'Om te beginnen'
1985-08-29
Om te beginnen, door Tinie de Vries.- Jaargang 29
- nummer 33
Uitgave Nederlandse Zondagschool Vereniging. f 32,50.
Een nieuwe kleuterbijbel
De laatste tientallen jaren zijn er veel 'kinderbijbels verschenen op de Nederlandse boekenmarkt.
Opvallend was dat vrijwel al die uitgaven bestemd waren voor het oudere jeugd. Voor kleuters verscheen er weinig. De Nederlandse Zondagschool Vereniging is nu uitgekomen met een kleuterbijbel van Tinie de Vries met tekeningen van A. D. Dekker.
De term 'kleuterbijbel' ,is in ons dagelijks spraakgebruik als. heel gewoon ingeburgerd, maar evenals de term 'kinderbijbel' in wezen fout'. Er bestaat geep Bijbel die speciaal voor kinderen. of kleuters is geschreven. Wél kunnen we spreken· van boeken, waarin getracht wordt de Bijbel beknopt en begrijpelijk weer te geven voorkinderen of kleuters. De Nederlandse Zondagschool Vereniging hanteert de term 'kleuterbijbel' dan ook niet. Zij heeft het overeen lees-, praat- en doeboek over verhalen uit de Bijbel voor kleuters, hun ouders en' 'andere opvoeders'. Daarmee geeft zij een rake formulering van, dit prachtig uitgegeven boek, dat ik voor het gemak toch maar een 'kleuterbijbel' noem.
Zeer veel pluspunten
In de eerste plaats valt deze kIeuterbijbel op door zijn illustraties.
De tekeningen bestaan uit enkelvoudige, zeer sobere, maar bijzonder expressieve figuurtjes. Ze lijken enigszins op de Dick Bruna-figuurtjes uit de bekende peuterboekjes. Ze zijn zo simpel, zo tijdloos en zo kleurig, dat 'iedereen dadelijk begrijpt, dat dit boek bedoeld is voor het zeer jonge kind, vanaf ongeveer 3 jaar. Uitermate bruikbaar voor de kleintjes is dit boek ook door zijn ruime bladspiegelindeling, de gekleurde kadertjes met suggesties voor de ouders en de smalle kolommen met tekst. De verhalen worden op eenvoudige manier verteld met weglating van bijkomstigheden, die het gebrachte. 'Voor de kleuter onoverzichtelijk zou maken. De zinnen zijn kort en het woordgebruik is aangepast aan de woordenschat van een drie- tot zesjarige.
Elk bijbelverhaal wordt voorafgegaan door een korte inleiding, die ingaat op de leefsituatie van het kind. Daardoor komen de bijbelverhalen dichter bij het kind te staan. Een 'Voorbeeld hiervan is, wat wij lezen op bladzijde 132: "Heb jij weleens een vriendje geholpen? Waarmee kun je helpen? Met iets te maken natuurlijk. En als hij verdriet heeft? Dan kun je troosten. En als hij bang is? Dan kun je zeggen: 'Wees maar niet bang' en je kunt je arm om hem heen doen. Helpt het altijd? Soms wel, soms niet.
Maar als Jezus helpt, dan helpt het echt en altijd." En dan volgt het verhaal van de genezing van de bezetene in de synagoge van Kapernaum . Na elke vertelling volgen er een aantal aanwijzingen met mogelijkheden om het verhaal te verwerken door middel van knutselen, uitbeelden of spelletjes: Veel verhalen worden vergezeld van opzegversjes, liedjes om te zingen en suggesties voor een gesprekje naar aanleiding van het verhaal. Zoals de ondertitel reeds vermeldt, is het een boek voor kleuters en hun ouders en andere opvoeders. Het kind kan deze kleuterbijbel niet alleen bekijken.
Het moet daarbij begeleiding hebben van een oudere, die het kind en zijn leefsituatie kent.
Daar het voor de oudere ook niet altijd meevalt het bijbelse verhaal te vertellen en toe te passen voor het kind, staan er naast de verteltekst In gekleurde kadertjes opmerkingen en' suggesties voor de opvoeder, Ook staat voor elke vertelling een inleidende toelichting met historische, archeologische en exegetische aanwijzingen naar mijn mening geven deze stukjes theologisch een eenzijdige belichting op de verhalen, maar het voordeel ervan is, dat zij de opvoeder tot nadenken brengen over het verhaal. Op de eenzijdigheid ga ik verder in bij de minpunten hieronder.
Enkele belangrijke minpunten
Helaas kan ik deze kleuterbijbel inhoudelijk niet van A tot Z bij u aanbevelen. In de eerste plaats mis ik in de oudtestamentische verhalen de historische lijn van de naar de verlossing in Christus toewerkende God en in de Nieuw Testamentische de notie van het 'doel van de komst en het werk van Jezus, namelijk om allen, die in Hem geloven verlossing en eeuwig leven te schenken.
De verhalen worden veelal als exemplarische verhalen verteld. Als aparte gebeurtenissen, waaruit wij kunnen zien, hoe God met de mensen omgaat en hoe Jezus ons het voorbeeld geeft hoe wij met elkaar moeten omgaan. Nu onderken ik de moeilijkheid om voor zeer kleine kinderen de historische lijn van Gods verlossende en gemeentevergaderende werk te tekenen. Dit is bijna onmogelijk, gezien de geringe kennis van de kleuter en het ontbreken van elk tijds- of historisch besef op deze leeftijd.
Ernstiger vind ik het volgende: De schrijfster van dit boek gaat niet in op de betekenis van de heilsfeiten. De geboorte en .de.
opstanding van de Here Jezus worden verteld als waren het gebeurtenissen uit het leven van u of mij. De engelen zeggen aan de herders op het veld van Bethlehem: 'Vannacht is er een kindje geboren in de stal en het kind ligt in een 'kribbe', Niets klinkt erdoor van het 'U is heden de Heiland geboren'. In het verhaal van de Wijzen uit het Oosten wordt gesproken over 'de Goede Koning, die geboren zou zijn, maar er wordt niet bij verteld, waaruit die goedheid dan zou blijken. In het Pinksterverhaal wordt de komst van de Heilige Geest als Trooster en Vernieuwer van ons leven totaal niet genoemd.
Er staat alleen heel mager: De vrienden van Jezus waren erg verdrietig. Weet je nog waarom? Jezus is gestorven. Hun goede vriend was niet meer bij hen. Maar door wat Petrus zegt, worden ze. blij. Als Petrus over Jezus vertelt, vergeten ze hun verdriet. Zo is Jezus bij hen.
Jezus leeft. Het derde punt waar ik op wil wijzen, is niet van godsdienstpedagogische, maar van didactische aard. De schrijfster laat het grootste deel van de verhalen van het Nieuwe Testament aan de kinderen zien door de evangelist Marcus de gebeurtenissen te laten opschrijven. Om volledig te kunnen zijn, worden achter in het boek ook nog vluchtig Mattheüs, Lukas en Johannes ten tonele gevoerd met hun boekrollen, waarin ze gebeurtenissen rondom Jezus opschrijven. Dit is een originele en aardige opzet voor een kinderbijbel, maar naar mijn mening moet het kind ouder zijn om het geheel van verschillende bijbelschrijvers die voor de overlevering gezorgd hebben te kunnen begrijpen. Didactisch gezien lijkt me dit niet juist voor peuters en kleuters. Het zal voor hen alleen maar verwarrend werken.
Conclusie
Hoewel ik zwaar til aan het bezwaar ten aanzien van de weergave en de verklaring van de heilsfeiten, wil ik toch deze kleuterbijbel aanbevelen voor die ouders, die het boek kritisch gaan gebruiken met hun kinderen. De verhalen rondom het kerst-, paas-, pinksterfeest en de wederkomst van Jezus zullen beter uitgelegd en uitgebreider verteld moeten worden.' Maar' degene, die zich tot deze aanvulling in staat acht, zal daarnaast ten volle kunnen profiteren van de vele pluspunten, die ik in het begin noemde. In dat geval is 'Om te beginnen' een goed boek om het gerichte bijbelonderwijs aan het jonge kind mee te beginnen.