Kinderen aan het avondmaal
2008-04-25
De Gereformeerde Bond leek tot voor kort niet de omgeving waar vragen rond kinderen aan het Avondmaal snel gesteld zouden worden. Maar blijkbaar worden bepaalde kwesties op een gegeven moment actueel. In het maartnummer van Theologia Reformata schrijft dr. A. Noordegraaf een uitgebreid artikel over dit onderwerp.- Jaargang 52
- nummer 9
Ik kies een tweetal passages; de eerste over het belang van catechese:
Het is duidelijk dat Gods verbondsbeloften om gelovige beaming vragen en dat het gedoopte kind de God van zijn doop moet leren kennen. Daarom is de catechese onontbeerlijk. () Kinderen dienen zorgvuldig te worden toegeleid naar het geheimenis dat ons in dit sacrament betekend en verzegeld wordt. En daarbij gaat het om een catechese die uitloopt op een vorm van belijden. Maar daarbij zou ik de vraag willen stellen: Moet dat per se de vorm zijn zoals wij die kennen?
Is het ook niet mogelijk te denken aan andere vormen van het geven van een jawoord? Het belijden van Jezus Christus is niet per se gekoppeld aan de leeftijd waarop men het vermogen tot abstractie bezit. () In dit verband wijs ik op het voorstel van ds. W. Markus, die in zijn pleidooi voor vernieuwing van de catechese voorstelt de geloofsbelijdenis in twee stappen te doen. Een catechisant kan dan op jonge leeftijd op zijn verzoek toegelaten worden tot het Avondmaal en enkele jaren later belijdend lid worden in alle rechten en plichten.
En dan het slot van het artikel:
De vraag of kinderen al dan niet mogen deelnemen aan de viering van het heilig Avondmaal is zowel theologisch als praktisch een complex thema. De argumenten die door vooren tegenstanders aangedragen worden, vragen in elk geval om een grondige bezinning. Daarbij kunnen we de onder ons gegroeide traditie en de beleving die daarbij hoort, niet negeren.
Wie dat toch doet, maakt kortsluiting. Wat wint men als men kinderen toelaat en het zou als gevolg hebben dat ouderen afhaken? Niettemin verdient het aanbeveling dat de vragen op de agenda van kerkenraadsvergaderingen en gemeentesamenkomsten een plek krijgen.
Dit artikel wil een aanzet zijn tot deze bezinning. Bij wijze van samenvatting en afronding noem ik puntsgewijs enkele bezinningsmomenten:
1. De vraag naar een eventuele deelname van kinderen aan het Avondmaal dient niet geïsoleerd besproken te worden, maar vormt een onderdeel van de bezinning op de plaats die de gedoopte kinderen innemen in de gemeente van Christus. Wat betekent dat voor hun participatie in de eredienst en het leven van de gemeente?
2. De vraag raakt het verstaan en de beleving van het sacrament überhaupt.
Welke plaats nemen doop en Avondmaal in in het leven van de gemeenteleden? Kennisname van de verschillende aspecten van het Avondmaal en de verschillende tradities in de wereldkerk stelt ons voor de vraag in hoeverre in hervormd-gereformeerde gemeenten de rijkdom van het sacrament als maaltijd van de verzoening, de gemeenschap en de verwachting beleefd wordt.
3. In het geding is ook de plaats die het verbond inneemt in de geloofspraktijk. Wat betekent het dat kinderen gedoopt zijn als lidmaten van de gemeente voor de weg die zij gaan van doop naar avondmaal?
Welke plek neemt de eredienst in in een pastorale catechese?
4. Gegeven de band die er is tussen de viering van het Avondmaal en het belijdend antwoord is de vraag op zijn plaats of dit belijdend en beamend antwoord niet te zeer gefixeerd is op het moment van de openbare geloofsbelijdenis aan het eind van de catechese. Zijn er ook andere vormen mogelijk? In dit verband verdient het voorstel van ds.
W. Markus (zie hierboven) zorgvuldige overweging.
5. Participatie van kinderen aan de eredienst heeft gevolgen voor de vormgeving van de samenkomst van de gemeente. In de klassiekgereformeerde Avondmaalsdienst neemt de onderwijzing een belangrijke plaats in. Deze 'didachè' is spiritueel van grote waarde. Maar men kan zich afvragen of de lezing van het klassieke formulier door haar lengte geen afbreuk doet aan het vierend karakter. Zijn er andere vormen te vinden die recht doen aan dit typisch gereformeerde element en tegelijk het vierend karakter van de dienst versterken?
Vormen waarbij kinderen en volwassenen iets kunnen beleven van de rijkdom van dit sacrament?
6. De viering van het Avondmaal voltrekt zich in de gemeenschap van de gemeente als lichaam van Christus waar armen en rijken, zieken en gezonden, jongeren en ouderen elkaar ontmoeten voor Gods aangezicht. De fixatie op de vragen rondom de persoonlijke en individuele heilszekerheid - en ik bagatelliseer die vragen niet - heeft een ongunstige uitwerking op de beleving van de communitas. Dat wordt nog versterkt door het individualisme in onze cultuur. Paulus' woorden in 1 Korintiërs 10 en 11, gericht tegen een 'religieus individualisme' (), zijn daarom voor ons in de 21e eeuw uitermate actueel.
Moge de bezinning op de sacramenten in hun rijke betekenis voor de groten en de kleinen gedragen worden door het besef dat wij binnen het ene lichaam van Christus geroepen zijn elkaar te dienen en oog te hebben voor elkaar.
M.H.T. Biewenga
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK in Enschede.