Fiskale Rariteiten
1986-06-13
- Jaargang 30
- nummer 24
Drogredenen
Als verklaring van de doorvoering van het fiskaal nummer wordt gewezen op de bij de belastingdienst doorgevoerde automatisering (argument l ). Ook wordt een 'betere en snellere verwerking van belastinggegevens' in het vooruitzicht gesteld (argument 2). Er wordt zelfs 'ter rechtvaardiging aangevoerd dat er meer tijd zou vrijkomen voor fraudebestrijding (argument 3). Verder wordt beklemtoond, dat het 'fiskaal nummer' alleen voor belastingdoeleinden gebruikt zal worden. 'Dat', aldus wordt eraan toegevoegd, is een waarborg voor de bescherming van uw persoonlijke gegevens' (argument 4).
We zullen elk van die argumenten eens kritisch bekijken. Sommige van die argumenten blijken dan drogredenen te zijn.
ad 1. Fiskale nummers zouden voortvloeien uit bij de belastingdienst doorgevoerde automatisering.
Om het maar heel eerlijk te zeggen: een dergelijke bewering vervult mij als informatikus met grote verbazing. En ook een computer leek zou de wenkbrauwen mogen fronsen. Is wat hier door 'de inspecteur' gesteld wordt, wel geheel in de lijn met de waarheid? o jawel, nummers zijn dikwijls nuttig in administraties; administratienummers bestaan al van oudsher. Ook valt niet te ontkennen dat de stormachtige ontwikkeling van computerondersteunde administraties tot een forse wildgroei aan (administratie) nummers heeft geleid.
Maàr, te betogen dat nummers nodig zouden zijn vanwege automatisering, staat toch echt op gespannen voet met de waarheid.
Het tast ook de automatiseerders aan in hun beroepseer: alsof het aan hun werk te wijten zou zijn dat ieder individu onder pakweg zo'n 10 tot zelfs over de 50administratienummers staat genoteerd.
Zoals de naam al zegt: administratienummers zijn er op grond van administratieve overweging en efficiëncy, beperking van fouten, eenvoud, ...
Of daarbij nu wel of niet een computer gebruikt wordt, doet voor het nut of onnut van administratienummers weinig ter zake.
Je zou het betoog juist moeten omkeren. Omdat er computers zijn, is het gemakkelijker en, goedkoper geworden om, snel en bijna foutloos vanuit 'normale' persoonsgegevens als naam, adres etc. een administratienummer te construeren en/of op te zoeken.
Zonder computerdeskundige te zijn, kunt u dat ook met niet teveel moeite begrijpen.
Een voorbeeld. Als u bij 008 een u onbekend telefoonnummer opvraagt, heeft de 008-telefonist( e) aan een ruwe indikatie van naam en adres ruim voldoende om u binnen een tiental sekonden het gezochte telefoonnummer te geven. Dat kan dankzij een goed geprogrammeerde computer.
Nog een voorbeeld, om uitgevers onder de Opbouw-lezers een pluim op de hoed te steken.
Als u kontakt opneemt met die uitgever om te informeren, waar het blad X blijft, kan hij u (als regel) snel uitsluitsel geven.
Daar heeft hij wel voor gezorgd; hij wil zijn abonnees niet kwijt! En wellicht heeft hij juist daarom wel een computer aangeschaft: om u snel en accuraat van dienst te kunnen zijn, zonder u per sé lastig te moeten vallen met de interngebruikte administratienummers.
Zo zijn nog veel meer voorbeelden te geven. Ik licht er een paar uit mijn bezigheden van de laatste weken:
-Het gasbedrijf had geen enkele moeite om bij naam en perceeladres in luttele, sekonden een aansluitnummer te vinden;
- Een firma, waarbij we dokumentatie over hun produkten opvroegen, had genoeg aan een paar lètters van mijn naam om te kunnen zeggen dat ik al eerder dokumentatie had aangevraagd (over iets anders).
-Hetzelfde geldt voor een computerleverancier, die aan, een door hen zelf op de antwoordkaart aangebrachte kode (BIERA WEZ1; van BIERsteker, A; WEZep, 1) meer dan genoeg heeft om mijn belangstelling voor een nieuw produkt haarscherp te registreren.
(geen haar op hun hoofd zou er over denken om mij lastig te vallen met hun intern benodigde kode; ze kijken wel uit; ze willen klanten winnen, niet verliezen.)
Als bij commerciële instellingen computers gebruikt worden om bij 'normale' persoonsgegevens als naam en adres een intern nummer (of kode) te construeren en/of op te zoeken, waarom zou dat bij de belastingdienst niet kunnen. Sterker nog: waarom tracht de fiskus ons zand in de ogen te strooien door het tegendeel te beweren?
Het komt me voor, dat we het eerste argument als een drogreden moeten aanmerken, hoezeer me dat ook speet voor de geachte heer inspecteur, wiens naam onderaan de brief prijkt.
ad 2. Een 'betere en snellere verwerking van belastinggegevens'.
Op dit punt lijkt een gezonde dosis skepsis op zijn plaats.
Misschien zelfs cynisme: uit krantenberichten viel eerder een langzamer verwerking te konstateren, omdat - en dat komt me zeer reëel voor - er per aangifte teveel tijd voor kontrole benodigd is van alle op- en aftrekposten, Misschien zouden we, uit respekt voor de belastingambtenaren, een forse portie voordeel van de twijfel moeten gunnen, als gesproken wordt over 'betere en snellere verwerking van belastinggegevens' . En intern zal die betere en snellere verwerking ook wel te konstateren zijn. Maar, naar te vrezen valt - lettende op de noodzakelijke bezuinigingen, ook op salariskosten van (dus op het aantal) ambtenaren - (naar te vrezen valt): extern zal niet zoveel te bespeuren zijn van de in het vooruitzicht gestelde 'betere en snellere verwerking', Ik bedoel dit laatste zeker niet als een verwijt; het is een nuchtere konstatering. die tot het vermoeden voert, dat de fiskus ook op 'dit punt een 'drogreden' aanvoert.
ad3. Fraudebestrijding.
Zal er, gezien de laatste zinnen onder ad 2, dan wèl tijd vrijkomen voor fraudebestrijding?
Ik hoop het, want fraude is onrecht.
Maar tegelijkertijd moet ik er op wijzen, dat het een ietwat onzuivere voorstelling van zaken is, om de ene beleidsmaatregel (fiskale nummers) te 'verkopen' door te wijzen op een andere beleidsmaatregel (fraudebestrijding). Het zijn twee afzonderlijke beleidsbeslissingen op grond van geheel verschillende argumenten. Het is bepaald niet vanzelfsprekend dat mankracht, die (eventueel!) vrij komt als gevolg van automatisering, ingezet gaat worden voor fraude-bestrijding. In veel gevallen zal het zelfs onmogelijk zijn als je let op de benodigde scholing en ervaring voor beide typen werkzaamheden.
Het zal toch niet waar zijn, dat de bewering van de fiskus over fraude-bestrijding neerkomt op een soort 'boerenbedrog'? Anders gezegd: op fraude? (Over fraude-bestrijding gesproken!), ad 4. 'Bescherming van persoonlijke gegevens'. Wat in de brief wordt gesteld, dat het fiskaal nummer 'alleen voor belastingdoeleinden gebruikt' zal worden, zal oprecht gemeend zijn. Dat neem ik op voorhand aan.
Maar dat betekent dan wèl, dat de plannen tot gebruik van één en hetzelfde nummer voor sociale uitkeringen èn voor fiskale aangelegenheden (het zgn. SoFi-nummer) van tafel afmoeten.
En bij mijn weten, bestaat er in politiek Den Haag een behoorlijke aanhang voor de introduktie van zo'n SoFinummer.
De vraag rijst dan, wàt ik moet denken van de geruststellend bedoelde bewering van 'de inspecteur', dat het fiskaal nummer 'alleen voor belastingdoelen gebruikt' zal worden?
Gedurende de eerste paar jaar zal dat wel opgaan, maar in wat er daarna het verschiet ligt heb ik niet zo bijster veel vertrouwen!
Ik hoop dat dit vierde punt niet ook als een drogreden betiteld hoeft te worden. Ik ben er niet gerust op.
In dienst van de fiskus?
Temeer niet, als ik let op de pogingen in de brief om de belastingbetaler een paar oneigenlijke verplichtingen op te leggen; te weten:
- het 'zorgvuldig bewaren' van de toegezonden opgave van het fiskaal nummer (weet u nog, waar u hem hebt opgeborgen?);
- het meedelen van het fiskaal nummer aan, de werkgever of uitkeringsinstantie, Beide verplichtingen zijn natuurlijk niet zo moeilijk na te komen. Maar de vraag is toch wèl of het niet anders kan.
Getuigt het opleggen van deze verplichtingen niet van een ongepast autoritair trekje bij de belastingdienst?
Op grond waarvan zou de fiskus het recht hebben om een belastingbetaler voor zijn administratief karretje te spannen?
Zeker, ik realiseer me heel goed, dat de verplichtingen op zich niet zoveel inhouden.
Maar de vraag is onontkoombaar of hier niet een principiële grens wordt overschreden.
Is de belastingbetaler verplicht als administratief verlengstuk van de belastingdienst te fungeren, of niet?
En wat zijn de gevolgen, als iemand zijn 'plichten' niet nakomt?
Door ziekte, vergeetachtigheid, slordigheid, afwezigheid (langdurige reis buitenslands), ouderdom, ...
En: als de belastingdienst een burger mag verplichten om gebruik te maken van een intern administratienummer, waarom zouden andere organisaties dat dan niet mogen? Heeft de belastingdienst in dit opzicht een 'hogere' positie dan andere organisaties?
Zo ja, waarom dan?
Is dat wettelijk geregeld?
Nogmaals: ik realiseer me goed, dat de opgelegde verplichtingen niet zo zwaar wegen. En ik zou er ook geen woorden aan vuil maken, als de fiskus gewoon vriendelijk verzocht had om een administratief handje te helpen. Maar er begint bij mij iets te kriebelen als ik zinnen lees als:
- 'door de automatisering is hiervoor nu een nummer nodig',
- 'verplicht uw fiskaal nummer , .. mee te delen'.
- 'mogelijk' dat u in de toekomst wel van deze opgave gebruik moet maken'.
- 'bewaar deze opgave zorgvuldig' (gebiedende wijs!).
- 'Het fiskaal nummer is het nummer waaronder u bij de Belastingdienst bekend staat' (de hoofdletter van belastingdienst is van 'de inspecteur').
Vanwaar die dwang? Als de belastingdienst zo verder gaat, en als 'andere organisaties haar slechte voorbeeld gaan volgen '(waarom trouwens niet?), dan zijn we echt op een verkeerde weg!
Hellend vlak
Dat is de reden, dat ik dit artikel in Opbouw heb willen plaatsen. Het had ook gepast in een politiek blad (in mijn geval: het RPF-orgaan Nieuw NederIand). Aangezien ik echter in Opbouw al enkele malen eerder heb geschreven over techniek en samenleving, en we hier in het fiskaal nummer gekonfronteerd worden met een verkeerde visie en een verkeerd gebruik van de computer, meende ik dat dit blad de beste plaats bood om een en ander te signaleren: We moeten ernaar streven, met alle macht die in ons is, om techniek en technische hulpmiddelen in te zetten tot ontplooiing van dé mens. Dat betekent ondermeer dat we het persoonlijke en unieke van een mens tot zijn recht moeten laten komen. Dat betekent dat we betekenisvolle persoonsgegevens als naam, adres, geboortedatum, etc. etc., niet moeten vervangen door een armzalig surrogaat in de vorm van een administratienummer.
Het zou me te ver gaan om het gebruik van lidnummers, abonneenummers, fiskale nummers, e.d. als 'ontluisterend' te typeren.
Maar het gaat me zeker te ver als 'n nuttig hulpmiddel (administratienummer) zo'n hoge status verkrijgt, dat het gebruik ervan met dwang opgelegd zou mogen worden. Als dat zou doorgaan, dan bevinden we ons op een hellend vlak, dat ook steeds verder zal gaan hellen.
De mens in al zijn rijkdom (naar Gods beeld geschapen!) ... ja wat zal er dan van hem terecht komen? Door onze eigen schuld?! ....
P.S. Inmiddels zijn de Raden van Arbeid de belastingdienst al gevolgd wat betreft de externe) doorvoering van administratienummer.
Indien u die niet gebruikt, zou - zo wordt 'gedreigd' - de uitbetaling van kinderbijslag vertraagd kunnen worden.
De proef op de som genomen hebbend, heb ik gekonstateerd, dat van die vertraging vooralsnog geen sprake is. En zo hoort het ook!