Weg met de liefdadigheid!
2008-02-15
Bij de post zat vandaag een folder van de Leprazending. Met natuurlijk standaard de acceptgiro, die al weer bijna iets ouderwetsigs krijgt door al dat internetbankieren. Mijn oog valt op de foto: een oudere vrouw, zittend op de rand van iets wat op een bed lijkt. Haar handen zien er geschonden uit en met haar voeten zal het wel niet veel beter zijn...- Jaargang 52
- nummer 4
Zou het ook lukken om wat langer te kijken naar zo'n verminkt mens?
Dat is de vraag die als een reling langs dit artikel loopt. Langer kijken, zodat je - om daar maar mee te beginnen - minder de verminking gaat zien en meer een mens, zoals je zelf mens bent. Door Gods vinger geweven in de moederschoot, zegt Psalm 139. Al lijkt dat in de grote mensenwereld vaak heel ver weg.
Zeker als je lepra hebt of aids!
Net zo'n lichaam
Misschien komt er, als je nog wat langer kijkt, wel een fragment boven uit Hebreeën 13: 'Bekommer u om de gevangenen alsof u samen met hen gevangen zat, en om de mishandelden als om mensen die net zo'n lichaam hebben als u'. Dat laatste is even subtiel als schokkend, want met een herinnering aan je eigen lichamelijkheid wordt je liefde en aandacht gevraagd voor het mishandelde en mismaakte lijf van de ander. Je realiseert je bij zo'n bijbelfragment wel, hoe het er op aankomt in het lichamelijke.
Een aanraking kan al heel gevoelig liggen. Hoeveel temeer wanneer je lichaam van binnenuit wordt aangevreten door een vreselijke ziekte, zoals de lepra. Met het uitzicht dat op termijn niemand je meer liefkozend aan zal raken. Voelt u dat een lepralijder iemand is, die een lichaam heeft, net als u?
In de kerkbank
Zou u vervolgens iets doen met de gedachte dat die mismaakte mens van dat fotootje misschien wel een geloofsgenoot van u zou kunnen zijn?
Denkbeeldig is het allerminst, want onder de miljoenen zieken en gehandicapten van onze wereld moeten heel veel broeders en zusters in de Heer te vinden zijn.¬ Ik moet eerlijk bekennen dat bij beelden van menselijke ontreddering die gedachte nooit in me is opgekomen.
Dan zag ik alleen de mensen en hun misère. En zo is gelukkig ook de insteek van de christelijke hulpverleningsorganisaties, die helpen zonder de voorvraag of iemand christen is of niet. Maar aan de andere kant krijgen nood en hulp toch wel een extra dimensie, als je je realiseert, dat je met geloofsgenoten te maken hebt.
Mensen dus die 's zondag naast je in de kerkbank hadden kunnen zitten, als ze niet zo ver weg zouden wonen.
De altijd weer verwonderlijke band van boven die een kerkdienst in het buitenland zo kan stempelen. Die ontbreekt dus ook in de hulpverlening niet. Als iets wat ons bovendien geschonken wordt als we het Koninkrijk breed zoeken, werkend aan de nood van de mensenwereld (vergelijk Galaten 6:10).
Alleen op de wereld
Ik ga nog een stapje verder: ze staat alleen op de foto. Dat brengt je bij het trieste verschijnsel dat van de ene nood de andere komt. Wie zijn baan kwijtraakt, gaat er financieel op achteruit, maar mist ook collega's en waardering en nog veel meer. Bij ernstige ziekte is het niet anders. Je bent uit je werk, de contacten worden minder, zeker als je lang ziek bent. Je voelt je tot last voor de familie en zo stapelt zich ook hier de ene moeite op de andere. Dat is al herkenbaar in onze rijke westerse wereld met al zijn voorzieningen. In de armoede van de derde wereld komt dat nog veel harder aan en brengt ziekte een mens vaak in een vreselijk isolement. Ze staat dus alleen op die foto en dat is niet toevallig.
Wie volgt?
Veelzeggend is om die reden het gebaar dat Jezus maakte in de ontmoeting met een lepralijder (Matteüs 8). Jezus legt zijn hand op die man en doorbrak zo het isolement van deze zieke. Jezus wilde een naaste voor hem zijn, zelfs voordat hij zijn geneesheer werd!
Is de Heer daarin na te volgen? Ook over de afstand van Europa naar Afrika en Azië? Ook als genezing uitblijft en ziektes hooguit afgestopt kunnen worden? Ik vind echt één van de hele mooie kanten van onze tijd, dat we als westerse christenen gezamenlijk en persoonlijk zoveel kansen krijgen om wereldwijd goed te doen.
Wat zijn de armen van hulporganisaties (met hun partnerorganisaties ter plaatse!) lang! Mogelijkheden te over dus om een hand uit te steken naar lepra- en aidslijders elders in de wereld en te werken aan doorbreking van isolement en eenzaamheid van mensen zoals wij (zie bijvoorbeeld www.leprazending.nl; www.positiefinactie.nl).
Gerechtigheid!
Afstand, zo hoorde ik mezelf zeggen.
Als ik zo'n lepralijdster zie, dan lijkt de wereld daar ook zo volstrekt anders dan de wereld hier. Twee werelden, waarin geld en ziektes volstrekt ongelijk verdeeld zijn. Het geld vind je in Europa en Noord-Amerika en de ziektes zijn voor Azië en Afrika.
Wat een onrecht!
Maar misschien kunnen we het kwaad bij zijn staart pakken door vanuit dat ongelijk verdeelde geld een tegenbeweging in te zetten. Zoals Jezus het zei: vrienden maken met de onrechtvaardige mammon. Ik denk dan aan een kwalitatief andere manier van geven. Kort gezegd: geef vanaf vandaag geen Euro meer uit liefdadigheid, maar geef voortaan omdat je het recht najaagt in de wereld van God. Weg met de liefdadigheid! Zoals popzanger Bono het in één zin samenvatte: It's not about charity, it's about justice. Geen liefdadigheid aan zielige zwartjes, maar gerechtigheid.
Zo'n stijl van geven zal niet nalaten je denken over het onrecht in deze wereld te verbreden en te verdiepen!
Melaats van harte
Aangekomen bij de West-Europese gever, maak ik de laatste stap met het plaatje. Zou het kunnen dat je in die zieke vrouw toch ook iets van je eigen ziekigheid gaat zien? Muus Jacobse maakt deze stap van de zieke melaatse uit Jezus' tijd naar het ziekelijke dat hier en nu in onszelf woekert.
'Heer, als wij melaats van harte tot u roepen uit de verte' (Gezang 71). Zou zo'n lepralijder voor ons een spiegel kunnen worden, waarin we het onverloste van eigen leven leren zien?
Misvormd door duizend zonden, zoals een ander gezang het verwoordt. Dat laatste wekt toch de gedachte dat de Heer, wanneer Hij onze binnen- en buitenkant beziet, net zo'n beeld voor ogen krijgt als wij, wanneer we een lepralijder zien. Aangetast in ons immuunsysteem, zodat we de weerbaarheid tegen de zonde kwijt zijnom het met de aids te zeggen.
Ziekte doet zonde kennen. Niet zozeer via de simpele rechte lijn, waarmee je van ziekte terug redeneert naar de zonde, als oorzaak en gevolg. Maar meer dat ziekte een veld van zonde en schuld zichtbaar maakt - met zijn geschiedenis en met zijn woekering in structuren. Zodat je er van doordrongen raakt dat onze wereld (en ook ons eigen leven) niet alleen genezing, maar ook verzoening nodig heeft. En bij dat laatste heb ik geen streepje voor op die vrouw, die lijdt aan lepra in een wereld die zo anders lijkt, maar toch dezelfde is als de mijne.
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de Nederlands Gereformeerde kerk van Amersfoort-Noord en lid van de redactie van Opbouw.