Al 40.000 kerkleden betrokken bij kerkelijke eenheid
2008-05-09
AD DE BOER- Jaargang 52
- nummer 10
Op tal van plaatsen zijn de laatste tijd nieuwe contacten gelegd tussen plaatselijke Nederlands Gereformeerde én Gereformeerd (vrijgemaakte) kerken of zijn bestaande contacten in een stroomversnelling gekomen. Vooral in Overijssel lijkt sprake van een olievlekwerking. Bij deze samenwerking zijn (inclusief enkele NGK/CGK-samenwerkingsgemeenten) maar liefst 25.000 kerkleden betrokken. Als de bilaterale contacten in den lande tussen NGK en CGK, en die tussen GKV en CGK worden meegerekend, loopt de teller op tot boven de 40.000 kerkleden. Een overzicht van de recente ontwikkelingen.
Het meest recent én het meest veelomvattend is de ontwikkeling in Zwolle. Daar werden de ene CGK-gemeente, de twee NGK-gemeenten en de vijf GKV-gemeentensamen 8000 kerkleden tellend - het in het zogenaamde Ichthus-overleg kortgeleden na jarenlange gesprekken eens. Eerder hadden CGK en NGK, én CGK en GKV elkaar al erkend, maar nu erkennen en aanvaarden ook NGK en GKV in Zwolle elkaar als ware kerken van Jezus Christus.
Voor alle deelnemende kerken geldt dat ze hun kansels willen openstellen voor elkaars predikanten en elkaars leden willen toelaten aan het Avondmaal. Ook worden gemeenschappelijke kerkdiensten mogelijk. De Ichthuskerken beloven zich te zullen inzetten voor verdere samenwerking: volgens het eindrapport om 'elkaar te helpen om in deze tijd werkelijk kerk van Christus te zijn, pastoraal, diaconaal en missionair. En daarbij onbekrompen gereformeerd'.
Het Ichthus-overleg zal daartoe worden omgezet in het Ichthus-beraad. 'Met dat overlegplatform presenteren we ons naar binnen en naar buiten als drie kerken die in de kern één zijn', aldus het eindrapport.
In het rapport passeren diverse onderwerpen de revue. Zo hebben NGK en GKV samen teruggekeken op de breuk in de jaren zestig. Daarbij bleven er taxatieverschillen bestaan, bijvoorbeeld over de Open Brief, hoewel het rapport constateert dat 'vandaag niemand meer om de Open Brief veroordeeld zou worden'.
Maar belangrijker dan een gelijke waardering van het verleden vinden de Zwolse kerken de overeenstemming in het heden. Ze spreken uit te willen staan op het fundament van Gods Woord en de belijdenisgeschriften als een betrouwbare weergave van dat Woord te aanvaarden.
Tussen de kerkordes van de betrokken kerken - DKO en AKS - ziet men weliswaar verschillen, maar volgens het eindrapport valt er met die verschillen goed te leven.
'AKS en DKO liggen in hun basisuitgangspunten dicht tegen elkaar aan'.
Vrouw en ambt
In het Ichthusoverleg is ook uitvoerig gesproken over de vrouw in het ambt. Daarover werd men het niet helemaal eens: er is sprake van 'vergaande principiële overeenstemming' en tegelijk van ' verschillen van mening inzake de toepassing van Paulus' woorden'. In de praktijk leidt dat ertoe dat de NGK Zwolle II vanuit de Bijbel ruimte ziet voor de vrouw in het ambt (men kent er een vrouwelijke diaken, maar totnogtoe geen vrouwelijke ouderlingen), terwijl de overige kerken een andere keus maken. CGK, GKV en NGK in Zwolle spraken af elkaars standpunt niet te veroordelen, gezamenlijk daarover verder te studeren en te overleggen en terughoudend te zijn in de praktische consequenties van het eigen standpunt. In elk geval bleek er in Zwolle geen verhindering te bestaan om elkaars overtuiging inzake 'vrouw en ambt' te aanvaarden.
Het eindrapport geeft aan: 'Wij vinden dat dit gegeven geen struikelblok vormt op de weg naar verdere kerkelijke eenheid en blijven het gesprek daarover in alle openheid voeren'.
De uitkomsten van de Ichtusoverleg werden eerder dit jaar door alle kerkenraden na overleg met hun gemeenten op hoofdlijnen goedgekeurd.
In april heeft het Ichthusoverleg nog enkele beperkte wijzigingen in de eindconclusies vastgesteld, die nu nog de instemming van de kerkenraden moeten verwerven.
Maar voorzitter Jaco Nies van de NGK Zwolle II verwacht daarbij geen blokkades.
Wel benadrukt hij dat CGK en GKV eerst groen licht van de classiskerken voor het trio-akkoord moeten krijgen, voor de besluiten in praktijk kunnen worden gebracht.
Kerkstrijd
Maar ook elders in Overijssel zit men niet stil. In Kampen is men nog lang niet zo ver als in Zwolle, maar ook in deze plaats, waar de kerkstrijd in de jaren zestig ongemeen fel was, gloort licht aan de horizon.
De NGK Kampen heeft recent van de twee GKVgemeenten in Kampen een uitnodiging ontvangen om elkaar te ontmoeten. Als vervolg op goed verlopende samensprekingen tussen GKV en CGK in Kampen willen de vrijgemaakt gereformeerde kerkenraden van Kampen-Noord en Kampen-Zuid met de NGK-kerkenraad verkennen, of er een basis is voor nader onderling contact, gericht op toenadering, samenwerking en/of eenheid.
De kerkenraad van de NGK Kampen toont zich in de Kamper Kerkbode 'blij verrast' met deze uitnodiging.
Verwezen wordt naar de scheur die in 1967 in de gemeente werd getrokken, doordat een aantal kerkleden apart ging kerken, met alle pijn die dat meebracht. Ds. Frank Bruintjes van de NGK schrijft: 'Zou er nu een tijd aanbreken, waarin we elkaar weer kunnen terugvinden?
Gééstelijk terugvinden, in verootmoediging over onze zonden, in liefde en vrede, in een hartelijk geloof in Jezus Christus, in een verlangen samen op te trekken en het evangelie uit te stralen naar de wereld?' De kerkenraad van de NGK heeft de uitnodiging van de GKV aanvaard en er zijn inmiddels twee gesprekken geweest. De gemeente is eind april op een gemeentevergadering bijgepraat en zal ook van het verdere verloop zorgvuldig op de hoogte te houden. GKV en NGK in Kampen tellen 3500 leden.
Voorzichtige eerste contacten tussen NGK en GKV zijn er ook in het naburige IJsselmuiden. Op initiatief van beide predikanten is er een eerste gesprek op kerkenraadsniveau geweest, dat door beide kerkenraden (800 kerkleden vertegenwoordigend) als zeer positief is ervaren en dat zo mogelijk nog dit seizoen een vervolg zal krijgen. In Langeslag/Heino heeft de NGK kortgeleden via een brief contact gezocht met de GKV om tot een eerste gesprek te komen. De twee kerken tellen 400 leden. En in Nijverdal, waar al enige tijd gesprekken lopen tussen GKV en NGK (samen 550 leden), heeft in april een gemeenschappelijke gemeentevergadering plaatsgevonden, waarop ds. C.T. de Groot van de NGK Zeewolde heeft gesproken over de prediking.
Dankdienst
Een stuk verder met de samenwerking is men in Hengelo. Daar heeft op 13 april j.l. in de Kristalkerk de eerste gemeenschappelijke kerkdienst plaatsgevonden van de CGK/NGK-samenwerkingsgemeente en de GKV (samen 1100 leden). De gezamenlijke dienst was het resultaat van intensieve gesprekken tussen de kerken in de afgelopen jaren. Daarbij is ook gewerkt aan wederzijdse kennismaking: beide kerkenraden ontmoetten elkaar afgelopen jaar twee keer om de voortgang in de onderlinge gesprekken te bespreken.
De resultaten daarvan zijn met de leden van beide gemeenten besproken en die stemden er unaniem mee in.
Daardoor groeide de overtuiging, aldus een verklaring, 'dat beide kerkelijke gemeenten elkaar wederzijds kunnen, willen en moeten erkennen als kerken van Jezus Christus'.
In februari en maart 2008 hebben de regionale vergaderingen ingestemd met de samenwerkingsplannen in Hengelo. Daarbij zal prioriteit worden gegeven aan jeugdwerk en catechese en aan het regelmatig organiseren van gemeenschappelijke kerkdiensten.
Ook willen de kerken komen tot kanselruil en stellen ze het Avondmaal voor elkaars leden open.
De gezamenlijke kerkdienst op 13 april was een 'feestelijke dienst', zegt Hermen van der Lugt (GKV), waarin de dank over wat bereikt is, samenging met verootmoediging over het feit dat het zo lang geduurd heeft. Ds. Klaas van der Geest preekte over Nehemia 1 en Ezra 3 en volgens Van der Lugt ging het daarbij onder meer over de vreugde over de herbouw van de tempel en het verdriet van de ouderen die zich de vroegere tempel nog herinnerden. In de dienst werd door vertegenwoordigers van beide kerken een verklaring ondertekend, waarin de wederzijdse erkenning als gemeenten van Christus is vastgelegd.
In Deventer besloten CGK, GKV en NGK al eerder om samen één gemeente te gaan vormen. Er is al geruime tijd sprake van kanselruil, gezamenlijke diensten en toegang tot elkaars Avondmaalstafel.
Inmiddels is besloten dat de leden van de drie gemeenten met ingang van 1 januari 2009 gezamenlijk gaan kerken: waarschijnlijk twee tot drie jaar in een aula, in afwachting van de nieuwbouw van een grote kerk voor circa 900 leden. In september begint een proefjaar met geïntegreerd jeugdwerk tot achttien jaar: dat wil zeggen, dat alle stof op elkaar zal aansluiten en dat catechese en jeugdclubwerk één geheel gaan vormen.
Gezamenlijke preekplaats
Maar de voortgang in de contacten tussen NGK en GKV is niet tot Overijssel beperkt. Ook in Arnhem is er sprake van groeiende contacten tussen de CGK/NGKsamenwerkingsgemeente en de GKV. Na eerder informeel contact tussen de predikanten van beide kerken (Rien Vrijhof en Casper Koolsbergen resp. Jan de Haan en Gert Hutten) zijn er inmiddels in 2008 twee ontmoetingen op kerkenraadsniveau geweest. Kennismaking, herkenning, openheid en vertrouwen waren blijkens de kerkbladverslagen sleutelwoorden in deze ontmoetingen.
Ook de pijn van het verleden bleef in de gesprekken niet onbenoemd. Beide gemeenten groeien in ledental (bij elkaar tellen ze bijna 1700 leden) en zoeken naar oplossingen voor het ruimtegebrek dat ze ervaren; samenwerking zou daarbij kunnen helpen. In het laatste gesprek tussen beide kerkenraden is vooral gesproken over mogelijkheden om vanuit een missionaire visie een nieuwe gezamenlijke preekplaats in Arnhem en omgeving te starten. In de komende tijd zal daarop verder worden gestudeerd. Ook wordt gekeken naar samenwerkingsmogelijkheden rond het Alpha-werk, toerusting, jeugdwerk en diaconaat.
Verzoening
Inmiddels is er in Alkmaar voor het eerst een gezamenlijke dienst gehouden van de GKV en de NGK/CGK-samenwerkingsgemeente De Open Hof. Op Goede Vrijdag was er een gemeenschappelijke dienst in de vrijgemaakte Koepelkerk als vervolg op gezamenlijke vespers in de Stille week in De Open Hof.
NGK-lid en oud-Opbouwredacteur Henk Algra schrijft in zijn weblog: 'Het was een bijzonder moment. Tijdens de herdenking van het dieptepunt en tevens het hoogtepunt van de Bijbel kwamen we als kerken voor het eerst samen tijdens een kerkdienst.
Een teken van verzoening, zoals Goede Vrijdag hét teken van verzoening tussen God en mens is. In het geloof dat God Zélf ons als leden van drie kerken samen brengt'. Eerder dit jaar ruilden ds. Gerard Nederveen (NGK) en ds. Jan Luiten (GKV) al van kansel.
Beide gemeenten tellen samen ca. 550 leden. In Urk werd de eerder door de GKV afgebroken samensprekingsdraad weer opgepakt en zal het in de nabije toekomst tot een nieuw gesprek komen tussen GKV en NGK (ruim 1000 leden samen). In Leidsche Rijn fungeert de Rijnwaarde-gemeenschap (NGK/GKV/CGK met ca. 250 leden). GKV en NGK zijn het al eens over de vorming van een zelfstandige gemeente in Leidsche Rijn. Ook de moederkerk van de CGK Utrecht is daarvoor, maar de classis Utrecht van de CGK heeft daarvoor nog geen toestemming gegeven. In Zoetermeer verlopen de gesprekken tussen de CGK/NGK-samenwerkingsgemeente en de GKV (samen 1100 leden) voorspoedig.
In de recente Doorgeefbrief van het Gereformeerd Appèl spreekt GKV-predikant Tiemen Dijkema de hoop uit dat eind 2008 de zusterkerkrelatie die al tussen GKV en CGK bestaat, ook bereikt zal worden tussen GKV en NGK in Zoetermeer.
In Voorthuizen en Barneveld is recent een nieuwe stap gezet in het zichtbaar maken van de eenheid tussen de GKV en de NGK (samen 1600 leden), die in 1997 werd uitgesproken in een verklaring van wederzijdse erkenning als gemeenten van Christus. De kerkenraad van de GKV besloot met instemming van de classis om leden van de plaatselijke NGK voortaan toestemming te verlenen om deel te nemen aan het Avondmaal. Zo'n besluit was al eerder door de NGK Voorthuizen/Barneveld genomen.
Inmiddels zijn er voor 2008 twee gemeenschappelijke kerkenraadsvergaderingen gepland.
Eerder kwam het al tot vergaande samenwerking in de vorm van kanselruil, Avondmaalsgemeenschap en gemeenschappelijke diensten of groen licht daarvoor in Gorinchem (ruim 200 leden) en Wezep (ca. 2000 leden). In Zaandam hebben GKV en NGK één gemeente gevormd met ruim 200 leden. Van samenwerking in de catechese is er sprake in Neede, waar GKV en NGK samen 300 leden tellen. In Leerdam zijn GKV en NGK (700 leden) onderweg naar de erkenning-over-enweer als gemeenten van Jezus Christus.