Marnix
1985-09-27
Je kunt in de Belgen vaak plezier hebben. Wij, Noord-Nederlanders, vieren overwinningen in de geschiedenis: Den Briel, Alkmaar, Leiden. Zij vieren dit jaar een nederlaag. In 1585 viel Antwerpen in Spaanse handen. Sindsdien zaten de Belgen onder Spanje, onder Oostenrijk en het is sukkelen gebleven met hun staat tot op de huidige dag. Ter gelegenheid van de val van Antwerpen werd, met instemming van de Raad en Schepenen van die stad, een boekje opnieuw uitgegeven, ongeveer precies zoals het in 1580 in Antwerpen verschenen is. De psalmberijming van de Antwerpse burgemeester Marnix van St. Aldegonde. De fotografische heruitgave is vermeerderd met wat inleidingen, o.a. van dr Ad den Besten en “onze” D.W.L. Milo wordt in het boekje nogal breed en met instemming geciteerd. Ook Maassluis wordt erin genoemd, want daar is Marnix in 1573 door de Spanjaarden gevangen genomen. In gevangenschap rekende hij er elke dag op dat hij de volgende dag geëxecuteerd zou worden en daardoor voelde hij zich bijzonder tot de psalmen aangetrokken. Hij heeft ze uit het Hebreeuws vertaald, in tegenstelling tot Datheen, die woord voor woord uit het Frans vertaalde.- Jaargang 29
- nummer 37
Ter verdediging van Datheen moet gezegd worden dat hij zó vertaalde om het de vele Franstaligen in de Nederlanden mogelijk te maken de psalmen te volgen en zelfs mee te zingen in de kerk. Maar het was niettemin een onbeholpen berijming. Die van Marnix was veel beter.
Marnix probeerde haar ingevoerd te krijgen in de Nederlandse Gereformeerde Kerken, maar het gelukte niet. Het enige wat hij bereikte was, dat in de kerkorde niet meer gezegd werd dat de psalmen gezongen zouden worden zoals ze door Datheen waren overgezet, Het lijkt mij ook niet juist dat synodes voorschrijven welke bijbelvertaling en welke psalmen of gezangen door de gemeenten gezongen zullen worden. De vrijgemaakte kerken krijgen nu een kerkboek dat door de synode vastgesteld is. Ik weet niet of heten der zulk een regiem nog mogelijk is om bijvoorbeeld een kerkdienst in het Fries te houden.
Wat was er tegen de berijming van Marnix? Niets. Maar men was gehecht geraakt aan Datheen en bovendfen werd Marnix niet ten volle vertrouwd. Had hij de stad Antwerpen niet te vlug aan de Spanjaarden overgegeven? En met zulke vooroordelen kregen ook latere berijmers te maken. Was D. R. Camphuysen geen remonstrant? En ik ken nog wel collega's die nooit in de kerk de oude berijming van psalm 1 hebben laten zingen, want die berijming was, volgens hen, duidelijk remonstrants. De nieuwe berijming, van 1968,.komt die niet uit de verkeerde hoek en is er geen dichter onder de berijmers die 'wel eens een onfatsoenlijk woord gezegd heeft? Och, ik denk dat we wel eens wat relativeren moeten. De kerken hebben gebloeid toen ze geen beste bijbelvertaling hadden; ik denk aan de tijd voordat de Statenvertaling verscheen. Orthodox en minder orthodox heeft de berijming van 1773 twee eeuwen lang gezongen. De afval kwam niet via de vertaling van de bijbel of van het lied. Dat viel nogal mee. De prediking stichtte erger kwaad; zeker wanneer de ouderlingen sliepen.