Vreemdelingen binnen onze poorten
1986-12-05
Een plurale of meervoudige samenleving is, een samenleving van mensen die afkomstig zijn uit verschillende religieuze, culturele, sociaal-economische en politieke verbanden en tradities, die een gemeenschappelijke geschiedenis gehad hebben, maar die voor de toekomst op elkaar aangewezen zijn en die verantwoordelijkheid vóór en de rechten in de samenleving met elkaar delen en die aan onze samenleving elk vanuit hun eigen achtergrond een bijdrage leveren.- Jaargang 30
- nummer 47
Vreemdelingen mogen verwachten dat de kerk partij zal kiezen voor mensen die in hun eigen land of in Nederland verdrukt of bedreigd worden. Solidariteit met de mensen die in de knel zitten moet voor de christelijke kerk een vanzelfsprekende zaak zijn.
Op Elkaar Aangewezen, pp. 3 en 29
De Oproep ...
In Leiden kan je het horen. En, als ik goed ben ingelicht, in Almelo ook. In die stad (steden) kan je het weten, als je in de buurt van de moskee woont. Een aantal maanden wordt, op proef, gelegenheid geboden de "oproep tot het gebed" vanaf de minaret van -de moskee te doen. Met behulp van de daar aangebrachte geluidsversterkers zullen ook niet-moslimse landgenoten in een bepaalde wijk te horen krijgen: Allahoe akbar (God is groter); dat vier maal herhaald ashadoe ana la ilaha Allah (ik betuig dat er geen God is dan Allah); tweemaal ashadoe ana Muhammadan rasoel Allah (ik betuig dat Mohammed de boodschapper van Allah is) haya ala assalaat (kom spoedig tot het gebed); tweemaal haya ala alfalaah (kom spoedig tot het goede); tweemaal Allahoe akbar; tweemaal la ilaha illa Allah."
Een aantal mensen is door zoiets onthutst. Dat is ons land! Anderen wijzen er, mijns inziens terecht, op dat zulks de konsekwentie is van het feit dat ons land echt geen christelijke natie meer mag heten! Hoelang hebben we al niet gehoord dat de Nederlandse samenleving ,,post-christelijk” (na-christelijk) stempel is gaan dragen. Ethische kwesties worden bekeken vanuit iemands persoonlijke ,,microtethiek’. Christus-belijden en naar de kerk gaan is een ,,optie”, een keuzemogelijkheid, voor hen die daaraan hechten en eraan wensen te blijven vasthouden… En waarom zou je in zo’n samenieving moslims in een wijk met hoge concentratie van etnische "medelanders" niet toestaan de oproep tot het gebed te doen? Het is niet minder, maar.
ook niet méér irritant dan klokgelui toe te, staan, als een stel mensen zo nodig naar de kerk wil gaan en jou uitje slaap haalt.
Waarom moeten die lui mij zo nodig storen, als ik lekker wil uitslapen, of bijkomen van een langdurig feest de afgelopen nacht? ...
We zijn namelijk niet alleen maar "post-christelijk". Die term zegt hoogstens iets over de samenleving die we hadden. We zijn nu "pluraai" geworden: allerlei groeperingen, allerlei levensvisies, allerlei religies blijken onder ons voor te komen.
Daar zullen' we voortaan mee moeten rekenen. En dan is het, leven en laten leven. Aldus de redenatie van velen.
600.000·650.000
"Kort na de Tweede Wereldoorlog ontstond er een omvangrijke emigratie van Nederlanders naar landen als Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en Brazilië.
In die jaren was Nederland een emigratieland. Het gevolg is dat er nu ongeveer 600.00Q Nederlanders in het buitenland wonen.
Daarnaast en vooral daarna is er ook een omgekeerde beweging op gang gekomen. Door de komst van zo'n 650.000 mensen uit allerlei landen is Nederland, evenals de meeste West-Europese landen, een immigratieland geworden."
Zo begint Op Elkaar Aangewezen, een "Ontwerp Nota van de Werkgroep Pluriforme Samenleving van de Raad van Kerken in Nederland." De studie is gedateerd augustus 1983.
Het naast elkaar plaatsen van deze gegevens maakt attent op een getalsmatige overeenkomst tussen hen die ons land verlieten en hen die in hun plaats kwamen.
Toch is natuurlijk één ding onloochenbaar: degenen die gingen vormden meer een homogene groep dan zij die kwamen.
Dat erkent de geciteerde studie ook. "Tot nu toe heeft er geen aardverschuiving plaatsgevonden in de samenstelling der Nederlandse bevolking. Met 650.000 mensen uit zo'n twintig landen in vier werelddelen vormen de vreemdelingen hier niet meer dan, een kleine minderheid; toch betekent hun aanwezigheid een belangrijke verandering in ,het karakter van de samenleving."
Die verandering betekent een wending naar een plurale samenleving en de hele brochure (zo'n 50 bladzijden op A-4 formaat) gaat verder met analyse en aanbevelingen voor de te volgen benadering van het probleem dat een plurale samenleving ons stelt.
Geen aardverschuiving?
Toegegeven, op het geheel van de Nederlandse bevolking is het aantal vim 650.000 mensen (dat inmiddels mogelijk al wel weer iets is gegroeid) niet Z0'n hoog percentage. Maar daarbij dient te worden bedacht dat de geografische spreiding in dezen wel wat uitmaakt.
Uit het keurig uitgevoerde rapport "Religieuze Voorzieningen voor Etnische Minderheden in Nederland" (een uitgave van het Ministerie van WVC, van januari 1983) kan ik de volgende gegevens distilleren.
Begin 1980 - meer recente cijfers zullen er zeker zijn, maar die heb ik niet gezien) waren er in Amsterdam: 78.920 "allochtonen" . Nadere toelichting: "Mediterranen (mensen uit de landen rond de Middellandse Zee, PJvk) maakten 5,6% van de totale stadsbevolking uit" en "Surinamers en Antillianen 5,4%. In totaal dus 11% van de totale bevolking. In Rotterdam waren deze percentages resp. 6,3 en 3,8% .. Totaal dus 10,1%. Het aantal was daar 58.429 mensen; In Den Haag en Utrecht ging het resp. om 8,8 en 8,0% van de totale bevolking. Vind je hele wijken zonder enige "buitenlander", in de grote steden zijn er wijken waar de helft van de bevolking van buitenlandse oorsprong is.
Vreemde bedehuizen
In het zelfde rapport valt te lezen (vanaf p. 22) dat er in de hoofdstad (in november 1982) 7 Turkse gebedsruimten waren; diverse werden nog gezocht. Marokkaanse moslims hadden er acht in gebruik. Ook daar werden er nog meer gezocht. Er bestonden tenminste drie gebedsruimten van Surinaamse moslims.
Twee Pakistaanse groeperingen zochten destijds in de Bijlmer gebedsruimtes. "Een islamitische begraafplaats bevindt zich op de begraafplaats Westgaarde."
Verder zijn er ook twee Hindoe-tempels in Amsterdam, en een Hindoestaans cultureel centrum in de Bijlmer. Deze lijst kan veel uitvoeriger en gedetailleerder en dan hebben we het dus alleen nog maar over Amsterdam.
Wat dat alles betekent in termen van financiën, verzoeken om steun van de overheid, de positie van de diverse imams "voorgangers" in de moskee de invloed van politieke stromingen in de landen van herkomst op de "ligging" van moskeeën laat ik hier ongezegd, al meldt het rapport op al die punten veel wetenswaardigs.
Moeiten en Tradities
Spreekt het rapport in duidelijke maar wat afstandelijke taal over veel wat de medelanders na aan het hart ligt, in allerhande publicaties, met name in de opiniepers, kan de lezer kennis nemen van vele moeiten die de Medelanders meemaken. Uitholling van hun rechtspositie dreigt voortdurend, moeiten om de "thuis" gangbare en onaangevochten strukturen in onze maatschappij te handhaven plaatsen gezinshoofd en gezinsleden vaak onder grote druk. Problemen en zorgen over de invloed die de Nederlandse samenleving uitoefent op de jonge generatie. En ga maar door. Er is - en werdt heel wat afgeleden in de gezinnen van wat we zo koel "etnische minderheden" noemen! Zij het dat - uiteraard - er ook veel zal gebeuren dat "het- leven bevordert"; het lijkt me, als ik op de tv beelden zie van een Hindoestaanse bruiloft in Den Haag, onjuist te suggereren dat àlles probleembeladen is.
Naast allerhande artikelen in de media wil ik met name wijzen op een brochure, die in mei 1984 met steun van de overheid bij de Staatsdrukkerij verscheen. (De brochure verscheen onder auspiciën Van o.a. de Anne Frankstichting).
Vooroordelen Veroordeeld doet een poging om 24 geregistreerde "vooroordelen" met beroep op "de feiten" te ontzenuwen. Aan de orde komen uitspraken als "ze krijgen kinderen aan de lopende band, als het zo doorgaat zijn ze straks met meer dan wij,. zij zijn de schuld van de overbevolking en de milieuvervuiling, zij zijn de schuld van de werkeloosheid, zij zijn de schuld van de woningnood, zij zijn de schuld van de stijgende criminaliteit, Islamieten gaan wreed om met dieren, buitenlandse leerlingen verslechteren het onderwijs" en nog zo'n vijftien meningen.
De al vaker geciteerde brochure Op Elkaar Aangewezen noemt daarnaast nog: (een greep) de moeite die Nederlanders (zeggen te) hebben met de geur van een buitenlander, het eten, de muziek die wordt ten gehore gebracht, commentaar op (naar onze mening) te wijde kleding die Turkse kinderen dragen, de strengere controle op gelden die worden verstrekt. De pas in het nieuws gekomen "pasjesregeling" valt ongetwijfeld ook in die categorie.
Dus toekennen ... ?
Moslims en Hindoes, etc. zullen vaak hun eigen identiteit het meest gewaarborgd achten binnen hun eigen religieuze omgeving. En dan komen we bij het gegeven dat het vinden van zo'n omgeving niet- zo eenvoudig is gebleken, zeker een tijdje geleden.
Daarover zegt het rapport: "Nog in 1977, een jaar na het in werking treden van de globale regeling subsidiëring gebedsruimten kon men lezen dat het islamieten vaak radeloos maakt dat hun geloof - niet serieus genomen wordt. .. Eenzelfde bezorgdheid werd-beluisterd in een interview met Surinamers, die vaststelden dat de gemeenschap die men thuis kende hier niet meer bestaat: "Men vervreemdt vim elkaar, ondanks het feit dat men uit één dorp komt. Men heeft gewoon geen tijd meer voor de ander. Dat is heel droevig." (Religieuze Voorzieningen ... p. 40).
Iets verderop komt de werkgroep die deze nota verzorgde (bestaand uit onder andere vertegenwoordigers van de kerken) tot de uitsrpaak: "De betrokkenen kwamen al spoedig tot de ontdekking dat dingen die thuis moeiteloos en als vanzelf plaatsvinden in den vreemde extra inspanning vragen... Ginds een religie-vriendelijk milieu, hier roept het woord religie niet zelden een negatieve, zo niet vijandige reactie op ... In steeds bredere kringen won de opvatting veld volgens welke de godsdienst een zaak moet zijn van de persoonlijke levenssfeer en inspiratie.
Met andere woorden moslims en hindoes komen' niet in een christelijk Europa, maar in een situatie waarin christelijke visies (meervoud!) op de werkelijkheid aan geloofwaardigheid hebben ingeboet; waarin religie geen vanzelfsprekende zaak meer is. Zullen zij behalve bij mensen voor wie godsdienst wel belangrijk is en meer is dan een privé-aangelegenheid op begrip voor hun gerechtvaardigde verlangen inzake religieuze voorzieningen mogen rekenen?" (pp. 40, 41).
Onloochenbaar is de betrokkenheid die uit deze visie spreekt.
Toch kan men constateren dat in zulke uitspraken niet zelden een bepaalde visie op de Islam en op-het Christelijk geloof als "geloofssystemen" spreekt die we eens nader onder de loupe moeten nemen.
Dat hoop ik vanaf de volgende keer te doen. Dat wil ik echter dan wel plaatsen in een breder kader van "christelijk denken over de Islam".