De Godsbrigade op weg naar het getto? (3, slot)
1985-11-29
5. Schuurman schrijft (blz. 55 "Christenen in Babel"), dat (pas) in de herschepping zal blijken, dat onze cultuurarbeid tot zijn eigenlijke zin komt Zelfs Babel zal volgens hem Jeruzalem worden. Wij zijn volgens hem nu op weg naar de herschepping, naar een nieuwe, heilige stad. De mens zal dan in en door de techniek niet-langer een tegenschepping tot stand brengen, maar hij wil (dan) weer rentmeester zijn. (Blz. 43 "Technische overmacht en menselijke onmacht'") , - Jaargang 29
- nummer 46
Naar mijn mening zijn wij. als christenen niet op, weg naar de herschepping, maar zijn wij in Christus reeds nu een nieuwe schepping. Onze cultuurarbeid komt reeds nu tot, zijn eigenlijke zin, al wordt het in zwakheid volbracht Ons cuItuurmandaat (in Genesis 1 : 28 en 2 : 15) wordt in de Bijbel niet als afgedaan beschouwd; het is door de zondeval heen gekomen, het is daarna in Christus vervuld. Dit laatste schrijft Schuurman ook. In Genesis 3 : 15 wordt de belofte van herstel gegeven; daarom mogen wij,ook nu, na de zondeval, "bouwen en bewaren". God heeft ons na de zondeval Zijn Woord gegeven en ons geopenbaard, dat onze cultuurroeping betrokken dient te zijn op het Koninkrijk van God. Dit schrijft Schuurman eveneens, maar de vervulling in Christus betekent naar mijn mening dan wel, dat onze cultuurarbeid reeds nu tot zijn eigenlijke zin komt." In 1 Petr. 4: 10 worden wij rentmeesters over de velerlei genade Gods genoemd. Christus is de zin en de bestemming van de schepping: de zin ook van de geschiedenis. Van cultuuroptimisme kan natuurlijk evenmin sprake zijn. Van de mens zonder God is alleen een doodscultuur te verwachten.
Jeruzalem zal straks zijn plaats hebben in de nieuwe schepping, maar Babel gaat ten onder en zal als een molensteen wegzinken in ' eeuwige donkerheid (Openbaring 18-20-24).
Dat wil zeggen, de Babelmensen met hun afvalligheid gaan ten onder, maar de Babelcultuur (wat de wereld heeft opgebouwd) zal gelouterd' worden. Gods schepping wordt niet .vernietigd. De rijkdommen, de cultuur dus .(de prestaties) van de' afvallige mens' worden gelouterd het Rijk Gods binnengedragen, aldus Schilder in "Openbaring van Johannes en het sociale leven" (1951), blz. 310. De "schatten van Egypte" vinden altijd hun weg, schrijft hij. De wereld werkt voor God of deze dit nu wel of niet wil weten. Zelfs in Babel, in de afvallige wereld hebben de mensen niet voor niets gewerkt en gesloofd. Zo hebben ook ongelovigen aan de bouw van de Ark van Noach gewerkt. -Dit geheimenis is groot: hoe God de "schatten van Egypte" inbrengt in Zijn Rijk weten wij niet Zelfs de Babelcultuur met zijn vele, ontwrichtingen is er dus niet voor niets (geweest).
Nu vindt Schuurman ook, dat "de schatten van Egypte" wel altijd hun weg zullen vinden; hij is het met Schilder wel eens, althans citeert hem; hij is eveneens van mening, dat in de Babelcultuur (ook) nog veel goeds tot stand komt. Het koninkrijk van de mens parasiteert op de zin van de schepping als het Koninkrijk van God, schrijft hij. De lijn van de verlossing zal de lijn van de secularisatie oordelen. De "duisternis'" van de moderne
secularisatie kan het "licht" van het goddelijk geheim van de geschiedenis niet doven.
Naar mijn mening mogen wij daarom niet deterministisch in de richting van het beheersingsmotief concluderen. Het vooruitgangsstreven en het willen (moeten) heersen van de mens over de schepping is niet per definitie fout; het lijdt ook niet noodzakelijk tot ontwrichtingen" het is eveneens niet per definitie het gevolg van de secularisatie. Vele uitvindingen, veel vooruitgang ontstaan (ontstaat) spontaan of zijn (is) het gevolg van nader onderzoek om verbeteringen van bestaande technieken aan te brengen. Daar zit lang niet altijd als motief het (geseculariseerde) beheersings- of vooruitgangsmotief achter. In de geschiedenis werken allerlei motieven, vaak ook tegen elkaar in. Bovendien (we noemen dit nog eens) worden op 'her ongenormeerde optreden van de mens in wetenschap en techniek voortdurend correcties aangebracht Vele uitvindingen (van wiel tot kernenergie) zijn eerst voor militaire doeleinden gebruikt en pas daarna voor vredesdoeleinden.
Voorts (nogmaals): op ongenormeerde ontwikkelingen op de ontwrichtingen) komen altijd reacties, correcties. De normativiteit van Gods schepping dwingt de mens daar wel toe.
6. Schuurman bespreekt in zijn boek uit 1985 een aantal concrete voorbeelden. In één van deze voorbeelden wijst hij kernbewapening af als uiting vaneen nihilistische Babelcultuur. Hierin komt' ook duidelijk zijn standpunt naar voren. Hij is niet zonder meer tegen kernbewaperiing, maar hij is er alleen tegen als uiting van een nihilistische Babelcultuur. Nu is er volgens hem sprake van een dergelijke cultuur, dus met het gemaakte voorbehoud plaatst hij zich op zijn standpunt meteen buiten de werkelijkheid. Schuurman wil rentmeester zijn ook in deze tijd, wanneer hij in abstracto schrijft, maar wanneer hij één en ander concreet gaat invullen blijkt de kern van zijn boodschap te zijn: werk niet mee in de nihilistische Babelcultuur. Mijdt deze cultuur, want indien wij dat niet doen verwordt Jeruzalem tot Babel. Blijf dus uit de buurt en bezondig je .er niet aan,dat zegt hij in feite.
Nu gaat Babel wel ten onder, maar God pakt Babel echter eerst nog zijn culturele prestaties af. Hij laat Zich Zijn schepping namelijk niet ontroven. Christus heeft alle in acht in hemel en op aarde. "Op grond hiervan moeten wij naar mijn mening als rentmeesters blijven werken ook in de Babelcultuur tot de jongste Dag. Want voor ons is er geen sprake van technische overmacht of menselijke onmacht God geeft ons geen opdrachten, die niet uit te voeren zijn. Zelfs in de nihilistische Babelcultuur kunnen wij als rentmeesters werken en is de wereld van Christus; dus voor ons, alle ontwrichtingen ten spijt.
Schuurman weet dit natuurlijk ook allemaal wel, ook hij wil, het rentmeesterschap, en geen wereldmijding, maar niettemin staan wij volgens hem voor overmach t en onmacht; wij zijn bij hem ballingen in onze cultuur, al betekent dat bij hem ook weer niet, dat wij slaven zijn. Ballingen zijn in de Bijbel echter gebondenen, gestraften, weggevoerden vanwege eigen zonden, eigen afvalligheid; rentmeesters, daarentegen zijn rechtens aangesteld en binnen hun opdracht vrije mensen.
Schuurman noemt overigens als uitingen van de nihilistische (Babel)cultuur ook voorbeelden, die (mij althans) meer aanspreken. Zo bijvoorbeeld het voorbeeld van de genetische manipulatie. De vraag of en in hoeverre aan deze manipulatie ook voordelen verbonden zijn (aangeboren afwijkingen corrigeren bij voorbeeld) laat ik hier rusten. Maar hier liggen zeker gevaren.
5. Tot besluit
Ter afsluiting van de bespreking van de opvatting van Schuurman wil ik nog enkele opmerkingen maken. Wij zijn niet van deze wereld, maar wel in deze wereld. Wij bouwen derhalve niet aan, maar wel in wat Schuurman noemt de nihilistische Babelcultuur. Nu is dat in de praktijk moeilijk te scheiden.
Het onkruid en de tarwe groeien gelijktijdig op. Zelfs in de Babelcultuur komt dus nog veel goeds tot stand. Het is daarbij de vraag dus of pas nu in' onze tijd sprake is van een Babelcultuur. Ontwrichting van de cultuur is er altijd geweest; het begon meteen al na de zondeval van de mens. De religieuze verdwazing in de Babelcultuur is niet pas begonnen met de verzelfstandiging van wetenschap en techniek (waarop Schuurman dus de nadruk legt), maar deze is in alle tijden er geweest, alleen in andere vormen. zoals bijvoorbeeld sportverdwazing, zedenverwildering, liefdeloosheid, onverdraagzaamheid, etc. We hoeven alleen, maar de stad Rome te noemen ten tijde van het Romeinse rijk. Steden als Sodom en Gomorra staan tot zelfs in onze tijd te boek als synoniemen van decadentie, van zedenverwildering. Ontwrichting dus en evenzo vele afwijkingen van de ontsluiting van de schepping in zijn oorspronkelijke (normatieve) zin.
Een en ander houdt volgens mij in concreto in, dat wij op de vele problemen en vraagstellingen in deze wereld, in de Babelcultuur zo u wilt, zullen moeten ingaan wil onze opvatting over het rentmeesterschap althans geen vrome wens blijven, Met een voorbeeld wil ik wat ik bedoel gaarne verduidelijken. De kernbewapening in onze Westerse wereld is voor vele christenen een probleem, voor alle christenen in feite. Het zou vreemd zijn wanneer dat niet het geval zou zijn. Hoe men ook over de eventuele plaatsing van kernwapens in. Nederland denkt, een kernwapen is nauwelijks meer een wapen te noemen. Het is een vernietigingsmiddel, dat vriend en vijand bij gebruik van de aardbodem veegt. Dat mensen, christenen daarmee moeite hebben, is daarom niet verwonderlijk. De moeilijkheid hier is echter, dat een demonische macht als de Sovjet-Unie over deze wapens beschikt. Wij zullen ons in deze situatie moeten verdiepen en met de wereld, waarin wij geplaatst zijn, naar een oplossing moeten zoeken, die in overeenstemming is met onze visie op de taak van de Overheid, waarvan wij zeggen, dat deze naar de Schrift is. Wij moeten dus niet alleen maar stil blijven staan bij de al of niet verkeerde motieven die de wereld heeft, maar wij moeten - willen wij werkelijk een bijdrage leveren in deze wereld ons afvragen hoe in de concrete situatie met gebruikmaking van de wetenschappelijk-
technische mogelijkheden, die ons op het ogenblik ter beschikking staan, het probleem verantwoord kan worden opgelost. Praten over rentmeesterschap of over verantwoordelijkheid is mooi, maar we zullen onmiddellijk de materiële kant van de zaak onder ogen moeten zien. Het is ook, erg mooi te wijzen op de gevaren van de hedendaagse wetenschap en techniek, maar wat haalt dat in concreto in deze wereld uit. Met alleen daartegen te getuigen zijn we er niet. Het is ook gemakkelijk idealistische oplossingen aan te dragen. Ik heb de opvatting van Schuurman onder meer bestreden niet het oog op zijn volgelingen, zijn epigonen. In de geschiedenis zijn na de (gematigde) Girondijnen nog altijd de (radicale) Jacobijnen gekomen. Wereldmijders kunnen het verhaal van Schuurman aangrijpen om hun standpunt kracht bij te zetten. Ze doen er dan graag nog een schepje bovenop of vullen het met eigen ideeën aan. Wij leven in een ontwrichte cultuur; dat is zeker. Door de gigantische ontwikkeling van wetenschap en techniek is er samenballing . van machten ontstaan, die in de geschiedenis zijn.
weerga niet heeft gehad. Maar de mens zal altijd zijn vrijheid willen heroveren, wanneer deze als gevolg bijvoorbeeld van ontwrichtingen van de cultuur in de verdrukking is gekomen, Dat gold vroeger, maar dat is nu nog zo. Ons is tot troost en ter bemoediging geopenbaard, met name in het boek der Openbaring, dat God Zijn schepping tot de Jongste Dag onderhoudt. Hij laat Zich deze niet ontroven.
Er zal een nieuwe hernel en een nieuwe aarde komen, waarin gerechtigheid zal wonen.
Niet de Satan, maar Christus heeft alle macht in hemel en op aarde.