Terloops
1989-10-27
- Jaargang 33
- nummer 22
De Vorstermanbijbel
Voordat de eerste bijbels in druk verschenen, waren er verschillende bijbel handschriften. Nadat de boekdrukkunst was uitgevonden, werd het vermenigvuldigen van bijbels vanzelfsprekend gemakkelijker.
Eerder verstond men al de kunst om houtsneden te maken (vanaf 1417), terwijl de kopergravures 29 jaar later volgden (1446). Door middel van prenten werden bijbelse verhalen in die tijd regelmatig verspreid.
Toen de boekdrukkunst werd uitgevonden, kon de volledige bijbel worden gedrUkt en verspreid. In 1477 verscheen de eerste Nederlandse bijbel, de Delftse bijbel, die in 1977 door Buijten & Schipperheijn te Amsterdam werd herdrukt.
Verschillende bijbeluitgaven volgden, eerst natuurlijk rooms-
,katholieke uitgaven, maar na de Reformatie kwamen er al spoedig reformatorische uitgaven, die niet meer uitgingen van de door de kerk goedgekeurde Vulgaat-vertaling. Het uitgeven van deze bijbels was niet zonder risico. Dat ondervond bv. Jacob van Liesveldt, die in 1526 een complete bijbel in het nederlands uitgaf en ook nog andere uitgaven verzorqde. Op 27 november 1545 werd hij onthoofd.
Willem Vorsterman kwam er beter af. Deze Vorsterman werd geboren in Zaltbommel ongeveer 1495 en vertrok al jong naar Antwerpen.
Deze plaats was in die tijd een verzamelplaats voor drukkers; omstreeks 1520 waren er meer, dan 50 drukkerijen.
Vorsterman is vooral bekend geworden door de uitgave van zijn bijbel uit 1528. Voor die tijd had hij al drie onvolledige bijbels voor roomskatholieken uitgegeven; voor de uitgave van de bijbel in 1528 kreeg hij toestemming van de overheid. Hij was echter zo slim er voor te zorgen, dat de bijbel zowel door roomskatholieken als door protestanten kon worden gebruikt. Het titelblad doet nogal 'rooms' aan, Links onder is herwapen van een kardinaal te zien en boven het wapen is een kardinaalshoed gedrukt. Met grote letters wordt aangegeven, dat toestemming voor de uitgave is verkregen: cum Gratia et Privilegio. Verder zette Vorsterman er bij 'na den Latijnschen text'.
De protestanten lazen de bijbel van Vorsterman graag, omdat veel teksten waren overgenomen uit de Liesveldtbijbel. Van Liesveldt had op zijn beurt gebruik gemaakt van vertaalwerk van Luther. En zo werd de Vorsterman een graag gewilde bijbel.
Er kwamen niet minder dan 8 drukken.
De afbeeldingen
In de bijbel van Vorsterman staan prenten van Jan Swart te Groningen.
Deze genoot in die tijd grote bekendheid als maker van houtsneden. Een aantal van zijn afbeeldingen zijn gemaakt naar afbeeldingen van Holbeiil en Dürer. Opmerkelijk is, dat Mozes steeds wordt afgebeeld met twee horens, In Exodus 34 staat, dat het aangezicht van Mozes glansde, maar lang vertaalde men 'dat sijn anstcht hoornen hadde gecregen'.
Toen die vertaling al veranderd was bleef men Mozes toch afbeelden met horens.
Voordat de boekdrukkunst was uitgevonden, werden er reeds houtsneden en kopergravures gemaakt.
Zelfs waren er toen al zg. prentbijbels.
Dankzij deze vindingen kon de bijbel al vroeg onder de mensen worden gebracht en is de bijbelverspreiding van grote betekenis geweest voor de kerken na de Reformatie.