'Een weg zoeken naar de volle zegen van God’
2008-02-15
Verootmoediging is een vast onderdeel van de liturgie in de zondagse eredienst. Daarnaast wordt in diverse Nederlands Gereformeerde gemeenten bijzondere aandacht gegeven aan het thema verootmoediging. Zo heeft de kerkenraad van de gemeente in Kampen het initiatief genomen een speciaal verootmoedigingstraject op gang te brengen. Wat is de achtergrond van deze verhoogde belangstelling?- Jaargang 52
- nummer 4
JAN SMIT
Verootmoediging houdt in, dat we in de ontmoeting met God onze kleinheid erkennen tegenover zijn grootheid. In de verootmoediging maken we een beweging van hoogmoed naar ootmoed. We buigen voor de hemelse Vader en willen in alle nederigheid zijn genade ontvangen.
Verootmoediging, schuldbelijdenis en verzoening horen tot de kern van het christelijk geloof. Verankering in de eredienst zorgt ervoor dat verootmoediging een vast onderdeel in het leven van de gemeente is. Toch kunnen zich situaties voordoen, waarin het nodig is om - naast de verootmoediging in de kerkdienst - als gemeente speciale momenten en vormen van verootmoediging te hebben.
Jezelf klein maken
De NGK Kampen werd geconfronteerd met moeilijk vervulbare vacatures op het gebied van pastoraat en jeugdwerk.
Die situatie stemde tot nadenken.
Ds. Jan Bouma, predikant in de gemeente van Kampen: 'Je merkt dat een heleboel dingen niet lopen. Je bent enthousiast voor bepaalde dingen, je wilt dingen opzetten en het komt niet van de grond. Dus je gaat je ook afvragen: wat is er eigenlijk aan de hand? Zijn er dingen in onze gemeenschap die niet goed zijn? Staan wij recht tegenover God?' Vanuit deze situatie besloot de kerkenraad een speciale verootmoediging op gang te brengen.
Wat betekent verootmoediging eigenlijk, wanneer je als gemeente in een dergelijke omstandigheid bent? Bouma: 'Verootmoediging is schoon schip maken: naar God toe en naar mensen toe.' Beleidsouderling Henk van Eunen voegt daaraan toe: 'Verootmoediging is je klein maken tegenover God. Weten dat je helemaal afhankelijk bent van hem. Er zit ook een element in van schuldbekentenis: heb je dingen laten liggen in de gemeente? De reden van verootmoediging is dat je een weg zoekt naar de volle zegen van God.' Bouma onderstreept dat verootmoediging een persoonlijke aangelegenheid is. Toch is het volgens hem belangrijk dat verootmoediging een plaats krijgt in de gemeente als geheel. Hoe het traject van verootmoediging in de gemeente precies vorm gaat krijgen, is nog niet bekend.
'Er zijn nog geen concrete plannen', zegt Bouma, 'maar we willen dit wel in de gemeente laten landen om onze zorg te delen.' De verwachting is dat verootmoediging niet alleen een korte tijd centraal zal staan in de Kamper gemeente.
'Verootmoediging is niet alleen een moment. Het is ook een proces waar je in gaat.'
Verlangen
Ds. Wim van der Linde, emeritus-predikant van de Zuiderkerkgemeente in Zwolle, heeft in zijn pastorale loopbaan specifieke ervaring opgebouwd met verootmoediging.
Zo'n acht jaar geleden leidde hij in zijn toenmalige gemeente Veenendaal een speciale verootmoedigingsdienst.
Volgens hem is verootmoediging in de eerste plaats een bepaalde houding naar God en in de tweede plaats naar de naaste. 'Het heeft alles te maken met het kennen van gebrokenheid en schuld tegenover God en de naaste.' Daarbij is het volgens hem belangrijk dat die schuld benoemd en uitgesproken wordt. Van der Linde wijst in dit verband op David: 'David ziet na de affaire met Batseba zijn schuld naar Uria en Batseba ten diepste als een schuld naar God. Dat is heel bijzonder.' Met het houden van een speciale dienst is volgens Van der Linde een traject van verootmoediging niet afgerond. 'Het belangrijkste is dat het verlangen aanwezig is dat de verhoudingen weer goed worden. Verzoening is er eigenlijk alleen wanneer je vergeving vraagt en ook vergeving geeft. Dan kun je elkaar weer recht in de ogen zien.'
Diepte
Kan uit de grotere interesse voor verootmoediging geconcludeerd worden dat er sprake is van een trend? Van der Linde vindt van niet: 'Nee, er is geen trend. Het is iets tussen mensen en God.
Verootmoediging is niet een soort recept dat je even kunt toepassen om verhoudingen goed te krijgen. Daar zou ik huiverig voor zijn. Het zit veel dieper.' Over die diepte zegt Bouma: 'Je gaat eigenlijk terug naar de basis van het christelijk geloof. Je stelt jezelf en je stelt je als gemeente voor Gods aangezicht.
Je stelt jezelf de vraag: wie ben ik tegenover u? Wie zijn wij als gemeente tegenover u? Dan kom je uit bij de basis: wij leven van genade, wij leven van vergeving. En zo leven we ook met elkaar.' Verootmoediging en, in het verlengde daarvan, verzoening geven nieuwe ruimte in het leven van de gemeente.
Bouma: 'Wanneer er sprake is van verzoening in relaties tussen mensen, maar ook breder, dan geeft dat openingen.' Juist het feit dat verootmoediging de bodem van het geloof raakt, maakt het zo'n teer onderwerp. Van der Linde wil het onderwerp verootmoediging graag in de persoonlijke sfeer laten: 'Omdat het iets is tussen mensen en God.'
Genade
Hoewel niet geconcludeerd kan worden dat er een trend gaande is, is toch alertheid geboden om tijdig ontwikkelingen te signaleren die het functioneren van een gemeente negatief kunnen beïnvloeden. Bouma wijst op het gevaar van zelfgenoegzaamheid en een consumerend lidmaatschap van de gemeente: 'Een gevoel van “we hebben het goed met elkaar”, waardoor je als gemeente het besef kunt kwijtraken dat we leven van Gods genade. Talenten worden daardoor niet meer actief gebruikt door gemeenteleden met als gevolg dat je als gemeente niet meer actief met het Evangelie naar buiten kunt treden.' Verootmoediging is er juist op gericht om het genadebesef in volle omvang te doen terugkeren.
Wakker
Bouma en Van Eunen plaatsen de extra aandacht, die er voor verootmoediging is, in het krachtenveld dat wordt gevormd door de gereformeerde traditie en hedendaagse evangelische impulsen.
Bouma zegt daarover: 'De aandacht voor verootmoediging noem ik niet een specifiek evangelische invloed. Ik vind wel dat de evangelischen ons in dat opzicht wat wakker hebben geschud. Verootmoediging is in onze gereformeerde traditie juist heel sterk verankerd, maar het is ondergesneeuwd.'