Marginaal en missionair
2011-06-24
Het is jammer dat de kerk in Nederland krimpt. Maar het is nog veel erger als de kerk – of die nu groot of klein is – nauwelijks meer weet waar ze voor staat. Dat is het nieuwe boek van drs. Wim Dekker van de IZB samengevat in één zin. En daarmee brengt hij een belangrijke boodschap: als missionair betekent dat we het evangelie zo verdunnen dat niemand er meer last van heeft, dan slaan we de plank helemaal mis.- Jaargang 55
- nummer 13
Krimp als oordeel
Dekker brengt de crisis van de kerk in de eerste plaats in verband met het oordeel van God; dat zijn wij misschien verleerd maar de profeten deden het constant en in alle nuchterheid: door die profeten is het volk van God bijeen gehouden. Daarna verschuift het beeld wat en we lezen: de pijn moet je niet ontkennen, maar valt er ook van te leren? ‘Wij ervaren vandaag de afval als een gestalte van het kruis van Christus’ (p.34) – in de vroege kerk kwam het kruis vooral als vervolging openbaar en dat heeft hen veel geleerd. Welnu, even wezenlijk als vervolging is ook de miskenning, het ongeloof, de afval deel van het lijden van Christus geweest. Laten we er voor open staan wat dat ons leert. Dit is een indrukwekkend gedeelte, waar je niet gauw over uitgedacht raakt. Ik merk er wel bij op dat het om een heel apart soort ‘oordeel’ gaat. Ik lees niet dat het een oordeel specifieke zonden van de kerk zou zijn, maar eerder dat God sowieso regeert ‘in oordeel en genade’. Dat is waar, maar het is toch een stuk algemener dan wat de profeten zeiden en hun mantel zou ik dus nog even in de kast laten hangen. Als ik dit breder mag trekken: in heel het boek kom ik bij de roeping van de kerk nauwelijks iets tegen over ethiek en moraal; omgekeerd blijft zonde dus een heel algemene categorie. Meer iets dat ons aankleeft dan iets wat wij doen.
Versterk het overige
Had de PKN niet beter kunnen kiezen voor een programma ‘gemeentevernieuwing en geloofsverdieping’ dan voor ‘missionair werk en kerkgroei’?
Anders roepen we gemeenten op om ‘meer missionair te zijn, terwijl ze ernstig te kampen hebben met interne secularisatie, het verbleken van oude geloofsvoorstellingen en vormen zonder dat daar goede andere voor in de plaats zijn gekomen. Kan dat wel?’ (p.174). Daarom moet er meer aan inhoud dan aan verpakking gewerkt worden en dat vat Dekker samen onder het kopje ‘Preek dient centrale plaats terug te krijgen’ (p.101, uitvoeriger in hoofdstuk 7). En dan hebben we het dus niet over een lezing, historische of psychologische beschouwingen, maar over niets minder dan het present stellen van God zelf in de dagelijkse realiteit. Daar zegt de auteur prachtige dingen over.
Maar aan de andere kant, het wil er bij mij niet in dat beter preken de kerk uit de crisis trekt. Allereerst omdat Dekker hier helemaal niet zulke sterke papieren voor heeft. In het Nieuwe Testament gaat het steevast om meer dan de prediking: ze bleven volharden bij het onderwijs der apostelen en de gemeenschap, het breken van het brood en de gebeden.
Da’s meer dan de preek. En heus, ook het ‘blijven bij het Woord’ omvat echt meer dan naar de preek luisteren.
Niet minder overigens en daarom is Dekkers verhaal waardevol. Maar je kunt ook een punt maken dat de diaconie het belangrijkst was (zie, hoe lief zij elkaar hebben), en het geheim van de liturgie en noem maar op.
Nu mijn tweede bezwaar, een beetje jammer, maar hoeveel voorgangers kunnen nou werkelijk goed preken, niet alleen ambachtelijk maar ook in de diepe zin die Dekker bepleit? Daar zou ik de kerk niet op bouwen. Het hoeft niet vanuit de Bijbel, het gaat ook niet lukken in de praktijk. Ik vind het merkwaardig dat Dekker enerzijds de preek zo centraal stelt en anderzijds afgeeft op de gewoonte om geliefde predikers na te lopen; dat lijken me twee zijden van één medaille.
De prediking moge dan schertsend ‘het gereformeerde sacrament’ worden genoemd, dat werkt niet ex opere operato – als een automatisme.
Het boek Marginaal en missionair biedt nog veel meer over tal van onderwerpen en het is waardevol voor ieder die marginaal, missionair of beiden is.
Dekker, W. (2011), Marginaal en missionair. Kleine theologie voor een krimpende kerk. Zoetermeer. 208p.
€ 18,90.
Ds. Willem Smouter is predikant van de NGK Apeldoorn.