Een eerbewijs aan Prof. C.Veenhof
1983-07-01
In een vorige aflevering is gebleken dat sinds de Franse Revolutie de rol van de vader als vertegenwoordiger van wat mag en niet mag door de beoefenaars van de menswetenschappen (psychologie, sociologie enz.) verafschuwd wordt. Als voorbeelden werden Freud en Marx ten tonele gevoerd. Liefde tot de Waarheid uit zich nimmer in jaloersheid, wel in vereenzelviging en Voorbeeld zijn. De gevolgen voor het menselijk opvoeden en onderwijzen dienen nog bezien te worden. - Jaargang 27
- nummer 26
Goed voorbeeld doet goed volgen?
De Here Jezus heeft dat voorbeeld steeds voorgeleefd aan Zijn discipelen, die dat voorbeeld ook echt na hebben willen leven. Echter, ze kunnen dat voorbeeld nog geen gestalte geven in hun leven, geen vorm.
Het ene ogenblik lijkt het erop, het andere ogenblik gaat het faliekant mis. Twee voorbeelden zijn genoeg om te laten zien hoe deze vereenzelviging met de belangen van de Heer wel nagestreefd worden, maar toch geen blijvende vorm kunnen krijgen nog: Petrus' gaande over het meer en zijn belijdenis van de Here Jezus als de Christus (Matth. 14: 29 en 16 : 16) aan de ene kant zijn te vergelijken met Matth. 14: 30 en 16 : 22 en- 23 aan de andere kant.
De band met de Heer trekt wel, dat wel!
Pas na Pinksteren kan het in hun leven gestalte krijgen van die band met de levende Heer mogelijk worden: van de hemel uit, komt de Heilige Geest dat bewerkstelligen. Handelingen 2:4 en ook Filippenzen 2: 13 is wat dat betreft erg duidelijk: "Want het is God die in u werkt beide het willen en het werken, naar Zijn welbehagen".
Het goed volgen van het goede voorbeeld van de Heer wordt duidelijk in het verhaalde in Handelingen 4: 8 t/m 19 (Petrus' toespraak tot de Hoge Raad). Vergelijkt u dat eens met het gebeurde in Matth. 26 : 74!
Handelingen 5 geeft dan ook weer , dat het belijden van de Here Jezus als Heiland = Heelmaker van het hele leven ook zijn gevolgen dient te hebben in het heelhouden van de gemeente (in OPDRACHT van God) tegenover jaloersheid. (Dode orthodoxie als. ont-aard-ing van orthopraxie!).
Je willen binden aan de hemelse Vader houdt in jezelf binden. Deze zelfbinding (FIlipp. 2: 13!) is het tegenovergestelde van de in onze westerse maatschappij en cultuur steeds meer verGOEIlijkte, gepropageerde en in zwang komende zelf-doding of zelf-moord als ontbindingsverschijnsel in het persoonlijke leven. De zelfbinding aan wat de Heer van ons vraagt, geeft echter alleen AUTORITEIT! "De éénheid waar je stil van wordt"
dient zich uit te werken in "Werken aan jezelf" als vrucht der dankbaarheid! 1)
Hoe nu de rol van de vader hierin te vervullen - u weet daar begonnen we toch mee? - in samenwerking met de moeder voert ons naar
De rol van opvoeding en onderwijs
Hoe nu die zelfbinding te onderwijzen?
Voor een Gereformeerde -is het duidelijk dat een hart niet bekeerd kan worden -door opvoeding of onderwijs alleen. Zoiets ligt buiten onze macht: opvoeding slaat niet automatisch om in zelfbinding, Net zomin als Sacramenten auto-matisch werkende middelen zijn om genade "in te gieten"
(antw. 66 van de Heidelberger), of de ark automatisch de overwinning brengt (1 Sam. 4 : 3), net' zomin slaat opvoeding automatisch om in zelfbinding. Alleen het Evangelie heeft die geheime werking!: pneu-matisch.
Toch zitten we niet in een oplosbare situatie en kunnen we nog vertrouwen op de nog in stand gebleven structuren in de schepping.
Paulus geeft daarvan een beschrijving in 1 Cor. 7. : 29 en 31, waar hij schrijft dat "de tijd kort is" en "Want het uiterlijk van deze wereld is bezig te verdwijnen".
In het Grieks staat voor kort een woord dat ook kan betekenen: gedrongen, mismaakt of doorgezakt.
Bovendien wijst vers 29 terug naar vers 26 ("Ik acht dus om de bestaande nood dit goed "). In vers 31 staat een Grieks woord voor uiterlijk dat eveneens Kan betekenen: schema of structuur van deze wereld in de zin van objectief aan-wijs-bare elementen, waar mensen nog waarde aan kunnen hechten om hun leven op te bouwen of mee in te richten (of niet!): eigendom, gezag!, wetten ervan, huwelijks- en gezinsverhoudingen.
Objectief aanwijsbare elementen om zwakke, afhankelijke mensenkinderen te beschermen tegen zich onafhankelijk willen voelen zonder het ook maar in de verste verte te kunnen zijn!
Objectieve structuren die nu nog, gelden, maar na de jongste dag in Christus zullen verdwijnen.
Voor de christen kan vaderschap alleen geleerd worden in het zich afhankelijk weten op de terug-weg van de verloren zoon: de aan hem bewezen genade is noodzakelijk om de goede strukturen die er nog zijn, ook al staan ze op doorzakken, te herontdekken in hun waarde en zeggingskracht (dat betekende autoriteit toch?) -voor het menselijk leven en daar een voor God goed gebruik van te maken. Stapje voor stapje mag een vader (en als hulp tegenover hem ook de moeder!) de kinderen helpen lopen op de lange weg naar de door hen zelf te dragen zelfstandigheid als teken van zelfbinding.
Hoe?
Ook daarvan kunnen we leren van de manier waarop de Here Jezus met Zijn LEERLINGEN omging.
Zelfstandigheid
Wat daar al niet over geschreven en gedacht is! Bovendien niet alleen over het begrip zelf, maar ook over hoe het bereikt moest worden, waren de meningen verdeeld.
Toch begint er wel zicht op te komen.
Op je ZELF STAAN in het kleine is er een goede voorbereiding voor (Lucas 10: 1 - 20 "Zeventig worden uitgezonden". Jezus' blijdschap en erkenning van uitverkiezing zijn gemeend). ' De kans dat het werkje dat je op je schouders hebt gekregen, mislukt, is veel kleiner dan de kans dat iets groots waar het kind (of de discipel!) tegenop ziet als een berg, gelukt. Belangrijk is voor beiden het idee dat het van zichzelf heeft en wat men soms zo eerlijk te horen krijgt in de trant van: ‘O, dat fiks ik wel even" tot de verzuchting "Moet ik dat allemaal doen?" Die uitlatingen geven zo mooi weer de bevrediging die je verwachten kunt als het lukt en eveneens de teleurstelling als succes uitblijft. Wat is er dan logischer dan het kind zelf te laten kiezen wat als karweitje gedaan kan worden en zijn verwachting van wat het ervan terecht denkt te brengen, van te voren duidelijk te laten formuleren in de speelruimte van het kindschap? Lukt wat het kind wilde? Heel fijn (Lucas 10: 17)!
Gaat het fout? En? Niet een handvol als wel een landvol kansen.
"Volgende keer beter" kleineert niet, geeft 'een kans het beter te doen en boort de nieuwe poging op voorhand niet de grond in. Het de grond in boren is in de geschiedenis zo strijk en zet geweest, zo'n regel geworden, dat het vóórkomen van de regel (open, opbeurend bezig-zijn) als uitzondering gevoeld gaat worden. Matth. 7: 28 en 29 geven dat duidelijk aan: het als gezaghebbende (autoriteit-hebbend!) leren behoort iedere rabbi in Israël te doen, is echter spaarzaam geworden. Wie vergelijkt niet de tijd van de Here Jezus met die andere tijd toen het Woord des HEREN ook schaars was (1 Sam.3: I)?
Wie zo de manier gevonden heeft om voor zichzelf succesvolle ervaringen te verwerven die steeds weer uitlokken tot nieuwe succesvolle belevenis en, weet dat een kind er zo dubbel gevoelig voor is als een volwassene en kan dat overbrengen. Wat is er fijner dan een gevoel van veiligheid en ruggesteun (Lucas 10: 5) van waaruit je kunt vertrekken?
Het is daarom belangrijk als kerk, school en huis één lijn, trekken en weten dat het kind zoals het nu is het éénmalig te "gebruiken materiaal"is waaruit de toekomstige volwassene "gebouwd" gaat worden (de aanhalingstekens geven al aan dat de zelfbinding van de volwassene in de' periode van het kindschap niet automatisch ontstaat).
Rust, reinheid en regelmaat waren vroeger goed voor een baby. Zou geestelijke rust, reinheid en geestelijke regelmaat niet voor een ouder kind geschikt zijn? ouder kind geschikt zijn?
Een vaste lijn betekent geen harde hand, wel consequent zijn en als het moet een straf durven geven die te maken heeft met wat verkeerd gedaan is: wie zijn achterwerk brandt, moet op de blaren zitten!
Eén ding is zeker: wie heen en weer geslingerd wordt tussen onverenigbare wensen en verlangens, de wens tot zelfbinding of juist niet, de wens tot liefde of tot' jaloersheid uit gebrek uit liefde, kan niet op-zichzelf-staan en kan dan ook geen zelf-stand-ig-heid verwerven.
Dan is er iets anders nodig (Marcus 9 : 23 en 29): geloof, gebed en vasten."
Enthousiast zijn
De meisjes opleiden tot piëteit en zorgzaamheid is in Reformatorische kringen nog gemeengoed en gemakkelijker te verwezenlijken dan jongens op te voeden tot cultuurbehouders en -overdragers, d.w.z. tot het op de schouders willen nemen van de vaderfunctie.
Uit het geschrevene tot nu toe hebt u al kunnen merken dat dat laatste in de toekomst toch wel eens meer problemen zal gaan geven dan onze feministische landgenoten zo op het eerste oog kunnen inschatten.
Voor hen geldt: Liever helemaal niet, dan een klein beetje.
Als Calvinistische, Reformatorische christenen moeten we maar afzien van het idee dat er goede 'kernen in de mens zijn. Dat is volgens Jeremia 17: 9 en 10 onmogelijk: jammer voor Karl Marx.
Zeker nu, 100 jaar na zijn sterfdag.
Hij moet het idee ook maar uit het hoofd zetten van versmelting met het goddelijke. Dat is volgens 1 Kon. 8: 27 een WAANidee (leuk zo'n psychiatrische term!): jammer, Teilhard de Chardin.
We verwachten een ander deel in de nieuwe paradijstuinstad Jeruzalem 2).
Laten we ook maar afzien van de noodzaak tot bewustzijnsverwijding die broodnodig zou moeten zijn voor de zelfverwerkelijking van mens om tot zijn doel te komen.
Romeinen 13 : 11-14 is te duidelijk een vingerwijzing naar de nood- zaak te komen tot een nauwer luisterend geweten: jammer, heer Fréud. Wij behoeven. onze hemelse Vader niet te zien als, symbool van alles wat ons benauwt in dit leven, zonder reden of noodzaak, ons klein houdt uit jaloersheid of ons wil uitsluiten van Zijn liefde uit een de mens vernietigende willekeur!
De vraag naar de zin van ons leven is al beantwoord in Joh.
10 : 10, heer Jung.
De hunkering naar een eigen identiteit zal vervuld worden (Openb. 2 : 17), meester Adler.
Onze behoefte aanvaard te zijn, is door Christus al. tot stand gebracht, meneer Künkel: Rom. 15 : 7. Onze hang naar vrijheid is geworden een staan in de vrijheid in Christus (Gal. 5: 1), vogelaar Marcuse!
Onze taak
De Reformatorische, Calvinistische kerken hebben daarom nog een taak in dit onchristelijk wordende Nederland. Een taak die voor de koménde eeuw zwaar is te noemen.
Niet groots of verheven. Dat soort overwinningsroes- of engelgevoelens kunnen we maar beter vergeten, zo'n 90 jaar na de hereniging van 1892 en twee kerkscheuringen later.
Deemoed als houding van kleinzijn, weet-hebben van broosheid (wie kan garanderen dat de stemming over één uur niet om de één of andere reden radicaal is omgeslagen"), ook weet-hebben van totale afhankelijkheid van de hemelse-vader zonder Wie elke stap vruchteloos is voor dit en het toekomende leven. Desondanks niet de moed laten zakken in een zich-ontbindende, verduivelende wereld. Weet-hebben van de invloed die een (gevallen) koning heeft op de samenwerking tussen structuren van een geschonden wereld, als die koning op zijn knieën terugkruipt naar zijn Koning, om na genade-volle erbarming op het slachtveld van deze wereld staande te blijven als de eenvoudigste onder de broeders.
Oog hebben niet alleen voor het zgn. objectieve in de natuurwetenschappen, waar in het hele kleine gebied de werkelijkheid verandert door er naar te kijken 1).
Ook oog hebben voor het zgn. subjectieve in de nieuwere sociale wetenschappen, waar de werkelijkheid verandert door er aan deel te nemen 3). Een mens die gelooft, verandert in zijn vermogen om een relatie te leggen boven zichzelf uitgaand.
Wáár gelooft hij in? In het veranderen van de scheppingstructuren, zodat de uitbuiting verdwijnt (Marx)? Of in het her- en erkennen van goede scheppingsstructuren (zodat de Verderfengel ons "huis" voorbijgaat met de vloek van Deut. 28 : 67) en het gedurig terug "Ja" zeggen op het "JA" van God (Deut. 26 : 17 en 18).
Laat dan nu de haters van de vader in de opvoeding als vertegenwoordiger van "Er staat geschreven" en "Er is geschied", maar ook als symbool van het willen doen van de wil van de Vader die in de hemelen is, van de geschonken zelfbinding, in plaats van de zelfont-bind-ing, van het Gereformeerd willen zijn, rustig agressief zijn.
Ons antwoord op Karl Marx kan zijn: "Gereformeerden aller landen, blijft verenigd op de terugweg van de verloren zoon!"
-------------------------
1) niet denigrerend bedoeld t.o.v. de artikelenseries van brs M. de Jonge en D. W. L. Milo!
2) letterlijk vertaald betekent deze naam: deel van het paradijs (= tuin).
3) de zgn. "onzekerheidsrelatie van' Heisenberg", Door sub-atomaire deeltjes te bezien met een elektronenmicroscoop verandert hun aard en bijv. ook hun levensduur, in sociologie, pedagogiek en psychologie bekend onder de naam "Pygmalioneffekt" (naar de bekende Griekse mythe van "pygmalion") of selffulfilling-prophecy-effekt. Door te geloven in de kwaliteiten van een ander of zichzelf, is het mogelijk talenten te wekken, die nog niet eerder opgemerkt waren.
Noot 1 en' 2 combinerend en uitstijgend boven de valse - uit de Griekse filosofie stammende - tegenstelling tussen objectieve en subjectieve werkelijkheid in deze noten verwoord, is een andere werkelijkheidsopvatting mogelijk. Niet meer objectief of subjectief, maar effectief = effect hebbend, ten goede of ten kwade. Onze taak voor de volgende eeuw heeft hier mee te maken m.i.
-------------------------