De ko-ho-ho-ning van Hispanje
1985-04-12
De dominee en ik zijn het niet eens. Hij vindt dat het zingen van het eerste couplet van het Wilhelmus geen enkele zin 'heeft en dat het daarom in de kerk maar beter niet gezongen kan worden. Dat hij het bij gepaste gelegenheden tóch opgeeft. is meer om mij een plezier te doen, dan uit overtuiging en dat is aardig van hem. Misschien doe ik hém op mijn beurt een plezier door nog eens uiteen te zetten waarom ook dat eerste couplet een wezenlijk en onmisbaar onderdeel van ons volkslied is. Ik hoop dat anderen ervan meeprofiteren, want er schijnen meer mensen te zijn die problemen met dat couplet hebben. Het lijkt me goed' dat nu te doen omdat er binnenkort weer alle reden is dat lied te zingen, ook als kerkelijke gemeente. We hopen straks toch te herdenken dat we veertig jaar geleden zijn bevrijd?- Jaargang 29
- nummer 15
Het is vooral die koning van Hispanje die de mensen dwars zit. Ze hébben wat tegen die man. Ze hebben hem nooit geëerd, ze zullen dat ook nooit doen. Ja,maar als we zó gaan redeneren, kunnen we wel aan het schrappen blijven! Ik bén Willem van Nassau helemaal niet, waarom zal ik dát dan Zingen? En dan kunnen we allerlei psalmen ook niet meer gebruiken. "Jeruzalem dat ik bemin, wij treden uwe poorten in!" Dát zingen we wel, maar we traden intussen geen enkele poort binnen, we blijven gewoon zitten en we vinden dat heel gewoon. (Nou ja, de meesten van ons tenminste.) Het bekende zes/de couplet van het Wilhelmus kunnen we dan ook wel achterwege laten. Want wélke tirannie is het die ons hart doorwondt? Is het de tirannie achter het ijzeren gordijn? Of die in Cuba? Of die in Afrika? En hoe denken we die tirannie te verdrijven? We blijven toch 'gewoon zitten'?
Nee, in ons volkslied wordt Willem van Oranje sprekend ingevoerd. Hij heeft de basis 'Vooronze nationale zelfstandigheid gelegd en in het lied wordt uitgesproken wat hem gedreven heeft. Hij is zijn vaderland ge· trouw gebleven tot in de dood. Hij kende zijn plicht; hij was "vrij onverveerd", dat wij zeggen: bijzonder moedig ("vrij" is een versterkend 'woord). Hij was niet zo maar een ordinaire opstandeling, nee', 'hij erkende !het wettige gezag van de koning van Spanje die ook heer over de Nederlanden was. Maar u moet daarna direct verband leggen met de tweede strofe: “In Godes vrees te leven heb ik altijd betracht." Willem van Oranje respecteerde het gezag van de koning, maar hij moest óók God gehoorzamen. En daardoor ontstonden de problemen! De tweede strofe vervolgt: "Daarom ben ik verdreven, 'om land en luid gebracht". Dat betekent: Omdat ik Gód wilde dienen, ben ik verdreven, beroofd van mijn land en van mijn mensen. (brengen om = beroven van. Vergelijk: iemand om het leven brengen.)
Het is die gedachte die in het begin van ons volkslied doorklinkt: we moeten de overheid respecteren, maar we hebben állereerst Godvrezend te leven, ook al kan dat ernstige gevolgen hebben. In de laatste strofe staat het nóg eens, als een afsluiting:
Voor God wil ik belijden
En zijne grote macht:
Dat ik te géne tijden
De koning heb veracht,
Maar dat ik God de Here,
De hóógste Majesteit
Heb moeten obediëren (= gehoorzamen)
In der gerechtigheid.
De dichter van het lied laat het Willem van Oranje met een eed bekrachtigen: hij hééft niet de koning veracht, hij is geen ordinaire opstandeling, maar hij heeft gedaan wat God wilde, wat hij móest doen!
Eigenlijk is het een wonder dat in ons Nederland, waar toch niet zo erg veel meer gevraagd wordt naar wat God wil, dit lied nog steeds door miljoenen gezongen wordt. Ik denk trouwens dat ook veel van onze landgenoten die van de Here vervreemd zijn, toch op hun manier instemmen met de gedachte dat het niet de overheid is die uiteindelijk het laatste woord heeft want dán zou er inderdaad terecht van tirannie gesproken moeten worden. Maar: juist de kerk moet de symbolische betekenis zien van het slot van die eerste strofe: De koning van Hispanje heb ik altijd geëerd. Dat betekent; wij stemmen in met wat Willem van Nassau zei, wij respecteren onze overheid, wij erkennen haar gezag, wij zijn geen revolutionairen. Het is natuurlijk niet mogelijk alle coupletten te gaan zingen, daarom is het goed met één of twee te volstaan. Maar we moeten wél beseffen in welk verband de woorden staan: We moeten God meer gehoorzamen dan (Ie mensen, ook al kan, dat grote offers kosten!
Van harte hoop ik dat nog héél lang in alle kerken van ons goede vaderland ook dit eerste couplet van het Wilhelmus gezongen zal worden. Het zou mooi zijn als de mensen dan ook eens bijgebracht werd wat de betekenis daarvan is. Van mij mag een dominee best een beetje uitleg geven bij wat we zingen.