Boekbespreking
1989-08-14
- Jaargang 33
- nummer 17
Levensverhalen
Drs. A.A. Ganzevoort: 'Levensverhalen' ... Een verkennig in hermeneutisch crisispastoraat. Uitgave: Voorhoeve, Den Haag, serie 'Pastorale Handreiking' nummer 68; 115 blz.; prijs: 18,90.
In de theologie is de 'hermeneutiek' een begrip. Minder bekend is dat binnen de psychologie een stroming bestaat die zich 'hermeneutisch' noemt. Deze stroming wijst het denken vanuit een bepaald van tevoren opgesteld denkkader van de hand (bv. vanuit de psycho-analyse of vanuit de gedragstherapie). Men probeert door nauwgezet naar de ander te luisteren zijn unieke levensverhaal tot zijn recht te laten komen.
Mensen die plotseling geconfronteerd raken met een eigen handicap zullen het beeld dat zij hadden van hun toekomst moeten bijstellen. Een stoornis die ernstige gevolgen heeft voor de patiënt is de dwarslesie (die kan ontstaan door bv. een duik in ondiep water). Men raakt grotendeels verlamd en daarmee ook sterk afhankelijk. Drs. A.A. Ganzevoort (predikant van de nederlands gereformeerde Kerken van Zaanstreek-Centrum en Alkmaar) heeft in het kader van zijn doktoraal-studie onderzoek gedaan met betrekking tot de vraag hoe dwarslesiepatiënten hun crisis verwerken. Dit onderzoek is nu in de serie 'Pastorale Handreiking' in boekvorm verschenen en daarmee voor een breder publiek toegankelijk.
Tijdens zijn onderzoek heeft Ganzevoort 5 dwarslesiepatiënten hun levensverhaal laten vertellen. Centraal stond daarbij de crisis die zij hadden meegemaakt. Die crisis betekende dat zij zich opnieuw op de toekomst moesten oriënteren. De hypothese zoals Ganzevoort deze heeft geformuleerd luidt als volgt: "Als een mens in een crisis komt, dan betekent dat dat zijn geldende levensverhaal of interpretatiekader niet meer als kloppend of zingevend wordt ervaren, en hij/zij zal dan ook proberen een (her)nieuwd interpretatiekader op te bouwen door middel van nieuwe (eventueel sluimerende) oriëntaties" (p. 75). Uit het onderzoek komt herhaaldelijk naar voren dat de voorgeschiedenis van de patiënt een belangrijke rol speelt bij het vinden van deze nieuwe oriëntaties (de zingeving van het leven).
Wat is de rol van de pastor in dit geheel? Ganzevoort wijdt het laatste hoofdstuk van zijn boek aan het pastoraat.
Hij definieërt de pastorale relatie als "een persoonlijke relatie waarin de partners zich ten doel stellen voor Gods aangezicht samen intensief bezig te zijn met het herinterpreteren van de situatie, met het doel om te komen tot een nieuw verstaan van het leven van een of meer partners in deze relatie" (p. 89) Het is belangrijk te letten op de wijze waarop het verhaal verteld wordt, de auteur geeft hierbij een aantal aandachtspunten aan.
'Levensverhalen' is een bewerking van de doktoraalskriptie van Ganzevoort; dat verklaart waarschijnlijk de systematische opbouw. Die opbouw heeft echter als nadeel dat de hermeneutische methode niet voldoende tot uiting komt, de levensverhalen van de 5 dwarslesiepatiënten raken 'verbrokkeld' door de systematische opzet in de richting van een hypothese. Het persoonlijke karakter (dat is juist een kenmerk van de hermeneutiek) komt daardoor niet goed uit de verf. Dat is jammer want de methode verdient zeker de aandacht van een breder lezerspubliek.
Omdat Ganzevoort elders al heeft aangetoond over een zeer vaardige pen en een boeiende schrijfstijl te beschikken, heb ik de indruk dat het boek (zonder wetenschappelijke pretentie) in meer 'verhalende' vorm de methode beter tot zijn recht zou hebben doen komen.
Ondanks bovengenoemd bezwaar biedt 'Levensverhalen' veel belangrijke informatie. Zo heeft Ganzevoort veel literatuurgegevens verzameld en dat maakt op zichzelf 'Levensverhalen' al het lezen waard. En vooral is inzicht in crisis-situaties van groot belang, immers, in het pastoraat wordt men vaak gekonfronteerd met mensen die in een crisis verkeren.
Uit het boek komt heel nadrukkelijk naar voren dat mensen de ruimte moeten krijgen om hun levensverhaal te 'schrijven'. Wie antwoorden geeft voordat de persoon in kwestie zijn verhaal enigszins heeft kunnen ordenen is bezig zoals de vrienden van Job.
Ganzevoort heeft zich in specifieke crisis-situaties verdiept, maar de gegevens die hij aanreikt zijn veel breder toepasbaar. Gezien zijn inzicht in het onderwerp en de hem geschonken talenten om voor een breed lezerspubliek te schrijven hoop ik dat het niet bij dit ene boek blijft...