Krugerrand
1985-05-17
De weekeditie van NRC-Handelsblad brengt ons de belangrijkste gebeurtenissen en commentaren uit ons goede vaderland. Tot d!e belangrijke zaken behoorde blijkbaar het stopzetten van de handel in Krugerrands. Tot drie reizen toe werd deze aangelegenheid onder onze aandacht gebracht. Het comité Zuidelijk-Afrika overwon de Zuid-Afrikaanse regering en bracht haar een forse speldenprik toe Wat is de Krugerrand eigenlijk?- Jaargang 29
- nummer 20
Het is een gouden munt, door de republiek van Zuid-Afrika uitgegeven; het gewicht daarvan is circa 31 gram 1), de doorsnee 32 millimeter. De voorzijde draagt de naam Krugerrand, het beeld van een antilope, het jaartal van uitgifte en de woorden “Fyngoud 1 oz. Fine Gold." De achterkant toont 'het waardige, baardige gelaat van Paul Kruger, met daar omheen: "Suid-Afrika – South Africa" . De munt heeft een waarde van ongeveer f 1150 (afhankelijk van de goudprijs) en wordt in vrijwel alle beschaafde landen als betaalmiddel aanvaard: dit 'laatste wellicht omdat hij onmiddellijk kan worden omgesmolten tot zuiver goudsmidmetaal.
Ons land kent zijn gouden tientjes. Die hebben vooral verzamelwaarde, denk aan de muntjes met Willem III en Willemientjes met loshangend haar. Door die verzamelwaarde hadden ze (lange tijd) een prijs, die ver boven de omsmeltingswaarde uitging. De Krugerrand niet alzo. Waarom kochten de Nederlanders dan in de weinige afgelopen jaren volgens het Comité twintig duizend – vijftig duizend – van de Krugerrands? Alleen om in te lijsten en op te hangen?
Nee, waarschijnlijk ook voor belegging. Sedert de handel in goud in Nederland weer toegestaan is, kochten veel mensen al jaren lang goud voor belegging: baren goud, tientjes, ook Krugerrands. Goud mag dan geen rentedragende belegging zijn - het is wel waardevast, gemakkelijk te bewaren, en heeft een ingebouwde verzekering tegen geldontwaarding.
Anders gezegd: de winst bij verkoop vergoedt !het gemis van rente of de verminderde koopkracht. Men zegt dat ook sommige mensen hun zwart geld in goud beleggen, om aan de aandacht van de fiscus te .ontsnappen, Het valt niet te bewijzen, al kan de overtuiging sterk zijn. En dan hebben we de zuinige huismoeders, die een potje voor de kwade dag opzij leggen - het liefst in gouden munten. En de goede huisvaders die hun vrouw, een iegelijk de zijne, op haar verjaardag zo'n munt aanbieden. Er zijn zelfs mensen die deze universele munt opspaarden voor een dag van oorlogsdreiging en overhaaste vlucht: want ook in het buitenland, Amerika !bijvoorbeeld, is deze munt betaalmiddel. Werden in de Japanse vrouwenkampen niet muntjes in de zoom van de rok geborgen?
En dan Paul Kruger, wiens naam aan de Rand is verbonden. De man van het heerlijke adagium “Alles sal regkom”. Wie was hij ook weer?
Stephanus Johannes Paulus Kruger (1825-1904) was als jongen getuige van de Grote Trek, de landverhuizing van de Nederlandse, Duitse en Franse boeren die zich aan de tirannie van de Engelsen onttrokken en Tranvaal, Natal en Oranje-Vrijstaat stichtten. Hij nam deel aan alle oorlogen die de onafhankelijkheid van Zuid-Afrika beoogden: onderscheidde zich door zijn grote moed, was op zijn 33ste als waarnemend commandantgeneraal, en vestigde later als staatsman het staatsgezag en de vrede. Vier malen achtereen (in 1883, 1888, 1893 en 1898) werd hij tot staatspresident gekozen. En hij was het, die – geleerd door bittere ervaring met binnendringende zwarten – het stemrecht en de naturalisatie zodanig wijzigde, dat het voor “uitlanders” zeer moeilijk werd burgerrechten te verkrijgen. 2)
Die onafhankelijkheidsdrift was niet welgevallig aan de Britse veroveringspolitiek. In diverse "Boerenoorlogen", hier “Boorwars" geheten, trachtte Groot-Brittannië de Afrikaanse Boeren beschaving bij te brengen; en passant de grote goudmijnen ontdekkende en in bezit nemende de zwarten als mijnwerkers gebruikend en op deze wijze in de binnenlandse orde van een vreemde natie ingrijpend. Wie de boeken van Penning over de Boerenoorlogen heeft gelezen (onze medewerker ds. H. J. v. d. Kwast behoort tot dezulken, zie ons blad van 8 mrt.) heeft zich deze strijd van ons broedervolk ingeleefd. De jonge Britse oorlogscorrespondent Winston Churchill, die zelf gevangene en vluchteling is geweest, heeft zijn regering in Londen terdege de oren gewassen terzake van die gruweldaad.
Paul Kruger en zijn republiek genoten dan ook de achting en liefde van Europa. Toen Kruger in 1900 ten einde raad hulp bij de broedervolken Duitsland, Nederland en Frankrijk wilde halen, heeft onze koningin Wilhelmina haar oorlogsbodem “Gelderland” toch zijn beschikking gesteld. Het heeft niets geholpen: Nederland kon niets doen en de grote naties kwam een oorlog met Brittanië (dat toen als de grootste wereldmacht gold) ongelezen. Kruger heeft zijn dank aan onze koningin betuigd en haar antwoord luidde: “Het is Mij aangenaamgeweest U hoogedele mijn kuiser Gelderland aan te bieden en te vernemen dat de reis door U in goeden welstand volbracht is.”
Tot zo ver onze kennis over de Krugerrand en wat daar omheen hangt. Waarom, zo vraagt u zich af, is het getij gekeerd? Waarom stond een pressiegroep er op, dat de handel in Krugerrands zou worden stilgelegd? En dat met zulk een drang, overredingskracht en tactiek, dat de grote banken van verdere bemiddeling bij Krugerrands afzagen?
Al 8 jaren geleden werden de vaderlandse banken gedwongen, haar service aan de Zuid-Afrikaanse Republiek en cliënten stop te zetten. Kredieten moesten worden afgewikkeld en niet heropend. Het waren over het algemeen niet de bankcliënten, die deze eisen stelden het waren toen nog de buitenstaanders. Onlangs werd de grootste Amerikaanse bank gedwongen haar leningen aan Zuid-Afrika te beëindigen; dit in navolging van de Raad van New York. In ons eigen vaderland zegde de universiteit van Amsterdam haar rekening bij een grote bank op; dat zeiden ook “gemeenten van progressieve signatuur", of althans ze dreigden daar mee.
Nu zijn banken economische, dat is winstbeogende ondernemingen. Zij verkopen haar diensten zij ontvangen daarvoor beloning. Ze doen het op grote schaal en zijn daardoor in de maatschappij verworteld. Zij houden elkaar door concurrentie geducht in het gareel van maatschappelijk fatsoen en zijn - op enkele geruchtmakende uitzonderingen na - bemand met knappe leiders, die zelf wel weten wat kan en wat niet kan. Alle bankiers stammen af van beurtschippers en goudsmeden en kunnen tot de nette middenstand worden gerekend.
Gezegde banken streken bij de handel in Krugerrands uiteraard een provisie op. Wie - behalve de proletariër - zou het haar misgunnen? Winst is nog geen vies woord, al trachten sommige verpolitiekte mensen u dat diets te maken; en geld stinkt niet, gezien de haast waarmee ieder er naar graait.
Maar de banken hebben, vermoedelijk om van het gedrein af te raken en vervelende publicaties te voorkomen, de handel in Krugerrands stilgezet. De goudhandel wordt dus verlegd naar de Canadese Maple Leaf bijvoorbeeld, die met de Krugerrand te vergelijken is. Het 'zal de banken een zorg zijn.
Maar is deze "overwinning" van het Comité Zuidelijk Afrika nu ook een nederlaag voor de betrokken Afrikaanse Republiek? De winst die deze republiek van elke Krugerrand opstreek bedraagt, zegt het Comité, f 300 per munt. Dat betekent een winst van zes miljoen gulden (als het Comité gelijk zou hebben) rot f 15 mlj. (als de importeur, die het weten kan, gelijk heeft). Die winst 'van de Republiek is, over ongeveer zes jaren verdeeld, alzo plm. f2% mlj, per jaar geweest; als de handel langer dan zes jaar duurde is de jaarwinst nog geringer bagatel geweest. Een speldenprik dus voor de zo gehate Republiek.
Daaruit wordt duidelijk - voor wie rekenen, lezen en schrijven geleerd heeft - dat het de pressiegroep om een Hetze gaat: om het zaaien van haat tegen de republiek van Zuid-Afrika, Gereformeerde Kerken en Diaconieën strijden hier schouder aan schouder met "progressieve gemeenten", met opruiers, communisten en met Rusland. Het economisch effect van de pressiegroep mag dan even onbelangrijk als het gewenste "olieboycot" zijn (het krabben niet waard), de haat tegen een blank en christelijk broedervolk wordt er 'door aangewakkerd.
Terwijl ieder die het horen wil kan weten, hoezeer de Z.-A.-regering streeft naar een oplossing van de spanningen binnen haar grenzen, (in de laatste 20 [aren zijn er ongelooflijke dingen gepresteerd op het punt van woningen, lonen, onderwijs, medische verzorging en zwarte subregeringen) blijft heel de wereld zich bemoeien met de binnenlandse orde van een land dat, net als elk ander beschaafd land, zijn eigen wetten wenst te handhaven.
Worden er ook pressiegroepen gevormd, om de levens van duizenden ongeboren kinderen in ons vaderland te beschermen?
Noten:
1) de Engelse ounce (oz) weegt 28.35 gram; in de goudhandel (tegenwoordig met oz aangeduid) 31.10 gram ongeveer.
2) laten we bedenken dat de Ver. Oost-Ind. Compagnieën in de 17e eeuw Kaapstad en de Kaapprovincie stichtten, met het doel voor de Indiëvaarders verse groenten en fruit beschikbaar te stellen. In wijde omtrek was in dit niemandsland geen bezitter aanwezig dan de Nederlanders.