Leven als Gereformeerde in Frankrijk
1988-11-18
Toen de bladeren, die nu van de bomen vallen, nog in knop waren, in het voorjaar dus, bezocht ik namens onze kerken de synode van de Evangelisch Gereformeerde Kerken in Frankrijk (Eglises Refomées Evangeliques Independantes).- Jaargang 32
- nummer 43
Wat zijn dat voor kerken? Het zijn kerken, die vooral in het zuiden van Frankrijk te vinden zijn en rechtstreeks stammen uit de tijd van de Reformatie.
Geschiedenis
In 1938 ontstond de Unie van de Onafhankelijke Evangelisch Gereformeerde Kerken in Frankrijk tijdens een synode van 50 kerken. Deze kerken weigerden deel te nemen aan een vereniging van een aantal protestantse kerken tot de E.R.F. (Eglise Reformée de France), die dat jaar zijn beslag kreeg. De reden van deze weigering was, dat de E.R.F. geen solide confessionele basis wilde.
Terwille van de eenheid werd de vrijzinnigheid getolereerd en er ontstond een plurale kerk.
Bij elkaar zijn er ongeveer 14.000 'parochianen' (de telling is anders dan bij ons, maar dat voert te ver). Er zijn een dertig predikanten.
De protestanten hebben het in Frankrijk heel moeilijk gehad. In Nederland was de regering op de hand van de Reformatie, maar in Frankrijk was het tegendeel het geval. Vooral in de zeventiende eeuw onder Lodewijk XIV waren de vervolgingen hevig. Vele kerken zijn in die tijd verwoest en veel mannen zijn veroordeeld tot de galeien, vaak tot levenslang. Mijn gastvrouw in Frankrijk had een boek met de namen van bijna alle protestanten die naar de galeien zijn gezonden. De gegevens zijn letterlijk overgenomen uit de archieven. Met namen, geboorteplaatsen data en strafmaat.
Het boek is indrukwekkend en ontroerend. Veel protestanten kunnen hun voorouders in dit boek terugvinden.
De Franse protestanten zijn in het zuiden ook verschillende malen in opstand gekomen. Vaak was er sprake van een guerilla-situatie. Dat geeft de protestanten nog iets militants en opstandigs.
'God, Nederland en Oranje' heeft geen Franse evenknie.
Gereformeerd
De Evangelisch Gereformeerde Kerken kennen als belijdenis geschrift de Belijdenis van la Roehelle uit 1559, die als voorbeeld heeft gediend voor de Nederlandse Geloofsbelijdenis. De gereformeerde achtergrond komt de laatste tijd weer wat meer op de voorgrond.
Bewijs daarvoor is de herverkiezing van Maurice Longeiret als voorzitter van de Permanente Commissie (het dagelijks bestuur tussen twee synoden). Longeiret koerst in de richting van belijdende, gereformeerde kerken. (Zover is het dus nog niet). De predikanten worden opgeleid in Aix-en-Provence. In de theologische faculteit daar hebben deze kerken een stevige vinger in de pap.
Evangelisch
Het woord 'evangelisch' heeft in Frankrijk een wat andere kleur dan bij ons. Het betekent in Frankrijk vooral: niet-vrijzinnig. Toch kwam ik er wel dingen tegen die wij misschien evangelisch zouden noemen. Iedere dag werd begonnen met een bidstond met een 'open gebed'.
Er werden liederen gezongen die ik kende uit de Opwekkingsbundel.
Sommigen spraken heel gemakkelijk over 'de leiding van de Heer'.
Plaatselijk zijn er soms ook goede banden met baptisten en methodisten. Dat is mede omdat al die groepen erg klein zijn - men klampt zich aan elkaar vast.
Men kan als baptist ook lid zijn van de Evangelisch Gereformeerde Kerken en zelfs ambtsdrager. Baptisten predikanten komen in deze kerken niet meer voor. Vroeger wel, omdat men blij was als men iemand had. Mijn indruk is dat vooral jonge kerken plaatselijk een sterk evangelische inslag hebben.
Dagelijks leven
De kerken zijn veelal klein. In Montpellier (200.000 inwoners) is een gemeente met nog geen 100 zielen. Maar soms kom je in een klein dorp, staat daar een knots van een kerk, de enige protestantse, en dat is dan een Evangelisch Gereformeerde. Het kerkgebouw is in zo 'n geval eigendom van de plaatselijke overheid, want men moet op zijn minst een 'Tempie' (protestants kerkgebouw) hebben.
De predikant neemt in de gemeente een grote plaats in. De Kerkeraad functioneert soms nauwelijks.
De landelijke evangelisatiecommissie heeft als een van haar doelstellingen het 'planten van nieuwe kerken'.
Ineen plaats waar mogelijkheden lijken te zijn (nieuwbouw) en waar bijvoorbeeld al een paar Evangelisch Gereformeerde gezinnen wonen, wordt een predikant gedropt, die probeert een nieuwe gemeente op te bouwen. Tijdens de synode werd de gemeente van Brignoles, waar in 1980 begonnen was, officieel tot de Unie toegelaten.
Contacten met Nederland
Er zijn contacten met de Gereformeerde Bond (NH), met de Christelijke Gereformeerden en met de Nederlands Gereformeerden. Ook zijn er contacten op persoonlijk niveau met Vrijgemaakt Gereformeerden. Ik kwam op de synode tot mijn verrassing een kandidaat tegen die in Nederland op de Vrijgemaakte Theologische Hogeschool had gestudeerd.
Hij was niet echt verliefd geworden op Nederland en de Nederlanders, maar hij had in Kampen wel geleerd na te denken alvorens iets te zeggen. En dat kan men in Frankrijk wellicht best gebruiken.
Er zijn twee steuncomité's voor de kerken in Frankrijk. Eén van de Gereformeerde Bond en één dat een initiatief is van Chr. Gereformeerden en Ned. Gereformeerden.
Laatstgenoemd initiatief heet: Stichting Steun Gereformeerde Kerken in Frankrijk en is onze aandacht alleszins waard. Het geld dat wordt verzameld wordt vooral besteed voor opbouw van nieuwe gemeenten.
Op de synode
De synode werd gehouden in Alès en duurde drie dagen. Er werd in straf tempo en met veel discipline vergaderd.
Alle voorstellen waren zeer goed voorbereid en voorbesproken op de regionale synodes. Tijdens de synode werden er ook nog twee lezingen gehouden door kandidaten.
Op zaterdagavond was er een ontmoeting met de plaatselijke autoriteiten waaronder de burgemeester. Eén van de predikanten hield een toespraak, waarin hij wees op de verhouding tussen kerk en staat.
Ethische problemen kwamen aan de orde en gewezen werd op het gebed voor de regering dat vanuit de kerken opstijgt. De burgemeester antwoordde in een gloedvol betoog over het belang van de kerk voor de samenleving over geestelijke waarden enzovoort. "Indrukwekkend!", zei ik tegen mijn buurman.
"Och", antwoordde deze, "de burgemeester is een communist. Maar ja, dat zegt ook weer niks want vele protestanten zijn ook communisten".
Ter synode legde ik ook de hand op een exemplaar van de kerkorde. Een kloek werk, mag men wel zeggen. Als Ned.
Gereformeerde werd ik wat witjes om de neus en zei tegen een synodelid dat men wel veel had vastgelegd. "Ach", antwoordde die geruststellend, "het blijft hier Frankrijk hoor! Als je wilt dat ze één gebod houden moet je er tien geven".
Ik logeerde tijdens de synode bij een Franse dame. Zeer Frans en zeer protestant. Ze reed Peugeot en dronk Perrier. Want Peugeot is protestant en Perrier zelfs Evangelisch Gereformeerd.
Met mij logeerde een Italiaanse predikant van de Waldenzenkerk. Een aparte ontmoeting, want ik kende de Waldenzen alleen uit de geschiedenisboekjes.
Mijn collega was een vrolijke, goedlachse, zeer aanwezige zestiger.
Als ze in die kerk allemaal zo zijn is het daar een vrolijke boel.
In Montpellier kwam ik in het zaaltje waar de Franse broeders en zusters samenkomen.
Een sober vertrek. Ik dacht aan Nederland.
In Dordrecht, half zo groot al Montpellier, kan men op zondagmorgen op ongeveer twintig plaatsen een reformatorische kerkdienst bezoeken, verdeeld over tien denominaties. Een rijkdom. Ja, aan één kant wel, aan de andere kant is al deze verscheidenheid in het buitenland maar moeilijk uit te leggen.