Twinkelend alledaags!
2011-03-04
‘De grappigste bijdrage vond ik die van Marius van Dokkum’, schreef Wim Rietkerk onlangs bij de bespreking van het boek De Crux. Rietkerk bedoelde de afbeelding, waarop je een meisje ziet dat midden onder de dienst een vreugdedansje maakt in een oud kerkje. En dat voor de ogen van een licht geërgerde predikant en wat verstoorde kerkgangers, die dit tafereel – veelbetekenend - vanuit de hoogte aanschouwen. - Jaargang 55
- nummer 5
Wat een prachtig plaatje! Inderdaad de crux van het christelijk geloof. Want Marius van Dokkum brengt je bij Jezus, die je hoort zeggen: ‘Laat de kinderen bij me komen, houd ze niet tegen’. En je ziet in het dansende meisje het kinderlijk onbevangene, waarvan de Heer tegen zijn leerlingen zei: ‘Wie zichzelf vernedert en wordt als dit kind, die is de grootste in het Koninkrijk van de hemel’. Of ook Psalm 8, het tweede couplet, dat niet misstaan had op zo’n ouderwets psalmbord. Kortom, allerlei associaties komen in je op bij dit huppelende meisje met een wit lammetje op haar rode fleece-trui.
De beste wensen
Het is jaar of tien geleden dat ik voor het eerst kennismaakte met het werk van Marius van Dokkum. Het ging toen om zijn illustraties bij het kerstverhaal in het boekje De beste wensen uit Bethlehem. Kerst in een moderne outfit. Alleen die herders al! Wat een halve gare, ruwe bonken, onhandig en onaangepast, met de drank bij de hand en de peuk in de mond. Ik heb het boekje in die tijd zeer geregeld voorgelezen aan mijn kinderen en het grappige was dat die herders me steeds sympathieker werden - in hun lompigheid, maar ook in hun ongeremde vreugde na het bezoek aan het kind in de kribbe. Een mooiere reactie had de Heer zich toch niet kunnen wensen, denk je dan. In zijn korte toelichting in De Crux refereert Van Dokkum nog aan dit boekje en zegt er van dat de reacties uit kerkelijke kring hem wel wat hadden teleurgesteld. Ik denk eigenlijk, dat die critici te snel vanuit hun eerste indruk hebben gereageerd en gewoon wat langer het gezelschap van deze herders hadden moeten zoeken. Want dan leer je ze wel waarderen.
Lekker thuis
Het is wél een ervaring, die je bij het werk van Van Dokkum vaker opdoet. Dat je, als je wat meer de tijd neemt, anders gaat kijken dan bij de eerste aanblik. Aardig genoeg, zoals dat in het gewone leven soms ook gaat. Dat iemand je op het eerste gezicht helemaal niet zo aanspreekt, maar dat je sympathie groeit naarmate je de ander beter leert kennen. Ik heb het sterk met de huiselijke tafereeltjes, die Van Dokkum heeft geschilderd. Echt huisje-boompje-beestje! Zoals die van het achtuurjournaal met de zappende huisvader - waarop je elke avond half Nederland kunt betrappen. De hakken in het tapijt. En moeke, die het maar bij de breiwerkje houdt. Met op de voorgrond de onaangeroerde koffie en op de achtergrond de trouwfoto, toen alles nog wennen moest. Het heeft iets karikaturaals, maar zonder distantie of cynisme, waarmee de 21e-eeuwse oppervlakkigheid aan de kaak wordt gesteld. Zeker als je wat langer naar die plaatjes kijkt, proef je de warmte, het vertrouwde en de charme van het leven dat zijn gangetje gaat. Dat geeft het werk van Marius van Dokkum een warme gloed. Ik vind ze prachtig – die oudere echtparen, die aan het musiceren of computeren zijn en steeds weer twinkelt de humor je tegemoet in een wereld van details.
Verschrikkelijke haast
Dat laatste is ook het geval in de afbeeldingen, waarin Van Dokkum onze cultuur van computers en files op de korrel neemt. Het is anno 2011 natuurlijk ook hollen en vliegen, met ongezond overgewicht en een niet gestrikte veter, het mobieltje aan het oor en de tijd die vliegt. Maar let ook op de dingen, die in de drukte maar niet willen opschieten, zoals de file tegen de rand van een hoog opgetrokken buitenwijk. Verstild staan de paarden aan het prikkeldraad, als in een sterk gekrompen reservaat. Dit is toch echt onze tijd! Maar ook hier geldt weer, dat je bij Van Dokkums mild-kritische impressies een glimlach niet kunt onderdrukken.
Heel bijzonder vond ik het schilderij ‘Rijke mensen’. Prachtige titel, waarbij je oog als eerste valt op de geslaagde zakenman. Je ziet hem zo wegrijden in het nieuwste type Mercedes naar een vrijstaand huis dat er wezen mag. Maar dan komt de aarzeling. Die blik op de klok en al dat strakke, van koffer tot pak, dat alles geeft je ergens ook een ongemakkelijk gevoel. Wie is hij nou echt? Kijk dan nog eens naar die andere man, leunend tegen zijn vertrouwde huisje, met kippen en uitzicht. Wat een rust! Wie is hier nu rijk, denk je dan?
Menselijke peer
Geestig is hoe Marius van Dokkum de peer inzet om het menselijk doen en laten weer te geven. Ergens zijn het een soort stillevens, maar in werkelijkheid levert het prachtige tafereeltjes op. Zoals die ene peer, die zich rot voelt, maar over ziekenbezoek niet te klagen heeft. Wie op de website kijkt, ziet dat Van Dokkum met de peer ongelofelijk grappige dingen kan doen. En ze zijn zo sociaal, die peren! Ook in andere stillevens, die wel aan Helmantels werk doen denken, zit vaak de suggestie van ‘alleen is maar alleen’. Zo zie je twee handschoenen aan de lijn hangen, twee versleten pantoffels, die knus tegen elkaar staan en allerlei schoentjes, maar altijd als paar en eigenlijk ook altijd getekend door het leven. Het zal niet los staan van de bezoeken, die Marius van Dokkum brengt aan mensen in bejaarden- en verpleegtehuizen. Sommige van die bewoners vind je ook terug bij de portretten, die Van Dokkum schilderde – een geliefd thema in zijn oeuvre.
In het licht van de Heer
Sfeervol zijn de schilderingen van de omgeving waar Van Dokkum woont, de Veluwe (Ugchelen). Bossen, beekjes en vennetjes, soms een verstilde bosweg. Een extra lading heeft een boslandschap uit 2005. Als je langer kijkt (!) zie je de gestalte van de opgestane Heer.
Op het eerste oog lijkt zo’n diep religieus werk niet veel te maken te hebben met de portretten, stillevens en natuurlijk de karikaturale afbeeldingen, waarmee Van Dokkum misschien wel het meest bekend is geworden. Toch geloof ik dat die milde schetsen van het alledaagse leven diep verbonden zijn met Van Dokkums uitzicht op de opgestane Heer en het nieuwe leven dat in Hem te vinden is.
Bij Art Revisited verscheen een monografie over het werk van Marius van Dokkum. Daarin is een groot deel van zijn werk te zien. De achtergrondinformatie is op een plezierig beknopte wijze weergegeven. Het is een heel mooi boek geworden. Erg leuk om te krijgen, maar natuurlijk ook om weg te geven.
N.a.v. Ruud Spruit, e.a. (2010), A Portrait of Marius van Dokkum, Tekenaar met een verhaal.
ISBN 978-90-72736-74-1. € 39,- (verkrijgbaar bij Art Revisited, Tolbert en bij de boekhandel).
Zie voor de afbeeldingen en nadere informatie: www.artrevisited.com en www.mariusvandokkum.nl.
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de NGK Amersfoort-Noord en lid van de redactie van Opbouw.