Bijbelse motieven (2)
1987-10-09
Het verbond van God met Abraham heeft een buitengewoon moeizaam begin gekend. De uitgangspositie van Abraham was ongelofelijk slecht. Toen hij stierf had hij de belofte nog lang niet in vervulling zien gaan. liet leek er nog niet op. Als het boek Genesis eindigt, is het volk al aardig in wording, maar het woont wel in het verkeerde land!- Jaargang 31
- nummer 38
Gered uit de bek van de krokodil
Het boek Exodus zou je in zekere zin het eerste boek van de Bijbel kunnen noemen. Dan zou je Genesis als 'voorwoord' kunnen beschouwen. In Exodus (de naam zegt het al) wordt het grootste heilsfeit uit het Oude Testament, beschreven: de Uittocht.
Maar in welke droevige omstandigheden bevindt zich het volk van de belofte als het boek aanvangt! Bittere . onderdrukking, gevolgd door een poging tot volkenmoord. De farao beveelt alle jongetjes te doden en als dat konsekwent zou zijn gedaan; zou het volk zijn uitgegroeid, Kennelijk is er aan dat bevel niet de hand gehouden, want veertig en tachtig jaar later bestaat het volk nog steeds, maar in het begin zal er toch een poging gedaan zijn om die vernietingingsmaatregel uit te voeren.
En uitgerekend in die tijd wordt Mozes, de middelaar van het Oude Testament geboren. Zijn leven is zeer direkt in gevaar! Wat bracht de moeder van Mozes op het idee om Mozes in zijn kleine bootje aan de rivier toe te vertrouwen? In ieder geval is hij maar één biezen bodem verwijderd van de dood die de Farao hem toewenste.
Eén hongerige krokodil en wèg is de middelaar.
Maar het loopt anders. In plaats van in de krokodillemaag komt Mozes terecht in het paleis van de Farao. De vraag is of dat uiteindelijk veel uitmaakt.
Dit joódse jongetje lijkt voor zijn volk voorgoed verloren.
Maar néé! Mozes verloochent zijn afkomst niet. Als hij zijn jaren heeft gaat hij naar zijn broeders om te zien hoe het met hen gaat eri hij kiest partij voor hen. Hij slaat een opzichter dood en tracht te bemiddelen in een konflikt tussen twee Israëlitische slaven.
De boosdoener zegt: "Wie heeft u als overste en rechter over ons aangesteld?".
Daarmee legt hij de ambities van Mozes bloot. Mozes wil als richter (overste en rechter) het volk helpen en beschermen. Maar de kans op I een slavenopstand gaat verloren wegens verraad door zijn eigen volksgenoten.
Prins Mozes. Een betere leider hadden ze niet kunnen hebben, jong, vurig, kapabel. Maar het gaat niet door. De gouden kans gaat voorbij.
Mozes vlucht naar Midian en wordt herder in de steppe ..
Dat was dat. Zo lijkt het tenminste.
Maar zie: jaren later komt een oude, aarzelende, tegenstribbelende grijsaard uit de woestijn.
Samen met zijn broer gaat hij naar het paleis van de Farao en vraagt om het volk te laten gaan. Daverend gelach, stel ik me zo voor.
Farao zegt: "Scheer je weg, zwerver!", en het volk krijgt het nog zwaarder. Wat moet dàt worden! En het volk? De leiders verwensen Mozes en Aäron; "De HERE zie op u en oordele, omdat gij ons bij Farao en zijn knechten in een kwade reuk gebracht hebt."
Engelen in Bethelem
Het keerpunt in de geschiedenis, de geboorte van Jezus Christus, naar wie onze jaren genoemd zijn, is op de eerste dag van het jaar nul geen voorpaginanieuws geweest.
Een jonge vrouw uit Galilea schenkt het leven aan een jongen in zeer primitieve omstandigheden. Geen paleis, geen troon, geen kroon.
Wèl vuurwerk aan de hemel. Het engelenkoor in de velden van Bethlehem.
Maar àch, wat lijkt die plaats slecht gekozen. waarom nu niet op het tempelplein. Of op zijn minst op het marktplein van Bethlehem.
De uitvoering van het engelenkoor lijkt verspilling. Alleen een paar veehoeders zijn getuigen. Een ongelofelijk begin. Wèl hoog bezoek uit het buitenland: de magiërs uit het oosten.
Maar zij komen en gaan en het enige merkbare effekt is, behalve de geschenken die ze gebracht hebben, de kindermoord in Bethlehem. De moordende hand van Herodes gaat maar rakelings langs het nieuwgeboren kind heen. Het kind, dat in de anonimiteit van het Galilese landschap verdwijnt.
Wat moet dàt worden! Die vraag stellen we waarschijnlijk niet omdat we de verhalen (gelukkig) uit het hoofd kennen. Maar verhaal technisch lijkt mij het motief van het ongelofelijke begin te opvallend om toevallig te zijn.
Wat zegt het ons
Dat lijkt voor de hand te liggen. Het begin van het verbond met Abraham, de geboorte van de middelaar van het Horeb-verbond, de geboorte van de middelaar van het nieuwe verbond: het zijn allemaal gebeurtenissen die laten we maar zeggen - op zichzelf nooit gekund zouden hebben. De start is uiterst onvoordelig .. Zoals Elia, die het brandoffer op de Karmei kletsnat giet alvorens hij om vuur van de hemel bidt. Opdat duidelijk worde dat het de Here is, die het offer ontsteekt.
Niet de vruchtbaarheid van Sara of de kracht van Abraham heeft het volk talrijk gemaakt. Abraham is niet toevallig de stamvader, zoals ieder volk een stamvader heeft. Het beloftenkind is niet vanzelf geboren maar is een wonderkind.
Dat Mozes bleef leven is niet vanzelfsprekend (hoewel, er zullen in die tijd wel meer jongetjes aan de dood zijn ontsnapt). Maar Mozes kwam in het paleis van de Farao en ging naar de universiteit. Toch: niet de kracht van prins Mozes heeft het volk verlost.
De Here zelf leidde zijn volk uit met een uitgestrekte arm. Mozes mocht middel. middelaar zijn, maar hij zelf had het niet gekund noch later gewild.
Jozua, de zoon van Jozef van Nazareth was niet maar van simpele komaf. Integendeel. Het leek wel zo, maar hij was en is Gods Zoon.
Niet in een paleis geboren maar in een stal. Een vreemde ongelijke, onooglijke, ongelofelijke start. Maar we herkennen de melodie.
Het is Gods uitgestrekte arm ...