Een nieuwe tijd?
1989-11-10
Wij leven in een tijd dat de internationale spanningen afnemen. Soms zo snel afnemen dat het dramatische vormen aanneemt en we de ontwikkelingen nauwelijks bij kunnen houden.- Jaargang 33
- nummer 23
Daarbij denk ik natuurlijk aan de gebeurtenissen van de afgelopen weken in Berlijn: Wie immers had kunnen denken dat de greep van het Honecker-regiem op het Oostduitse volk zo plotseling zou verslappen?
Explosieachtig komt de hele politieke situatie in dit land nu open te liggen, met alle kansen en gevaren die in het algemeen aan (te) hoge snelheden verbonden zijn. En Duitsland staat in deze ontwikkeling niet alleen. In meer Oostbloklanden loopt het systeem op z'n laatste benen. Verder zijn de oorlogshaarden tussen lran en Iraq en in Afghanistan gedoofd en lijkt het zelfs in Libanon een beetje rustiger te zijn geword,en. Maar wat toch verreweg het belangrijkste is: de Oost-Westtegenstelling heeft veel van haar aktualiteit verloren.
Wie nu nog als predikant in de gemeentelijke voorbede taal gebruikt als "de oorlogsdreiging die alom de mensheid in haar greep houdt", loopt achter en leest kennelijk de krant niet. Er is vandaag veeleer plaats voor dank aan God vanwege de tijden van verkoeling die over de wereld aangebroken zijn en waar zeker de christenheid in het Oosten profijt van zal trekken.
Wereldvrede
Iemand zei dat het neerhalen van de Muur een nieuw tijdperk inluidt, of misschien beter gezegd: de overgang naar een nieuw tijdperk markeert. Nu moet je met zulke profetieën voorzichtig zijn, want wie weet is ook dit gebeurtenisverloop weer niet meer dan een rimpeltje op een watervlak dat verder geen echte veranderingen ondergaat. Dergelijke voorspellingen, en duidingen van het gebeuren worden immers met de regelmaat van de klok gedaan, Ook de veel gehoorde uitspraak dat er nu in Berlijn geschiedenis geschreven wordt, moeten we met een korreltje zout nemen. Ik denk dat echte historie veel onbewuster gemaakt wordt en het behoort wel tot de overmoed van onze tijd om te menen dat de geschiedenis een door mensen gestuurd proces is.
Toch zou het waar kunnen zijn dat we, bezig zijn een nieuwe tijd binnen te varen. Een tijdperk waarin in het algemeen gesproken de oorlogen tot het verleden zullen behoren. Natuurlijk, hier en daar, nu en dan, zal nog het ene volk tegen het andere opstaan. Voor wat het heden betreft moet ik dan wéér, maar nu anders, aan Libanon denken. Maar het behoort vandaag tot de goede mogelijkheden dat bijvoorbeeld de lange jaren gevreesde derde wereldoorlog er nooit zal komen. Gewoon omdat oorlogvoering te duur is geworden.
Zakelijk, in ekonomisch opzicht al, maar vooral te duur uit menselijk oogpunt. Omdat vanwege de vernietigingskracht van de wapens er geen overwinning te behalen valt. De 'aardigheid' is er af. Ik zeg, het zou kunnen dat de mensheid deze dingen onbewust aanvoelend eieren voor haar geld kiest. Een pax mundialis, vergelijkbaar met de pax romana uit de dagen van Christus' geboorte, ligt dan in het verschiet.
Het einde is dit nog niet
Maar, leerden wij al in de opleiding, bijbelse vrede is iets anders en iets meer dan de afwezigheid van oorlogsgeweld.
Hoe dankbaar wij ook mogen (en m6eteh!) zijn voor de ontspanning die nu algemeen intreedt in onze wereld, de werkelijke rust en de uiteindelijke sabbat is daarmee nog niet bereikt. In zijn woorden over de, laatste dingen, de eschatologische rede van Mattheüs 24, schijnt onze Heiland ook van zo'n onderscheiding der tijden en van zo'n censuur in de geschiedenis te spreken. Hij heeft het daarin eerst over oorlogen en geruchten van oorlogen (vs. 6), Wat Hij uitwerkt als een opstand van volk tegen volk en koninkrijk tegen koninkrijk (vs. 7), maar vervolgens zegt Hij dat dat nog maar het begin van de weeën is (vs. 8), "maar het einde is het nog niet" (vs. 6). Er komt een betrekkelijke rust; de oorlogsfakkels worden gedoofd, maar de weeën gaan door en worden heviger. ' In welke zin? Van de tv-beelden uit de laatste tijd over Berlijn is mij één indruk sterk bijgebleven, Je zag en hoorde Helmut Kohl die het Duitse volkslied inzette en weliswaar de helft van het publiek meekreeg, maar aan de andere helft, zo te horen de grootste, een fluitkoncert ontlokte. Hé, dacht ik, dit is weer een nieuwe muur, nu niet van steen maar meer geestelijk. Een overstemming van het nationale door het individuele. Het nationale schijnt z'n langste tijd wel gehad te hebben.
Dat volk opstaat tegen volk maken we vandaag alleen nog op het voetbalveld mee, Goed, daar waar het nationale langdurig onderdrukt is geweest, in de Sovjetrepublieken dus, hoor je het weer duidelijk aan het woord komen, maar, meer dan een vertragende faktor in het algemene wereldproces van verindividualisering is dat toch niet. De muren en grenzen die eertijds naties gescheiden hielden worden vervangen door schotjes die nu personen van elkaar weghouden en tegen elkaar opzetten. Je zou dit de verkruimeling van de mensengemeenschap kunnen noemen: grotere kollektiviteiten spatten als een fragmentatiebom in individuen uiteen.
Wereldverdeeldheid
En op basis daarvan ontketent zich dan een strijd van allen tegen allen.
In plaats van 'volk staat op tegen volk' komt dan: "en zij zullen elkander haten" (Mattheüs 24:10). Dat zal een oorlog zijn die legers onbruikbaar maakt en zelfs de politie met machteloosheid slaat. De wapenwedloop die bedwongen leek verplaatst zich van de landen naar de huizen. Natuurlijk is de kloof die ik zoëven signaleerde tussen de anti-vlag-en-volkslied-freaks in Berlijn en de meer nationa(a)l(istisch) gezinden daar slechts een vaag en beperkt voorbeeld van dit proces. Maar toch heeft het een zekere illustratieve kracht. Er lijkt een andere tijd aan te breken. De muren worden afgebroken, maar in plaats van een wereldeenheid komt daar een wereldverdeeldheid voor terug. Minder zichtbaar, meer werkelijk. Inderdaad, de weeën nemen toe.
Houd goede moed
Maar ook in deze aankomende nieuwe tijd zal het christelijk geloof goed kunnen gedijen. Omdat de geloofsbeslissing persoonlijk is en het allemaal begonnen is met Abraham die uit land en maagschap en vadershuis is weggetrokken, staat onze religie niet met de mond vol tanden tegenover dit individualiseringsproces.
Ze is op deze ontwikkeling berekend. Zinvol kan ieder mens tot de exodus uit het Babel van de moderne spraakverwarring worden opgeroepen. Maar dat zal wel betekenen dat juist die persoonlijk uittredende christenen het moeilijker zullen krijgen en het misnoegen van de anderen naar zich toe zullen trekken. Een gefrustreerde christenheid die met de wereld mee gehoereerd heeft zal daarbij voorop lopen. Waar zal dan worden wat de Meester heeft gezegd: "En gij zult door állen gehaat worden om mijns naams wil" (vs. 9).
Zeker, dit 'om mijns naams wil' is altijd al wel de drijvende motor ach ter het geschiedenisgebeuren geweest, echter, in de achter ons liggende tijd meer verborgen en meer indirekt. Maar bij het wegvallen van de grote internationale tegenstellingen, die slechts zijdelings met 'de Naam' te maken hadden, zal de eigenlijke spil waarom de geschiedenis draait, duidelijker zichtbaar worden, de laatste antithese: die van vóór of tegen de Christus. In die zin lijken boeiende tijden vóór ons te liggen. Tijden waarin we meer dan voorheen ter zake zullen komen. Wie zou daar niet bij willen zijn? Maar dat moeten we wel zonder overmoed zeggen, want slechts "wie volhardt tot het einde, die zal behouden worden" (vs. 13), en: "wie meent te staan zie toe dat hij niet valle" (1 Korinthiërs 10:12).