De lage drempel van het web
2006-01-06
Het Nationaal Informatie en Preventiebureau Seksverslaving (NIPBS) kwam met het schokkende cijfer dat 5 tot 6% van Nederland seksverslaafd is. Voor een kerkelijke gemeente van 400 leden betekent dit dat er ongeveer 22 leden seksverslaafd zijn.- Jaargang 50
- nummer 1
De Amerikaanse predikant Bill Perkins stelt in zijn boek Als mannen de verleiding weerstaan, dat 50% van alle christenmannen verslaafd is (of geweest is) aan seks. Ook de diverse hulpgroepen bij christelijke hulpverleningsinstanties laten zien dat dit probleem ons niet voorbij gaat en zeker niet gebagatelliseerd moet worden.
Even eruit
Het is populair om bij deze problematiek te spreken in termen van verslaving. Maar het lijkt de vraag of dat juist is. Bij verslaving aan middelen - zoals alcohol, drugs en/of medicijnenwordt er pas gesproken over verslaving als er sprake is van lichamelijke en psychische afhankelijkheid. Bij seksverslaving gaat het voornamelijk om een kortstondige lustbevrediging door zelfbevrediging met een pornografisch plaatje, waardoor even een vervelend gevoel wordt weggewerkt. Even ontsnappen uit de rauwe realiteit. En voor wie is dat nu een probleem? Leidt het echt tot schade, en welke schade dan wel? Schade aan de relatie? Schade aan de ziel? Schade aan de portemonnee? Daarom eerst iets over de gevolgen, lichamelijk, psychisch en sociaal.
Prettig gevoel
In vergelijking met alcohol- en/of drugverslaving is er bij seksverslaving geen sprake van (ernstige) lichamelijke schade door zelfbevrediging. Toch is er wel degelijk een lichamelijk aspect. Voor en tijdens de zelfbevrediging maakt het lichaam namelijk adrenaline en dopamine aan. Dit zijn stoffen in de hersenen die zorgen voor een prettig gevoel en kunnen verslavend werken. Deze lichamelijke component verklaart deels de strijd die seksverslaafden ervaren tussen het niet willen en het toch doen.
Laag zelfbeeld
Daarnaast heeft het gedrag een psychische component. In de praktijk betreft het vaak personen met een laag zelfbeeld die moeite hebben om goed met hun spanningen om te gaan. Door het bezoeken van pornografische sites en de zelfbevrediging die daar vaak mee gepaard gaat, ontsnapt men even uit de realiteit. Vaak wordt als direct en kortdurend effect een gevoel van genot en tevredenheid beschreven. Pas later ontstaan schuldgevoelens over het gedrag en het - vaak tijdelijke - besef dat het gedrag geen oplossing biedt voor gevoelens van onvrede, of het lage zelfbeeld dat bestreden wordt.
Relationele ontwrichting
Een derde gevolg, dat ook een rol speelt bij een verslaving aan middelen, is het sociaal isolement. Bij seksverslaving uit zich dat in maatschappelijke en relationele problemen.
Maatschappelijke problemen worden veroorzaakt doordat het aantal uren dat men besteedt aan de verslaving in de loop der tijd toeneemt (een man die meer dan de helft van zijn arbeidstijd surfte op Internet).
Relationele problemen ontstaan alleen al door het simpele feit dat deze verslaving vele uren per week kan gaan kosten. Hierdoor blijft er minder tijd over voor relaties, zowel binnen als buiten het gezin. Daarbij komen dan nog alle andere negatieve effecten van de seksverslaving, waardoor de relatie tussen man en vrouw onder druk komt te staan.
Laagdrempelig
Uit bovenstaande beschrijving blijkt dat er een aantal overeenkomsten zijn tussen verslaving aan middelen en wat seksverslaving wordt genoemd. In plaats van verslaving kan echter ook gesproken worden van het verlies van controle over eigen gedrag, waarbij gedacht kan worden aan het af en toe bezoeken van erotische sites, bijvoorbeeld uit nieuwsgierigheid.
Internet is voor seksueel grensoverschrijdend gedrag ook een heel aantrekkelijk medium. Voor een prostituee moet je de deur uit en kun je herkend worden (je zult je scriba maar treffen bij de peep show). Op Internet, ook op de chatbox, heb je geen gezicht. Jij bent de baas over wat je zegt en niet zegt en de naam die je jezelf geeft. Volstrekt anoniem kun je daarbij ook met alle mogelijke vormen van seksualiteit (en geweld) worden geconfronteerd. Die anonimiteit maakt het gemakkelijker toe te geven aan het verslavende gedrag. Omgekeerd kun je anoniem macht uitoefenen op een ander. Een vrouw kun je manipuleren zoals jij dat wilt en je klikt door tot je de vrouw hebt gevonden die voldoet aan jouw wensen. Jij bent de baas in jouw wereld van illusie.
Snelle bevrediging
We leven in een cultuur die gericht is op het snel bevredigen van behoeften. In de kerk en daarbuiten. Het moet zo geregeld worden zoals jij dat graag wilt en graag direct. Gevoelens van onlust moeten snel kunnen worden weggewerkt. Voor velen die lijden aan een verslaving zijn onlustgevoelens moeilijk te verdragen. Bevrediging aan de hand van beeldmateriaal voorziet daarin heel snel en efficiënt. Dr. Victor Cline, deskundige op het gebied van psychologische effecten van pornografie, zegt dat de door porno veroorzaakte zelfbevrediging sociale problemen aanwakkert. ‘Het kan antisociale seksuele fantasieën voorbrengen, die zich vasthechten in iemands geest en hem voortdurend achtervolgen en opwinden. Wanneer een man zichzelf bevredigt naar aanleiding van bepaalde afbeeldingen, onderwerpt hij zich, zonder zich daarvan bewust te zijn, aan een zeer krachtige leerervaring, die ‘geconditioneerde zelfbevrediging’ wordt genoemd.’ (Bedreigde Hartstocht, Laurie Hall, p.126).
Verziekend
Hiermee wordt bedoeld dat sites zo zijn ingericht dat het heel makkelijk is om bijvoorbeeld door te klikken naar sites waarop kinderporno staat en allerlei buitenissige vormen van seksuele activiteiten. Hierdoor worden bij de kijker allerlei fantasieën opgeroepen die zich in zijn hoofd gaan vastzetten.
In het seksuele verkeer met zijn vrouw gaan deze fantasieën een rol spelen. Het gevolg kan zijn dat het eigen seksuele leven niet meer voldoet en men geneigd is door te gaan met het zoeken naar opwindende Internetsites. Zo komt er een vicieuze cirkel op gang die kan leiden tot het zoeken naar steeds extremere vormen van seksualiteit op Internet en een steeds grotere verwijdering van de eigen partner. Om hieruit los te komen is het stoppen met surfen echt noodzakelijk.
Verschillen tussen man en vrouw
Tot nu toe lijkt het zo te zijn dat deze vorm van seksueel gedrag meer bij mannen voorkomt dan vrouwen.
Veelal wordt ervan uitgegaan dat de beleving van seksualiteit tussen mannen en vrouwen onder meer daarin verschilt dat mannen seksuele lust kunnen beleven zonder intimiteit. Bij vrouwen is seksualiteit meer ingebed in de intimiteit van een relatie. Mannen zijn meer gericht op zichzelf en hun prestatie. Daar komt bij dat mannen in de regel weinig met elkaar praten over gevoelens. Mannen lijken in die zin eenzamer te zijn dan vrouwen. Door bezig te zijn met pornosites en Internet wordt de seksualiteit verder losgemaakt van intimiteit. Mannen raken verslingerd aan de fantasiewereld die ze aangeboden wordt bijvoorbeeld via erotische sites. Als de vrouw achter dit gedrag van haar partner komt loopt dit altijd uit op een vertrouwensbreuk. Vaak voelt een vrouw zich in seksueel opzicht tekort schieten, omdat zij seksualiteit verbindt met intimiteit. De relatie komt onder grote druk te staan. De schade in de relatie is dan ook groot en vereist van beide kanten veel inzet om tot herstel te komen.
Hulp van buiten
Seksverslaving gaat de kerkelijke gemeenten niet voorbij. Seksverslaving leidt tot lichamelijke, psychische en sociale problemen en maakt veel kapot, zowel in het leven de verslaafde als in zijn directe omgeving. Zonder hulp van buiten is dit gedrag niet te doorbreken. In het volgende artikel staan we stil bij de mogelijkheden van pastorale zorg.
Harrie Fokkens is 10 jaar werkzaam bij Eleos als psychotherapeut en heeft 5 jaar ervaring als groepspsychotherapeut voor groepen mannen met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel, dan kunt u Dhr. Fokkens bereiken via nr. 038-4230300 (Eleos, vestiging Zwolle). Antonie van Schothorst, ook werkzaam bij Eleos, is gemeentelid van de Christelijke Gereformeerde Kerk te Utrecht-West en is in opleiding tot arts. Deze bijdrage is de eerste in een serie van drie en een bewerking van een artikelenreeks, die in het najaar van 2005 verscheen in De Wekker. |