Boekbespreking
1984-06-22
Actie en bezinning, B. Goudzwaard e.a.- Jaargang 28
- nummer 25
1983, Den Haag, Boekencentrum, f 11,90, 96 pp.
(voor NCW-leden f 8,75).
Vanwege mijn dagelijks werk kreeg ik onlangs het eerste deel onder ogen van de serie 'Architectuur van de Samenleving'.
Dit eerste boek, en voorzover ik weet de hele nog te verschijnen serie, mag gerekend worden tot de 'produkten' van het Z.g.
Christelijk Sociaal Convent, een ontmoetingsplatform van christelijke werkgevers en werknemers (NCW en CNV) alsmede de christelijke boeren- en ondernemersorganisaties (CBTB/KNBTB en NCOV).
De smaak van dit (voor)gerecht is me bevallen. Ik hoop dat er nog vele gangen volgen op de menukaart van de serie 'Architectuur van de Samenleving'.
De eerste bijdrage van Goudzwaard is getiteld: 'De Christelijke sociale beweging en de maatschappelijke zandwoestijn'.
Daarin voert hij ons in gedachten terug naar het begin van de christelijk-sociale beweging in 1891:, het begin ook van de oplossing van de Z.g. 'sociale kwestie': honger, armoede, werkloosheid, rechteloosheid van arbeiders, slechte tot zeer slechte levens- en werkomstandigheden (p. 10 .ev.).
Maar ook voert hij ons in gedachten vooruit, door met de lezer(es) een denkoefening te maken over het aanzien van een volledig materialistische samenleving (p. 16/17). Vervolgens konfronteert hij die gedachte samenleving met de werkelijkheid van dit moment: er zijn verschillen, jazeker, maar ook beschamend (of benauwend) veel overeenkomsten.
(p. 17/18) Hij besluit zijn betoog met twee aanbevelingen voor een (meer) christelijk-verantwoorde vormgeving (architectuur) van de samenleving, toegespitst op de ekonomie.
1. Eerherstel van de middelen (van het ekonomisch produceren): zorg voor de arbeid, zowel voor de kwaliteit daarvan als voor voldoende arbeidsplaatsen; respekt voor de natuur als iets van 'eigen waarde', los van - ja zelfs tégen ons produceren in; besef van onze (mede)-verantwoordelijkheid voor een menswaardige ontplooiing van de derde wereld (de 'grondstoffenleveranciers') .
We moeten 'economen' zijn in de letterlijke betekenis van dat woord: huisbeheerders, rentmeesters. (p. 18/19) 2. Erkenning en herstel van de menselijke verantwoordelijkheid in de eigen levenskring.
Goudzwaard verwijst naar het beginsel van de 'souvereiniteit-in-eigen-kring'. Hij legt er de nadruk op, dat het er daarbij vooral om gaat om de direkte verantwoordelijkheid van ieder mens tegenover God niet te laten overvleugelen door verantwoordelijkheden tegenover andere maatschappelijke organen of personen. (p. 19/20) In dat verband wil ik graag een citaat van Gerbrandy aanhalen, door Goudszwaard eerder genoemd (p. 13): 'De gedachte van de soevereiniteit of verantwoordelijkheid in eigen kring, bij uitstek christelijk, wordt in het leven des volks verkracht tot een soort soevereiniteit van de patroon, die elke zeggenschap van anderen uitsluit, terwijl een typerende trek van die gedachte is: de soevereiniteit, de heerschappij, van goddelijke ordinantiën in een bepaalde levenskring, waarvoor én heer én knecht, én overheid én volk samen eerbiedig hebben te buigen'.
De tweede bijdrage in het voorliggende boek is van de hand van prof. dr Kerkhofs, een Jezuïet uit België, hoogleraar te Leuven.
Zijn beschouwing over de christelijk-sociale beweging is de moeite van kennisneming stellig waard. Opmerkelijk is dat hij naast het katholiek-traditioneel subsidiariteitsbeginsel spreekt over een solidariteitsbeginsel.
(p. 25/26) Nog opmerkelijker is zijn gedachte, dat socialisme en liberalisme elkaar naderen, onder meer door gezamenlijke aanvaarding van dit solidariteitsbeginsel, volgens Kerkhofs van christelijke herkomst.
Het is boeiend het betoog van deze katholieke Vlaming te lezen.
Soms verassende gedachten, telkens een rijk taalgebruik.
Zo maar een paar 'krenten uit de pap': solidariteitsgedachte ... afgeremd door een ideologie van de "verworven rechten" (die in een aantal concrete gevallen niet ver af ligt van misbruik en corruptie)'.
- 'De snelle verandering van de bevolking en dikwijls ook van de beleidsvoerende groepen heeft aan Europa te veel conservatieve reflexen meegegeven'.
- 'Macht is gevaarlijk, doch niet gevaarlijker dan verstand, sex en religie'.
- 'In vele opzichten staat de ethisch gevoelige werkgever daarom even eenzaam in zijn milieu als de gewetensbezwaarde in een groep soldaten in gevechtstenue'.
Eerlijk gezegd, ik mag ze wel, die 'orthodoxe' katholieken; je steekt altijd wat goeds van ze op!
Het derde hoofdstuk van het onderhavige boek bevat een weergave van de diskussie, waarin zowel Goudzwaard als Kerkhofs uit hun tent worden gelokt.
Goudzwaard bijvoorbeeld, w.b. het door hem genoemde eerherstel voor de middelen, de aandachtsverschuiving van produktie/ konsumptie naar 'verzorging', van 'heersen over' naar 'beheren van' de aarde.
Kerkhofs ten aanzien van zijn pleidooi voor kultuur-verrijking; politiek en ekonomie moeten ingezet worden voor en gericht worden op kultuurbehoud resp. -vorming.
Het laatste hoofdstuk tenslotte is een stukje geschiedschrijving van het NCW, het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond.
De auteur is dr G. C. P. Linssen, plaatsvervangend algemeen secretaris van het NCW.
Al met al een boek, dat ik als boeiend en inspirerend heb ervaren, over de christelijke sociale roeping, van werkgever en werknemer.
Vanwege de aard van het boek, een bundel losse bijdragen, is het niet goed mogelijk en weinig zinvol om te trachten enig kommentaar bij de geboden stof te leveren; daarvoor is de verscheidenheid te groot.