Condoleantie
1985-04-26
In het land van de Dajaks, op West-Borneo, ressorteerde ons zendingshuis onder een grapje kampongs met de naam Toebang en op zekere dag hoorden we dat het hoofd van -de kampongs gestorven was: Het lag voor de hand om op condoleantiebezoek te gaan: men behoort de overheden, ook de lagere, te eren; zo'n bezoek kon de banden verstevigen en mogelijke spanningen wegnemen. Zo had Reagan, dunkt me, zelf naar de begrafenis van Tsjernanko moeten gaan en hij zou het er beter afgebracht hebben dan ik in Toebang. Je zou in de kampong een gedrukte stemming verwachten, maar het leek alsof er niets bijzonders aan de hand was. O ja, Bapa was gestorven, kwam U dáárvoor? Kom maar naar boven.- Jaargang 29
- nummer 17
Het huis is namelijk op palen gebouwd, een gehele clan woont erin. De mannen zitten gehurkt op de grond, rondom enkele kleine oliepitjes en zoals gebruikelijk vormen de vrouwen het decor, zij staan tegel! de wand. Het wordt me niet duidelijk wie de weduwe is. Er wordt niet gejammerd en geweeklaagd. De mannen wijzen naar een opgerolde nieuwe mat die tegen de achterwand ligt, met een vrij nieuwe doek eromheen gedrapeerd: daar kan ik wel gaan zitten. Dat doe ik. Op de rol. Ik wil wel weten hoe de begrafenisgebruiken zijn en, ze worden me verteld. Morgen wordt de dode begraven en vannacht zullen de mannen bij hem waken. Omdat dit gebruik o.a. vroeger ook in Nederland bestond en in r.k. kringen, naar ik meen' n6g wel, vraag ik waarvoor dat waken dient. Het is om, de geest van, de dode, de hantoe, te verdrijven, zeggen ze. En andere geesten (Jok. Geen geest moet de kans krijgen om het lijk binnen te gaan. Maar een enkele spottende man zegt, dat ze vannacht waken zullen om te voorkomen dat de muizen het lijk opvreten nog vóór de begrafenis..
Ik vraag waarom de geest van de dode geweerd moet worden en het antwoord is, dat het een kwade geest is. Ik verwonder me daarover, want het kamponghoofd was toch, volgens zeggen,een goede man? Ja, maar zijn lichaam werd slecht, de laatste tijd en tenslotte stierf het: Dus is ook de ziel nu slecht; een kwade geest. Dit is anders dan wat de Grieken dachten, nl. dat de ziel het Hogere; het godeliike is in de mens. Wat deze Dajaks zeggen lijkt meer op wat een Romein zei: "een gezonde geest in een gezond lichaam." De Dajaks geloven wel dat de geest het lichaam verlaat en wat langer blijft leven dan het lichaam, maar dan als boze geest, die langzamerhand totaal bederft en sterft, zoals het lichaam al eerder deed.
Er komen nog wat bezoekers binnen en ze hurken naast de andere mannen en gooien een pakje shag of een beetje geld op de rol, waar ik op zit. Ik vraag waartoe dit dient. Het antwoord is tweeledig. De overledene moet wat mee hebben op reis, dat is de oorspronkelijke gedachte; maar in de praktijk betekent het nu, dat de weduwe geholpen wordt nu ze geen inkomsten heeft. Zij mag straks de gaven inzamelen, vlak voor de begrafenis. Ik legmijn gave erbij en als ik nu maar niet méér gevraagd had, dan zou het bezoek geslaagd kunnen zijn. Ik vraag echter ook nog, waar de dode opgebaard is. Een homerisch gelach barst los. “U zit er bovenop!” Hij ligt in die mat waar U op zit!" Als ik het kamponghuis verlaat, en buiten ben, hoor ik ze nog onbedaarlijk lachen.. Die mannen; enkelen blijven me nabootsen met mijn vraag: “Waar is de dode man nu? En dat terwijl hij bovenop hem zat!”