een ladder tegen de hemel
1985-12-13
"East is east and west is west and never the twain shall meet" heeft iemand gezegd. Oost en west - twee aparte werelden, bewoond door twee soorten mensen. Verschillend van elkaar in huidskleur, cultuur èn in godsdienst en levensbeschouwing. Zo verschillend dat van een werkelijk contact, een echte ontmoeting moeilijk sprake kon zijn. Maar de wereld is klein geworden en anders. Oost en west mogen veel van hun eigenheden behouden hebben, toch zijn die twee werelden naar elkaar toegeschoven. Zeker wanneer het gaat om de niet- materiële dingen is het oosten naar het westen gekomen.- Jaargang 29
- nummer 48
Voorbeelden?
In de grote steden van de westelijke wereld zie je bijna kaalhoofdige mannen in geelbruine monnikendracht en meisjes in lange gewaden. Ze dansen, zingen, musiceren en “chanten”. Onophoudelijk nemen ze de naam van de god Krishna op de lippen. Je kunt zomaar benaderd worden door jonge mensen die je vriendelijk uitnodigen met hen mee te gaan. In hun grote familiegemeenschap is een geest van vrijheid, van vrede en van liefde. “Kom mee, bij ons vind je rust en geborgenheid”. Op veel plaatsen tref je tempels aan en meditatiecentra, communes en leefgemeenschappen. Mensen vieren er hun cultus, bezinnen zich, studeren en mediteren.Ze worden er toegerust, drinken woorden van wijze goeroes in. Ze worden uitgezonden om van hun nieuw geluk, hun nieuw inzicht te getuigen ,en aanhang te winnen. Opdrachten van de leiding voeren ze blindelings uit.
In boekwinkels vind je talloos veel boeken en tijdschriften vol oosterse wijsheid, vermengd met allerlei westers gedachtegoed. In kranten en weekbladen presenteren bewegingen zich, roepen ze op je persoonlijkheid te ontwikkelen, prijzen methoden aan om tot groter en hoger bewustzijn te komen. Van de overvloedige regen van de- oosterse renaissance dalen vele druppels op het westen neer. Het oosten heeft wat uit te delen, en doet dat met milde hand.
Ondanks zijn eigen immense problematiek meent het oosten het westen iets te moeten zeggen. Hoe komt het daarbij? Ik denk dat het oosten met verbazing naar het westen is gaan kijken. Was dat voorheen niet in grote mate doelbewust en zelfgenoegzaam? En kijk nu eens! In de ogen van het oosten moet de westerse mens iets hebben van een verwend kind dat door de ouders alleen is achtergelaten in een overvolle speelkamer. Dat kind is rijk maar ongelukkig en bang, vooral bang. Angstig vraagt het zich af wat hem in dat grote, verlaten huis boven het hoofd hangt. Het oosten ziet de onrust van het westen. De doelloosheid ook en de verveling en ontworteling, de anarchie en het terrorisme, de moordzucht, de stroom van religiositeit, de demonie. Het ziet een type mens dat de ogen bedekt voor de werkelijkheid en zich verdooft met vermaak, drank en drugs. Een type mens dat de voortgang van z’n geschiedenis bedreigt door de aanslag op jong leven. Het oosten zegt: jullie universiteiten kweken hoofdzakelijk geleerden maar geen wijzen, jullie betreden wel de maand maar jullie geest en ziel zijn onbetreden terrein, jullie verwaarlozen en veronachtzamen je eigen ik. Jullie staan vreemd tegenover jezelf.
Het oosten is naar het westen gekomen. “Wij kennen een weg om tot rust te komen”, zegt het, “tot vrede en tot bevrijding en tot verlichting. Hier is je leider die je bij de hand neemt, hier is je god!” Allerlei stromingen en bewegingen (in Nederland opereren er niet minder dan honderd (!) op basis van oosterse religiositeit), teveel om op te noemen, met onbaatzuchtige neigingen bieden ze zich aan. Mag ik u er een paar noemen en pogen te karakteriseren? Voor een goed begrip geef ik graag eerst enkele typische noties van oosters geloven en denken. Er is sprake van een cyclische tijdsopvatting. Het christelijk geloof echter kent een begin van de menselijke geschiedenis, een voortgang en een eind – een doel. De mens is een deeltje van de grote, kosmische “ziel”. Maar de bijbel leert de verscheidenheid van het geschapene. God, de Schepper is in de hemel, het schepsel is op aarde. Er is geen openbaring in menselijke taal. God kan alleen ervaren worden. De oosterling wil in Gods wezen binnendringen. Dit alles is vreemd aan de Heilige Schrift. Die maakt ons God bekend, zeer nabij, en tegelijk van ons gescheiden door Zijn heiligheid. De oosterling ervaart de werkelijkheid als een maya-illusie. De christen daarentegen als geschapen en concreet. Dan nu enkele sekten en groepen.
Transcendente meditatie
TM is niet de benaming van een
oosterse beweging of stroming in eigenlijke zin. Wel heeft bestaan en opkomst ervan alles te maken met oosters religieus denken. Transcendente komt van transcenderen en dat is uitstijgen boven de waarneembare werkelijkheid. Jezelf bewust worden, pogen het goddelijke, God zelf, te bereiken. Mediteren is inkeren tot jezelf, losraken van allerlei belemmeringen, het bereiken van de bron van je gedachten. De stichter is Maharashi Mahesh ( = de grote ziener) Yogi uit India. Aangeduid met His Holiness. TM, dat geen religie heet te zijn, maar een wetenschappelijke methode, heft de blokkering van jouw bron van energie en geluk op. Kan van een verkrampt en ongelukkig wezen een vrij en blij mens maken. Wie regelmatig mediteert, volgens de methode van TM, vindt harmonie en stabiliteit, verwerft inzicht, neemt afstand van wat z’n groei belemmert, wordt energieker en creatiever. Hij stijgt uit boven het ik en gaat op in een Kosmisch Bewustzijn. Al zou maar één procent van de wereldbevolking TM “doen”, dan zou dat de belofte inhouden van een volkomen, nieuwe wereld. Zegt TM. Er zijn al zeker een miljoen TM-beoefenaars. Universiteiten, bedrijfsleven en leger toonden grote belangstelling.
Wie begint, krijgt een mantra, een bepaald woord of (goden)naam. Het steeds maar uitspreken van die mantra bewerkt een bereiken van het diepste ik, van het goddelijke ook. TM belooft een nieuw leven, een verlost leven, maar buiten de Verlosser om. “Verlos jezelf!” zegt het. Juist meldt de krant dat in Lelystad 330 woningen worden gebouwd speciaal bestemd voor mensen die TM beoefenen!
Hare Krishna
Hare Krishna - Hare Krishria - Krishna Krishna - Hare Hare
- Hara Rama - Hara Rama - Rama Rama - Hare Hare, zingen
ze al dansend en musicerend. Het oosten in onze steden en
straten. Godennamen - Krishna en Rama - in onze steden en straten. In totale overgave en diepe vervoering moet men loskomen van zichzelf, van z'n beperkingen en tot Krishna bewustzijn komen. Verbonden raken met de god die op een verborgen wijze in alles woont, ook in het menselijk hart. Dat is wedergeboorte: tot Krishna bewustzijn komen, met hem verenigd worden, versmelten met hem. Dan wordt je verlost, bevrijd van de gebondenheid aan de eeuwige kringloop. In het HK-gebeuren is een tempel vol wierrookgeur en suggestieve muziek. Er is een altaar van de godheid, het kent extase, aanbidding en dus eenwording met de godheid. HK is een stroming, ontstaan binnen het Hindoeïsme, de officiële naam is Internationale Gemeenschap voor Krishna Bewustzijn en de stichter Zijne Goddelijke Begenadigde Bhaktivedanta Swami Prabhupada. De leer is gebaseerd op de Bhagavad-gita, de reeks oude heilige boeken van het hindoeïsme.
Unified family (ook wel Verenigingskerk of Moonsekte)
Een geruchtmakende beweging met zo’n twee miljoen volgelingen. Doel: de hele wereld moet één liefdevolle familie worden. Ook hier is een zeer gezaghebbende Messiasfiguur, de Koreaans Sun Myung Moon. Jezus, zegt Moon, was een mislukkeling die faalde. Hij, Moon, moet Diens werk voortzetten tot verlossing van de wereld. De schrift moet getoetst worden aan Moons boek “De goddelijke beginselen”. Een warrig geheel dat boek, vol filosofische en christelijke gedachten, vermengd met noties uit andere godsdiensten. Moon ontkent wat de Schrift zegt over de betekenis van de zondevol, dat God Zich openbaart als Vader, Zoon en Geest verwerpt hij. Hij, Moon, is de heer van de wederkomst die in Korea zal komen. Vele, vele jongeren hunkeren naar een betere samenleving en een hoopvolle toekomst kozen voor de Moonsekte. Ze zijn misleid, uitgebuit, geestelijk ingekapseld, gehersenspoeld op nietsontziende wijze. De “barmhartigheden” van de goddeloze zijn wreed.
En tenslotte de Bhagwanbeweging
Bhagwan (= gezegende) werd geboren in 1931 in India. Zijn gedachtenstelsel is ontleend aan tal van godsdiensten en, filosofieën (hindoeïsme, soefisme, zenboeddhisme, christendom, humanistische filosofie, occultisme en nog veel meer). Christen en niet-christen in het westen staan in het spervuur van Bhagwans kritiek. De mens in het westen is ziek, verslingerd aan het materiële, verkrampt, angstig, belast met schuldgevoelens, bewerkt de ondergang van zichzelf en de wereld. Die mens moet veranderen, loskomen van zichzelf, totaalmens, vreugdevolle mens worden. Bhagwan is de weg daartoe. Maar dat. betekent dat je de onbeperkte vrijheid moet aanvaarden, dat betekent loslaten van normen, dat betekent dat je trekken gaat vertonen van de nieuwe mens. In die mens herkennen we "de mens der wetteloosheid" van 2 Thess. 2. Bhagwan beschouwt zichzelf als goddelijk. Hij vindt lijden verachtelijk en lacht om Christus Die Zichzelf gaf; hij stelt dat bidden niets helpt;: "er is niemand die naar je luistert". Bhagwan heeft een buitengewone macht over mensen en wordt mateloos en afgodisch vereerd. "Hij is iemand die tijd en ruimte te boven gaat", zei een volgeling.
Dit waren dan - veel te kort - enkele bewegingen, geworteld in oosters denken en geloven. Bewegingen en stromingen die in hun diagnose gelijk hebben: in het algemeen gesproken is de westerse mens vastgelopen maar die in hun therapie falen. Wie door God de ogen geopend zijn, wie de rust van de geborgenheid in Christus, kent; ontdekt de werkelijke kwaal. Velen zijn schapen zonder herder. Een dier kent zijn eigenaar, veel mensen weten niet meer bij Wie ze horen.
Verdoold en ongelukkig dwalen ze rond. Luisteren gretig naar dwaalleraars waartegen de Schrift ons zo duidelijk heeft gewaarschuwd, willen zichzelf verlossen, zetten een ladder tegen de hemel maar worden diep teleurgesteld. Want de Ieiders en goeroes en messiassen van vandaag zijn misleiders, belust op invloed en macht - ook economische macht -. Ze bouwen een imperium, op, verrijken zich, verheffen zich boven hun volgelingen. Ze kweken angst en, afhankelijkheid, handelen meedogenloos in zielen van mensen, willen, vereerd en gediend worden, verachten het, offer van Christus, zeggen "verlos jezelf maar". Beter dan bij de goeroes is het te schuilen bij de Here Jezus Die kwam om te dienen, die echte vrijheid geeft en eeuwig leven. Beter is om onze God te zoeken die van eeuwigheid een' toevlucht en sterkte is. O, dat velen Hem nog vonden die alleen de weg, de waarheid en het leven is, die ieder uitnodigt die vermoeid en belast is en rust belooft en geeft.