Bij de kerkenraad op de koffie?
2011-06-10
We leven in een tijd van snelle veranderingen. Begrippen als democratie en inspraak zijn in toenemende mate in de belangstelling gekomen, zowel nationaal als internationaal.- Jaargang 55
- nummer 12
Tijdig luisteren naar wat er onder de burgers leeft is van groot belang om een kloof tussen bestuurders en bevolking te voorkomen en/of te herstellen. Maar hoe is het hiermee bij kerken gesteld?
Er is natuurlijk in de kerken veel veranderd sinds de Reformatie. De Statenvertaling is opgevolgd door diverse nieuwe Bijbelvertalingen. De psalmberijming van Datheen heeft plaats gemaakt voor nieuwere berijmingen.
Er worden hoe langer hoe meer verschillende liedbundels gebruikt in de eredienst. Ook vrouwen hebben stemrecht gekregen. Het aantal vrouwelijke ambtsdragers neemt gestaag toe. We kennen inmiddels al jaren kindernevendiensten. Met enige regelmaat worden tegenwoordig jongerendiensten gehouden. Ook de wijze van preken en de inrichting van de eredienst zijn totaal veranderd.
Maar is dit voldoende?
Maatschappij
Het maatschappelijk leven en de overheid functioneren anders dan vroeger.
We hoeven slechts te denken aan de sociale verzekeringswetten en aan de Bijstandswet. De burgers zijn mondiger geworden. Er is een Wet op de Ondernemingsraden gekomen. Door de overheid worden burgers sneller geïnformeerd en in een eerder stadium bij de besluitvorming betrokken.
Politieke partijen hebben hun les moeten leren als ze hun leden te laat in beeld kregen.
Maar kerkelijke gemeenten hebben in grote lijnen nog de bestuursvorm van vijf eeuwen geleden. De kerkenraad geeft in grote lijn op dezelfde wijze leiding als vroeger. Ik vraag mij af, of dit nog past bij het moderne levensgevoel.
In de loop der jaren ben ik diverse malen verhuisd; van het ene deel van het land naar het andere. Daardoor werd ik steeds lid van een andere kerkelijke gemeente; een enkele keer zelfs van een andere denominatie.
Trouw bezocht ik de gemeentevergaderingen.
Soms was ik lid van de kerkenraad.
Kerkbestuur
Ik probeer wat terug te kijken om te begrijpen hoe ik in de loop der jaren aan mijn kritisch gevoel over het functioneren van kerkenraden ben gekomen. Ik baseer mij op mijn eigen waarnemingen. Uit mijn jeugd herinner ik mij dat in de Gereformeerde Kerken de ouderlingenvergadering (de smalle kerkenraad) en de brede bestuurlijke kerkenraadsvergadering (KRV) zondags trouw werden afgekondigd.
Maar in de regel hoorde de gemeente niet wat er op de KRV zou worden besproken; vroeger in de regel ook niet achteraf via een verslag in het kerkblad.
Gewoonlijk werd jaarlijks een gemeentevergadering belegd voor de behandeling van de financiële zaken en voor verkiezingen. Andere onderwerpen konden slechts bij de rondvraag kort aan de orde worden gesteld. Maar soms was daar geen tijd meer voor! Een verslag van deze vergadering ter verspreiding onder de lidmaten werd (en wordt) echter niet altijd gemaakt. Kortom, de leden zijn in feite nauwelijks in beeld.
Gemeentevergaderingen
In de loop der jaren heb ik de belangstelling voor gemeentevergaderingen zien teruglopen. Door een kerkenraad wordt dan nogal eens geklaagd over de geringe opkomst. Ik heb eens meegemaakt dat de jaarlijkse Gemeentevergadering van een grote gemeente werd overgeslagen, omdat er naar verwachting te weinig belangstelling voor zou zijn. Afgekondigd werd dat de financiële jaarstukken ter inzage waren gelegd in de consistorie.
Toen ik daar na afloop van de dienst heen ging, bleken ze zelfs te ontbreken!
In een kerkenraad vraagt men zich terecht af wat de oorzaak zou kunnen zijn van de verminderde belangstelling.
Vaak worden allerlei redenen verondersteld. Maar ik heb nog nooit meegemaakt dat men zich afvroeg, of wellicht het geringe democratische gehalte van de kerkenraad zelf mede oorzaak zou kunnen zijn. Deze vraag heb ik zelf overigens vroeger ook nooit gesteld. Namelijk, sluit de wijze waarop we met de leden omgaan wel voldoende aan bij de behoefte van mondige mensen?
Geen passend antwoord
Het doel van dit artikel is kerkenraden te prikkelen om na te denken over de vraag of ze tijdig luisteren naar wat er onder haar leden leeft.
Omdat ik in beginsel alle protestantse kerken op het oog heb, heb ik aanvankelijk overwogen dit artikel aan een ander blad ter publicatie aan te bieden. Maar mijn verbondenheid aan mijn eigen kerkverband heeft mij daar van doen afzien.
Ik heb niet de pretentie een passend antwoord te kunnen geven op de vraag hoe een bepaalde kerkenraad in een willekeurige gemeente haar leden beter kan betrekken bij bestuurlijke zaken. Maar ik wil wel enkele suggesties vermelden. Naar mijn mening gaat het primair niet om revolutionaire veranderingen, maar om een andere manier van denken.
Suggesties
• Het lijkt zinvol niet alleen een KRV aan te kondigen, maar hierbij ook te vermelden of er belangrijke onderwerpen op de agenda staan. En zo ja, welke. Bovendien dient bekend te zijn dat een KRV voor leden een openbare vergadering is, behalve bij onderwerpen die beslist vertrouwelijk zijn. Op deze wijze kan men belangstellende leden eerder en beter betrekken bij het werk van de kerkenraad. Wellicht kunnen kerken op dit punt iets leren van de wijze waarop een plaatselijke gemeenteraad dit doet.
• Bij de gemeentevergadering ware niet uitsluitend te denken aan de jaarlijkse informatie over de financiële gang van zaken of aan het beroepingswerk.
Het lijkt nuttig ook tenminste eens per jaar een vergadering in ontspannen sfeer uit te schrijven waar allerlei onderwerpen die op het reilen en zeilen van de gemeente betrekking hebben brainstormend aan de orde worden gesteld; deels vooraf ingebracht door de kerkenraad; deels door gemeenteleden.
Het lijkt mij goed hier ook mondige doopleden bij uit te nodigen.
• Het is ook denkbaar bij de jaarlijkse vergadering veel ruimte voor de rondvraag in te ruimen en de leden vooraf aan te moedigen hier gebruik van te maken.
• De kerkenraad van mijn gemeente heeft onlangs aangegeven verbetering van communicatie met de leden als één van de speerpunten van haar beleid te zien.
• Ik ken een warme en bloeiende PKN-gemeente in Noordoost-Nederland. De kerkenraad doet er alles aan om de inbreng van haar leden te vergroten. De rondvraag wordt bij voorbeeld al aan het begin van een bijeenkomst geagendeerd.
• Onlangs hoorde ik van een kerk in het centrum van het land die af en toe na afloop van de kerkdienst informele bijeenkomsten belegt, aangeduid als ‘Op de koffie bij de kerkenraad’. Voorwaar, een initiatief dat navolging verdient.
Dick Koning is lid van de NGK Amersfoort-Noord.
Noot van de redactie: in een toekomstig nummer van Opbouw willen we aandacht besteden aan hoe ‘democratisch’ de lokale NGK’s zijn.