrokkenheid. Christus belijden in 1980 betekende voor Schaeffer: het humanisme is zijn eigen hart en in de samenleving bestrijden.
Inspirerend
Architectonische verschuivingen in een samenleving houd je als eenling niet tegen. Dat heeft Groen van Prinsterer ervaren en ook Schaeffer aan den lijve gevoeld. Hij heeft wel velen geïnspireerd om Christus te belijden, midden in de samenleving. Niet tijdloos of vrijblijvend, maar ingaande op de problemen van deze tijd!
Als u door iets in dit artikel bent aangesproken en meer wilt weten (of zelf wilt meedoen) ga dan naar één van acht l’Abricommunities in alle werelddelen. In Nederland: in Eck en Wiel (Huize Kortenhoeve) en Kromme Nieuwegracht 90 in Utrecht (zie www.labri.nl). Wim Rietkerk is emeritus predikant van de NGK Utrecht en actief bij l’Abri.