Jezus zuchtte diep
2008-03-14
- Jaargang 52
- nummer 6
| Hij sloeg zijn blik op naar de hemel, zuchtte diep en zei tegen hem: 'Effata!', wat betekent 'Ga open' (Marcus 7:34, NBV) |
Het verhaal over de doofstomme waarbij Jezus Effata zegt, heb ik in mijn leven dikwijls gelezen. De laatste keer werd ik gefascineerd doordat Jezus vlak voordat hij het Effata uitspreekt diep zuchtte.
Waarom schrijft Marcus dat? Dat Jezus diep zuchtte? Is dat om goed en hoorbaar het Effata uit te spreken; om goed te articuleren zoals de Groot Nieuws Bijbel suggereert? 'Toen sloeg hij zijn ogen op naar de hemel, haalde diep adem en zei tegen hem: “Effata”; dat betekent: Ga open.' Dat lijkt te simpel. Maar wat dan?
Is het zuchten een soort gebarentaal voor de doofstomme? Jezus steekt zijn vingers in zijn oren, hij spuugt en raakt zijn tong aan. Dat is bijzonder.
Jezus geneest meestal door alleen een woord te spreken. Niet altijd. Zo heeft hij ook wel eens modder gesmeerd op de ogen van een blinde en hem geboden zich te wassen in Siloam. Maar hoe zit dan met dat zuchten? De doofstomme kon het in ieder geval niet horen. Welke betekenis heeft het om iemand te zien zuchten als hij eerst zijn vingers in je oren heeft gestopt, spuugt en je tong aanraakt?
Of zucht Jezus met het oog op de omstanders? Wil Jezus het publiek iets duidelijk maken? Maar wat dan?
Ik lees in Van Dale onder het lemma zucht: 'sterke uitademing, die van enig geruis vergezeld gaat met name ter uitdrukking van een gevoel of gemoedsgesteldheid (van moeheid, teleurstelling, verdriet).' Zou Jezus dan moe, teleurgesteld of verdrietig zijn?
Zuchten en lijden
Toen ik mezelf deze vraag stelde, besloot ik om eerst eens te kijken waar zuchten nog meer in de Bijbel voorkomt. Zou mij dat op het spoor kunnen zetten? Daarnaast heb ik dankbaar gebruik gemaakt van 'Marcus, het evangelie volgens Petrus' van dr. Jakob van Bruggen.
Ik kwam de volgende teksten op het spoor:
• Zucht niet tegen elkaar broeders en zusters, want daarmee roep je het oordeel over je af waarschuwt Jacobus. In de Nieuwe Bijbelvertaling staat 'klaag niet over elkaar, broeders' en de Willibrordvertaling heeft 'klaag elkaar niet aan'.
• In Hebreeën lezen we: Gehoorzaam uw leiders en schik u naar hen, want zij waken over uw leven en zullen daarvan ook rekenschap moeten afleggen. Laten zij het met vreugde kunnen doen en niet al zuchtende, want dat zou u geen nut doen.
• In de Psalmen en de Klaagliederen kun je het zuchten ook tegenkomen.
Het is daar een uiting van ondergaan van leed en slechte omstandigheden.
Zo geeft Stefanus in zijn rede aan: Maar de Heer zei tegen Mozes: 'Ik heb gezien hoe ellendig mijn volk er in Egypte aan toe is en ik heb hun zuchten gehoord, zodat ik ben afgedaald om hen te bevrijden.'
• U kent ongetwijfeld de tekst uit Romeinen dat de hele schepping als in barensweeën zucht, dat wijzelf zuchten en dat de Geest zelf voor ons pleit met woordeloze zuchten.
• Ook het gedeelte uit 2 Korintiërs 5 is bekend: Wij zuchten in onze aardse tent en zouden willen dat onze hemelse woning er nu al over wordt aangetrokken. Zolang we in onze aardse tent verblijven zuchten we onder een zware last.
• Marcus 7:34: Jezus zuchtte diep en zegt Effata.
In de perikoop na de genezing van de doofstomme zucht Jezus weer: Om hem op de proef te stellen, verlangden ze van hem een teken uit de hemel. Jezus slaakte een diepe zucht en zei: 'Waarom verlangt uw soort mensen een teken'.
Van dit gezucht word je niet vrolijk.
Zuchten heeft een negatieve klank.
Zoals het woordenboek aangeeft: vermoeidheid, teleurstelling, verdriet.
Uitingen van lijden dus. Waarom zucht Jezus? Waarom neemt hij de man apart, weg van de menigte.
Waarom terzijde, buiten de schare?
Niemand mag het zien, alleen een paar intimi. Niemand mag er ook van horen. Hij beval de omstanders om aan niemand te vertellen wat er gebeurd was. Zelfs de man die nooit heeft kunnen spreken en het nu eindelijk kan, krijgt om te beginnen een spreekverbod. Niemand mag het zien en horen. En vlak voordat het gebeurt, zucht Jezus diep.
Zo vormen dit zuchten van Marcus 7:34 en het zuchten van 8:12 een prelude op de lijdensaankondigingen die al in 8:27 beginnen.
Effata: luisteren naar Jezus!
Als je de evangeliën leest, krijg je de indruk dat de genezing van een dove of doofstomme een grotere indruk maakt op de mensen dan de genezing van een blinde, een lamme of een andere zieke. Doven kunnen het bevel van Jezus niet horen! Ze zijn immers doof. De relatie met demonen is vaak expliciet aanwezig. Ik geef u als voorbeeld Marcus 9:14-29. Is dan een genezing buiten de openbaarheid met een spreekverbod niet vreemd?
Waarom mogen mensen het niet zien en horen en waarom zuchtte Jezus zo diep?
Jezus vindt horen niet belangrijk, maar luisteren! Het gaat niet om het horen, het gaat om luisteren, om gehoor geven, om gehoorzamen. Vlak voor dit gedeelte staat: Nadat hij de menigte weer bij zich had geroepen, zei hij: 'Blijf allemaal naar mij luisteren en blijf tot inzicht komen. Niets dat van buitenaf in de mens komt kan hem onrein maken, het zijn de dingen die uit de mens naar buiten komen die hem onrein maken. 'Wie oren heeft om te horen, moet voortdurend luisteren!' In korte tijd twee keer die oproep: luisteren!
Voortdurend blijven luisteren!
En dan hier het zuchten. En na deze genezing en de spijziging het zuchten over de vraag van de Farizeeën.
Vervolgens de genezing van een blinde met de opdracht om het dorp niet in te gaan. Het gaat dus niet om de sensatie, maar om het open staan. Als de oren kunnen horen, luisteren de hoorders dan ook? Ik denk, dat Jezus daarom zuchtte.
Effata: word geopend! Jezus roept op om open te staan. Zet je zintuigen open. Sta open voor wat God zegt: vergeving, genade, liefde, vrede.
Goed luisteren! Effata: word geopend.
Open uw ogen, uw oren, uw mond, uw handen en uw hart. Weg met de blokkades en belemmeringen.
Ruim versperringen en obstakels op.
Laat Jezus binnen door uw open ogen, uw open oren, uw open mond en uw open handen en laat hem zo in uw hart binnen komen. Dan zal hij niet zuchten.
Simon Kadijk studeerde theologie in Kampen (PKN) en Apeldoorn. Hij is lid van de directie van onderlinge verzekeringmaatschappij Donatus te Rosmalen en lid van de NGK Sliedrecht.