Danken voor de dood van Osama bin Laden?
2011-05-27
Waar was u toen u hoorde dat Osama Bin Laden werd gepakt? Ik hoorde het toen ik met mijn vrouw bij de WTC-site in New York stond. We waren daar met vakantie. We zagen televisiewagens, camera’s, verslaggevers en veel mensen.- Jaargang 55
- nummer 11
En omdat wij in de vakantie niet ‘aan nieuws doen’, vroeg ik in mijn beste Engels aan een voorbijganger wat hier aan de hand was. Het bleek een Nederlander te zijn die mij in keurig Nederlands uitlegde dat men Osama Bin Laden had gevonden en gedood.
Hoe blij mag je zijn met zo’n bericht?
U hebt het vast ook gezien op de televisie: de juichende en feestvierende mensen in de nacht. Wij hebben ze niet gezien. Wij zagen vooral mensen die probeerden dit nieuws te duiden en een plek te geven in hun leven.
Aan het hek van de bouwplaats voor het nieuwe WTC waren kaartjes bevestigd, waarvan mijn vrouw er één heeft gefotografeerd ‘Love you, miss you, Sita! We finally got him’, staat erop.
Voldoening
Na het bericht over Bin Ladens dood barstte de discussie los over de vraag of hij wel zo gedood had mogen worden.
Juridisch kun je de vraag stellen of hij niet - zoals elk mensenkindrecht had op een eerlijk proces. Politiek kun je vragen of Amerika zichzelf niet toestaat wat ze andere naties ontzegt.
En theologisch kun je vragen: welk signaal geef je als christelijke wereld af? (Zie de column van Bob Wielenga in de Opbouw van twee weken geleden). Het gekke is dat ik deze vragen wel zinvol vind, maar dat ze me tegelijk vreemd voorkomen. Ik ben eigenlijk gewoon alleen maar blij dat de man gevonden en gedood is. En nu vraag ik me af: is deze voldoening verkeerd? In hoeverre mogen straf en vergelding eigenlijk een plaats hebben in onze christelijke geloofsbeleving en -praktijk?
Bijbelse grond
Het gevoel van voldoening heeft te maken met rechtsgevoel. Overheersend is het besef, dat met de dood van deze man iets is ‘rechtgezet’. Met dit rechtsgevoel sta ik op Bijbelse grond.
In Genesis 9 staat: ‘Wie des mensen bloed vergiet, diens bloed zal door de mens vergoten worden’. Dit is weliswaar niet het laatste Bijbelse woord over de gerechtigheid maar er wordt hier wel een rechtsbeginsel verwoord, dat blijvend geldig is. Wie een mens vermoordt mag er niet mee weg komen. Door middel van dit principe wordt het onrecht serieus genomen en aan de slachtoffers recht gedaan.
God is een God, die ook in zijn genade dit rechtsbeginsel hooghoudt en zo aan de slachtoffers van onrecht denkt. Zo staat er in Exodus 34:6-8, dat God barmhartig is, maar de schuldige niet onschuldig houdt. Een principe dat doorwerkt tot in het kruis van Christus: de straf die ons de vrede aanbrengt was op Hem (Jesaja 53:5).
Proces?
Had er geen eerlijk proces moeten zijn? Misschien wel, maar hoe komt het toch dat ik daar in dit geval niet zo mee zit? Dat komt denk ik, omdat ik Bin Laden maar moeilijk kan zien als mens en eerbaar strijder. Hij is voor mij een niets ontziende terrorist, inspirator en instigator van een wereldwijd terrorisme, dat doelbewust en onbeschaamd uit is op het maken van zoveel mogelijk onschuldige slachtoffers. Een terrorisme dat de vrucht is van een godsdienstig fanatisme, dat verheven is tot de hoogste macht en waarvoor geen mensenleven heilig is. Vanuit humanitair oogpunt kan ik dat niet anders dan pervers noemen. Zijn schuld en het kwaad dat hij heeft berokkend zijn voor mij evident en gaan als het ware voor hem uit. Een proces zou in mijn ogen iets belachelijks hebben.
Grote kans dat de ernst van wat er gebeurd is zou worden bedolven onder juridische haarkloverijen. En dan spreek ik nog niet eens over de publicitaire gevolgen waarin de verdachte de slachtofferrol kan aannemen en uitbuiten. In dit licht lijkt mij de standrechtelijke executie van Bin laden in dít geval weliswaar een verre van volmaakte, maar mogelijk toch betere vorm van gerechtigheid. Ik kan de Amerikaanse mariniers die Bin Laden doodschoten eigenlijk niet anders zien dan als de uitvoerders van een vonnis dat we hem uiteindelijk allemaal zouden hebben opgelegd.
Het evangelie
Maar wijst het evangelie ons niet een radicaal andere weg? Wat zou het een getuigenis zijn geweest, als de VS de grootmoedigheid hadden gehad van de koning van Israël, die op instigatie van Elisa de vijandige Aramese troepen een maaltijd voorzette en een vrijgeleide gaf (2 Koningen 6). Zeker.
Ik zie in de standrechtelijke executie van Bin laden dan ook absoluut niet de volmaakte vorm van gerechtigheidsoefening.
Het is typisch middel van déze wereld, met alle zonde, schuld en ontoereikendheid die daaraan eigen is. Je moet vrezen dat deze executie nieuwe terroristische wraakacties uitlokt. Al zou dat m.i. ook nog wel weer eens mee kunnen vallen.
Zo’n effect kan ook wegebben en Bin Laden was op zijn zachtst gezegd niet bij alle Arabieren en moslims populair.
Het symbool van het kwaad is uit de weg geruimd, het kwaad zelf niet, zoals iedereen eigenlijk ook wel beseft.
Het kwade wordt slechts overwonnen door een gerechtigheid, die afkomstig is uit een andere wereld, de wereld van Gods koninkrijk. Het is een gerechtigheid in de geest en kracht van Elisa en Jezus. Daarom is het uitbundig gejuich over de dood van Bin Laden ongepast. Grenzeloos gejuich is slechts op zijn plaats als de vorst der duisternis zelf definitief in de put is gegooid van vuur en zwavel aan het eind van de tijd (Openbaring 20:10). Niet eerder.
Dankbaarheid
Maar wel mag er sprake zijn van dankbaarheid, dat er iets is rechtgezet en dat Sita iets van eerherstel heeft gekregen. Zoals de martelaren in de hemel rust zullen vinden als ze zien dat God wraak geoefend heeft.
(Openbaring 6:20) Zo krijgt vergelding een plaats in de liefde voor en het verdriet om de slachtoffers van onrecht. Ik zou in de kerk deze dankbaarheid ook willen uitspreken. Ik voel me daarin ook gesteund door de wraakpsalmen in het Oude Testament.
Daarin wordt zoals bekend gebeden om de wraak van God. Daaraan ontleen ik de gedachte, dat de voldoening over het herstelde rechtsevenwicht er voor het aangezicht van God mag zijn. We kunnen met deze gevoelens van voldoening in eer en deugd bij God terecht. En laten we deze dankbaarheid dan vergezeld doen gaan van de indringende bede dat deze vergelding – hoe ontoereikend ook - tóch iets van een positief effect mag hebben. Dat de escalaties mee zullen vallen of wegebben. Dat het al met al ruimte zal scheppen voor een nieuw hoofdstuk in de Westers-Arabische betrekkingen, al zal dat niet gaan zonder oplossing van Israëlisch-Palestijnse vraagstuk. En vooral dat we met zijn allen steeds meer leren te leven volgens de standaarden van de nieuwe wereld.
Tot slot
Er is veel te doen over foto’s van Bin Ladens dood. Ik heb genoeg aan de foto’s van zijn leven. Wat mij daarin telkens weer opvalt dat hij zo knap is en dat zijn aanblik iets vriendelijks en zachtaardigs heeft. Hij blijkt ook vrouwen en zonen te hebben, die hoewel ze zijn daden afkeuren ook na zijn dood nog voor hun vader opkomen.
Wat is er met deze mens gebeurd?
(Vgl. Johannes 6:70) Zou het ook met ons kunnen gebeuren?
Ds. Job Smit MA uit Apeldoorn is als predikant werkzaam bij Viattence wonen, zorg en welzijn in Heerde (verpleeghuis Wendhorst).