Het hoge woord in de Lage Landen
1986-08-22
Dr K.,Runia: HET HOGE WOORD IN DE LAGE LANDEN.- Jaargang 30
- nummer 32
Uitgeversmaatschappij J. H. Kok te Kampen. 143 pagina's. Prijs f 23,50.
Hoe is er in de loop der eeuwen in Nederland gepreekt? Daarover gaat het in dit boek. Bij mijn weten heeft niemand zich eerder met deze materie zó beziggehouden als Prof. Runia, die het resultaat van zijn onderzoek in dit boekwerk aan ons presenteert. Onder bovengenoemde titel heeft de Kamper hoogleraar in de tweede helft van 1984 voor de NCRV radio verschillende lezingen gehouden. "In dit boekje zijn de oorspronkelijke zeven teksten in gewijzigde en ook enigszins uitgebreide vorm opgenomen, terwijl er tegelijkertijd een achttal andere teksten aan toegevoegd is." De schrijver merkt in zijn: Woord Vooraf verder nog op, dat hij, het bezig zijn met deze stof fascinerend vond. We kunnen dat begrijpen en mogen hem verzekeren, dat hij iets van die fascinatie op ons heeft overgebracht.
Eigenlijk zou men dit al een duidelijke aanbeveling kunnen noemen! Maar we willen één en ander toch nader onderbouwen, Allerlei figuren, die in de loop der tijden vanwege hun indringende prediking opgang maakten onder het volk, passeren de revue. Van pater Brugman tot Prof. Miskotte toe. Het gaat over J. 'Bdrstius, en zijn preek over het lange haar, een kwestie, die destijds hoog werd opgeschroefd, maar zoals dat altijd gaat later enorm werd gerelativeerd.
J. d'Outrein komt voor het voetlicht met zijn preek over het Hooglied. Terecht hekelt Runia in dat verband een allegorische prediking waarin wordt geponeerd, dat achter de letterlijke verklaring van de tekst een diepere, geestelijke mening te vinden is. Bernardus Smytegelt, de overbekende predikant uit Middelburg (1694-1735), wiens prediking kenmerkend is voor de Nadere Reformatie wordt niet vergeten. Hij kon de regenten geselen vanaf, de kansel, maar spaarde ook de gemeente zijn kritiek niet. Het is erg interessant te lezen hoe Runia schrijft over de preektrant van de afgescheiden dominees, die' met een geringe opleiding de ware hartstocht kenden om zielen te winnen voor Jezus Christus. H. F. Kohlbrugge wordt getekend als de Violist met de ene snaar; die nochtans een melodieus geluid wist te produceren. Om nog een paar, voorbeelden te noemen: o[ instructieve wijze wordt".door de' auteur de betekenis van Abr, Kuyper voor de homiletiek geschetst. Het is inderdaad voor iedere prediker van het evangelie een intense worsteling om de in zijn' hart opkomende stemmen tergen het evangelie tot zwijgen te brengen voor: het Woord van God. Uiteraard was ik zeer benieuwd naar de opstelling van Dr Runia ten opzichte van K. Schilder, de vader van de zgn. heilshistorische prediking. Ik vind, dat de homileticus uit. de Oude IJsselstad aan K. Schilder recht doet. Het gaat om Christocentrische prediking waarbij terdege rekening wordt gehouden met het feit, dat de Bijbel inderdaad een heilsgeschiedenis, beschrijft en ons niet maar wat "losse" daden vertelt van God. Ook Miskotte wordt niet vergeten. De auteur blijkt nogal onder de .indruk te zijn van het preekoeuvre van de destijdse Leidse hoogleraar, die een eigen stempel heeft gedrukt op de naoorlogse theologische ontwikkeling in Nederland. Alleen valt het ons op, dat Runia zonder kritiek één en ander uiteenzet.
Terwijl het nogal 'n uitspraak is als Miskotte stelt in het voetspoor van Karl Barth, dat een mens eigenlijk het Woord van God niet, kan, brengen, omdat God Zelf alléén Zijn Woord kan spreken. Prof. Runia betoogt op pag. 127, dat Miskotte nooit anders heeft getracht dan dienaar van dit Woord te zijn. Maar zou Miskotte evenals Buskes niet liever zichzelf betiteld hebben als dienaar AAN het Woord. Is dienaar VAN het Woord zijn niet al te pretentieus en bevat dat in wezen niet een loochening van een beheersende notie van de hele Barthiaanse theologie? Wat verder frappeert is, dat in tegenstelling tot de behandeling van de preekarbeid van Miskótte preekcitaten van Kohlbrugge, Kuyper en Schilder worden gemist.
Het zou een goede zaak geweest zijn wanneer de bekwame schrijver ook dergelijke schatgravers in de Schriften' meer aan het woord had gelaten! Overigens ben ik het geheel met Prof. Runia eens als hij allerlei opmerkingen maakt over de huidige. politieke prediking. Kortom: we hebben hier te maken met een uniek boek, dat ons inleidt inde wereld van de preekkunde. Runia is daarbij een goede gids die zich al vertellend bedient van een heldere stijl en een treffende woordkeus. We willen dit boek dan ook heel hartelijk aanbevelen.
En die aanbeveling geldt dan niet alleen voor theologen, maar ook voor andere meelevende kerkleden. Zèlf hoop ik van dit werk regelmatig een dankbaar gebruik te maken!