Het negerboek
2011-09-02
Er is een prachtig vertelde roman verschenen over de slavernij. Het is een indrukwekkende beschrijving van het achttiende-eeuwse slavenbestaan, samengebald in de geschiedenis van één vrouw. In Nederland heeft het boek al een boekomslagverbranding opgeleverd omdat de term ‘neger’ discriminerend zou zijn.- Jaargang 55
- nummer 17
Gevangen
De hoofdpersoon is een meisje Aminata Dijallo. Zij leeft in Afrika met haar ouders; haar vader die haar lezen heeft geleerd zodat zij zelf de Koran kan lezen; haar moeder die vroedvrouw is en haar als hulp in dat werk inwijdt. Ze worden door slavenjagers overvallen waarbij haar ouders worden gedood en zijzelf als 11-jarige gevangen genomen wordt. Na een barre tocht door het oerwoud, naakt en geboeid, volgt de vreselijke overtocht in het slavenschip. Je ruikt haast de stank, de angst en de woede. Animata wordt op het schip de verbindingsschakel tussen de blanken en de slaven omdat zij verschillende negertalen spreekt. Ondanks de ellende blijft Aminata positief. In Amerika aangekomen wordt zij als slaaf verkocht. Op de indigoplantage waar zij terecht komt, ervaart zij de hardheid van het bestaan, maar ook de solidariteit tussen de slaven onderling. Door haar gevoel voor taal en haar communicatief vermogen valt zij steeds op. Haar eigenaar vindt haar rebels en verkoopt haar aan een Joodse eigenaar die wel goed voor haar zorgt. Animata blijft denken aan en verlangen naar Afrika.
Namen
Maar eenmaal in New York vlucht ze naar de vrijheid in de zwarte krottenwijk Canvas Town. Ook hier blijkt weer de onderlinge solidariteit. Ze doet allerlei werk, ook bij blanken. Zij raakt haar man en kinderen kwijt. Uiteindelijk komt ze terecht bij de ‘Black Loyalists’, die de kant van de Britten hebben gekozen. Na de oorlog krijgen ongeveer 3000 van deze voormalige slaven de gelegenheid om naar Nova Scotia, een schiereiland aan de Canadese oostkust, te gaan en daar een nieuw bestaan op te bouwen. Hun namen staan stuk voor stuk opgetekend in een bestaand historisch document uit 1783: Book of Negroes – het negerboek dus. In het verhaal is Aminata degene die al die namen opschrijft.
Een naam geeft je identiteit.
Vandaar ook dat Animata zo voortdurend blijft vasthouden aan haar eigen naam. Ook op het schip riepen de gevangenen steeds hun eigen naam, om te laten horen dat ze iemand waren.
Terug naar Afrika
Uiteindelijk komt zijzelf ook in Nova Scotia, maar zij wil terug naar Afrika.
Dat lukt haar. Met een groep slaven gaat ze onder leiding van een aantal goedgezinde Engelsen naar Sierra Leone, waar ze Freetown stichten.
Animata gaat zelfs met slavenhalers mee het binnenland in om bij haar geboortedorp te komen. Als ze dreigt te worden verkocht, weet ze te vluchten en leeft een poosje als verhalenverteller in een dorp. Religie, de islam, biedt haar eigenlijk geen troost meer, maar het vertellen van verhalen wel, omdat het de herinnering levend houdt aan het land van afkomst.
Macht van woorden
Vanuit Afrika reist Aminata naar Londen.
Daar vertelt ze opnieuw haar verhalen, als ze door de abolitionisten wordt ingezet als boegbeeld in hun strijd voor afschaffing van de slavenhandel.
William Wilberforce speelde daarin een belangrijke rol en Aminata’s verhalen hebben het hunne daartoe bijgedragen. Ze stelt haar levensverhaal op schrift. Zelfs dan nog moet ze vechten om haar eigen woorden te kiezen en om een uitgever te vinden die niets in haar tekst zal veranderen.
Het is een van de grote thema’s van het boek: de macht van woorden om de werkelijkheid te veranderen.
Uiteindelijk winnen waarachtige verhalen het van bruut geweld.
Dat moet wel de reden moet zijn geweest voor Lawrence Hill om zijn roman te schrijven. Al is Aminata dan een verzonnen personage, toch blijkt op elk bladzijde het verlangen van de auteur om zorgvuldig recht te doen aan de werkelijkheid van toen.
Identiteit
Dat maakt Het negerboek zo’n mooi boek. Het stoot door naar dieper liggende vragen over identiteit en zingeving: Wie ben ik, waar kom ik vandaan, waar ga ik naartoe? Het boek gaat over de onmenselijkheid van de slavernij. En vooral: het gaat over mensen van wie de naam niet vergeten mag worden. The Book of Negroes was immers een boek met namen, en bij elke naam hoorden ooit een gezicht en een stem. Dat is wat Lawrence Hill ten diepste doet: schrijven tegen de vergetelheid.
Hill, L. (2011), Het negerboek. Ailantus Amsterdam. 448p. € 19,95.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van NGK Ede.