De dood komt steeds later
2011-04-01
‘Het intrigeert mij dat we steeds meer in staat zijn om het leven te verlengen, maar dat het uitstellen van de dood nogal eens gepaard gaat met verheviging van lijden. Moet alles wat kan?- Jaargang 55
- nummer 7
Met deze woorden motiveert Post het schrijven van dit boek over ‘ouder worden’ en de (ethische) vragen die daarbij spelen. Hij baseert zich op zijn jarenlange ervaring als huisarts en wetenschapper.
Kwaliteit van leven
Post stelt vast dat we steeds langer leven, maar dat het vraag is of daarmee de kwaliteit van leven is toegenomen.
In veel gevallen is er sprake van een verlenging van een lijdensweg. Kwaliteit van leven is menswaardig leven, wat gekenmerkt wordt door communicatie, geluk en onafhankelijkheid. Post noemt het een paradox dat juist ontwikkelingen in de geneeskunde leiden tot meer kwetsbaarheid en lijden. Het huidige denken over de dood is gebaseerd op een vooruitgangsgeloof, waarbij technologie als nieuwe religie regeert. De mens is bezig het werk van de Schepper over te nemen. Wij willen greep krijgen op het leven met als het ultieme doel de overwinning over de dood. Post bekritiseert deze eenzijdige benadering en stelt dat de geneeskunde niet bij machte is de dood te overwinnen.
Wij moeten de dood onder ogen zien. Ten diepste ligt aan het vooruitgangsgeloof angst voor de dood ten grondslag.
Het voltooide leven
Acceptatie van de dood betekent nadenken over de vragen die het ouder worden met zich meebrengt. Post behandelt verschillende (ethische) thema’s die daarmee samenhangen.
Eén daarvan is de discussie over het ‘voltooide leven’, waarbij het idee leeft dat ouderen ‘out’ en nutteloos zijn. We moeten ouderdom zien als een verlenging van de volwassenheid en niet als een restfase van het arbeidzame leven.
Negentig procent van de ouderen boven de 65 jaar functioneert goed en kan zich inzetten op allerlei terreinen van de samenleving. Het betreft hier een zingevingsdiscussie, waarbij volwaardige participatie van ouderen in de samenleving het antwoord is.
Eerbied voor het leven
Post gaat uitgebreid in op vragen rond het levenseinde. Thema’s die hij aansnijdt zijn onder andere ‘verlichting van lijden’ en ‘effectieve levensbeëindiging’.
Hij geeft een heldere schets van de medische, maatschappelijke en juridische ontwikkelingen. Over de ontwikkeling van zijn eigen standpunt schrijft hij: ‘ik heb wel eens geschreven dat we ons op een hellend vlak begeven als we steeds meer toegeven aan de wensen van de patiënt om euthanasie.
Ik denk dat ik toen ongelijk had, omdat ik te weinig de maatschappelijke veranderingen in ogenschouw nam. Het is geen hellend vlak, maar het is een steeds weer zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Door ontwikkelingen in de geneeskunde wordt de dood steeds verder uitgesteld en het lijden dat daar mee gepaard gaat steeds duidelijker’.
Euthanasie moet in zijn ogen in sommige gevallen als daad van barmhartigheid mogelijk zijn. Hij hanteert hierbij het principe van ‘het goede doen’ voor de patiënt. Hij verwijst hierbij naar de christelijke ethiek, waarin het in essentie gaat om de navolging van Jezus, die met ontferming was bewogen.
Ethiek betekent volgens Post het stellen van vragen en daarover met elkaar van gedachten wisselen om te komen tot argumenten voor goed handelen.
Christelijke ethiek betekent volgens Post niet dat deze wordt vastgelegd in fundamentele regels, wat de kerken in zijn ogen soms te veel doen. Dat blokkeert discussie en debat.
Post laat zich hierbij inspireren door het werk van de christenarts Albert Schweitzer voor wie ‘eerbied voor het leven’ de kern van de ethiek is. Het leven was volgens Schweitzer een gave van God, een geschapen werkelijkheid.
Post ziet Schweitzer niet als voorloper van de pro-life beweging, maar als arts die van ophouden wist als het leven aan zijn eind leek te zijn gekomen. Hij was een arts die in het leven stond en die zag dat de barmhartigheid soms vereiste dat de patiënt zijn of haar dood werd gegund. Wat dan rest is troosten en begeleiden.
Waardering
Het boek van Post is helder geschreven met een professionele, maar vooral ook een menselijke blik. Een goede mix van deskundigheid en betrokkenheid, de perfecte houding van een arts. Het boek biedt zorgverleners veel stof tot nadenken over hun visie op zorg. Voor ‘gewone’ (christen) mensen is zeker ook het lezenswaardig. Per slot van rekening gaat het boek over ons, want vroeg of laat zijn we allemaal oud.
Post, D. (2010), De dood komt steeds later. Het einde van het leven in discussie.
Meinema Zoetermeer, 186 p. € 16,90.
Dr. René van Leeuwen is Lector Zorg & Spiritualiteit aan de Gereformeerde Hogeschool in Zwolle en lid van de NGK Ede.