Het pausbezoek
1985-06-07
Het is alweer enige weken geleden dat de paus Nederland bezocht - een gebeurtenis, die veel aandacht kreeg, en veel stof (en stenen) deed opwaaien. Wat is nu achteraf bezien de winst geweest van deze kennismaking van nabij? Hoe beoordelen wij deze meest energieke paus die de R.K. Kerk in deze eeuw bezeten heeft?- Jaargang 29
- nummer 23
1. In de buitenlandse kranten kreeg dit bezoek meer aandacht dan alle andere bezoeken van de paus. Zelf reisde ik tijdens zijn bezoek in Australië en had zodoende de mogelijk/heildom eerst naar dit bezoek te kijken via de bril van ,de buitenlandse correspondenten, die twee indrukken via hun artikelen overbrachten.
Gewelddadig karakter
a. Het gewelddadig karakter van de ontvangst van de paus in ons land. Terwijl alle Australische kranten normaal alleen aandacht besteden aan binnenlands nieuws en hooguit Amerikaans-Russische betrekkingen, stonden er nu ineens foto's op de voorpagina van stenen gooiende punktypes in de straten van Utrecht.Later hoorde ik van mijn kinderen dat ook ons huis - dat tegenover het Paushuis in Utrecht staat, maar nauwelijks aan de stenen van vandalisten ontsnapte.
Men was in Australië zeer verbaasd over dit geweld en niet in staat de oorzaak te begrijpen.
Terecht is in de Nederlandse commentaren gesteld dat dit geweld voor een deel niets met de paus te maken heeft. Een M.E.-er die ik in het provinciehuis in Utrecht sprak zei: waar.
wij ook komen - in Utrecht of in Amsterdam of in Arnhem - wij zien tegenover ons steeds dezelfde gezichten. Nederland telt een legertje anarchisten, die overal opduiken waar gevochten wordt. Toch is de agressie gedeeltelijk wel verworteld in antipaus-gevoelens, daar deze in het bestuur van de R.K. Kerk in ons land eenzijdige benoemingen deed die niet de steun van de leden van de kerk hier hadden,
Mevr. Wasser
b. Ook in de buitenlandse kranten werd de show gestolen door mevr. Wasser die onverwachts de paus de les las met een scherp tegen de kerk gericht woord. Het werd in de Australische kranten in zijn geheel afgedrukt. Volgens Elsevier (18-5, p. 168) zei zij het volgende: "Gaat de kerk nog wel op een geloofwaardige manier met de bevrijdende woorden van het evangelie om, als een opgestoken vinger wordt gepredikt in plaats van een toegestoken hand; als er geen ruimte maar uitsluiting wordt aangezegd aan ongehuwd samenwonenden, gescheidenen, homoseksuelen, gehuwde priesters en vrouwen; als bisschoppen boven hun gelovigen tronen in plaats van met hen op weg te gaan." ... 'De kerkelijke ontwikkelingen hebben velen van ons ertoe gedwongen uit kritische trouwen christelijke gehoorzaamheid kerkelijk ongehoorzaam te zijn' ... zo Het mevr. Wasser de paus weten... Wij zijn àllen de Kerk, een Kerk geënt op de oudste christelijke gemeente, waar liefde het. hoogste gezag was, waar mannen en vrouwen, gehuwden en ongehuwden een taak hadden, ook In het leidinggeven." Het treft mij steeds weer hoezeer er in totaal verschillende kerken toch soortgelijke problemen kunnen optreden. Wat mevr. Wasser hier opmerkte tegen de paus heeft mij vanaf het moment dat ik het las in de Australische kranten beziggehouden. Wij kennen dit probleem ook in onze, kerken dat het bijzonder moeilijk is om het evenwicht te bewaren tussen aan de ene kant een moraliserende kerk die ex kathedra zegt wat mag en niet mag zonder herderlijk en hartelijk te laten voelen dat zij niet wil' dat ook maar één lid verloren gaat of afhaakt èn aan de andere kant een verwereldlijkte kerk, die de kool en de geit spaart en zonder eigen basis de moraal en idealen van de humanistische samenleving volgt. Dit is een beetje abstract uitgedrukt, maar ik hoop dit probleem in dit artikel als het hoofdprobleem van het pausbezoek breder en met wat voorbeelden te bespreken - aan het slot.
Vooraf echter wil ik een paar persoonlijke opmerkingen maken over de figuur van deze paus Johannes Paulus 11.
Pool
1. Hij is een Pool. Die achtergrond speelt steeds mee in zijn politieke beoordelingen. Ik denk nu aan zijn oordeel over de kernbewapening - dat onmogelijk meer naïef kan zijn - en zijn toespraken aan het adres van de bevrijdingsbewegingen - vooral in Zuid-Amerika. Wie 'zelf van nabij de ellende van een op het' marxisme stoelende communistische staat heeft meegemaakt is nooit meer argeloos tegenover een marxistische ideologie. Hier doet de paus denken aan Solzjenitsyn, die het Westen ook steeds waarschuwt tegen een te slappe of toegeeflijke houding tegenover op het marxisme stoelende ideologieën. Natuurlijk er is een groot verschil russen sandinisten en communisten, tussen Zuid-Amerika en Rusland, maar de paus heeft gelijk als hij ook ten opzichte van de eersten een streng voorbehoud maakt. Iedere vorm van marxisme staat 'op gespannen voet met het. christelijk geloof omdat het geen enkele norm erkent dan die welke de mens zichzelf stelt, en omdat het voor de vrijheid die zij nastreeft geen kader of structuur heeft, waarbinnen het èchte vrijheid zijn kan.
Rooms
De paus is Rooms. Logisch zult u zeggen. Ja, maar dat betekent in zijn geval dat hij op ouderwetse wijze tot Maria bidt en zichzelf oprecht ziet als de plaatsvervanger van Christus op de stoel van Petrus.
Die ouderwets Roomse trekken maken hem tot een bijzonder ongemakkelijke paus, met name voor de evangelische minderheidskerken in zijn eigen thuisland, die hij tegenwerkt en tot een paus die maar zeer beperkt bereid is tot oecumenische samenwerking met de grote protestantse kerken op voet van gelijkheld.
Sympathiek mens
3. De paus is een sympathiek mens. Het is een verrassing om op deze plaats een man tegen te komen die niet zoals zijn twee Italiaanse voorgangers een serene en wat bloedeloze indruk maakt, maar een, echt mens, die houdt van skiën, die warmte uitstraalt en in staat is om ook zijn persoonlijke tegenstanders een hartelijke handdruk te geven.
Orthodox
4. Tenslotte reken ik het als een positief punt dat paus Johannes Paulus 11 een orthodox gelovige is. Dat betekent dat hij met grote overtuigingskracht kan spreken over Christus als het licht der wereld - zoals op de dag van zijn inhuldiging, toen hij een bewogen oproep deed tot heel de wereld om Jezus Christus na te volgen. Bovendien houdt hij moedig stand om tegenover zedelijk verval de normen van de Schrift te handhaven. Hij is vurig tegenstander van echtscheiding en van samenwonen zonder huwelijk, hij strijdt tegen abortus en durft het tegelijk ook aan om de wapenwedloop een groot kwaad te noemen waar met inspanning van alle krachten een eind .aan moet worden gemaakt.
Populair?
Hier keer ik tenslotte weer terug naar mijn eerste punt. Waarom is deze paus bij velen in ons land zo weinig populair? Dat heeft zonder twijfel te maken met de verschuiving in het normen- en waardepatroon dat na de oorlog plaatsvond. Dr F. A. Schaeffer heeft dit beschreven in een onlangs in het Nederlands vertaald boek 'Een christelijk manifest', uitgave Gideon. Hij schrijft dit toe aan een verandering in levensbeschouwing. De meeste tegenstanders van de paus verdragen het niet dat de paus zijn normen ontleent aan de wet van God. Zij zijn in wezen overgegaan naar een humanistische levensbeschouwing waarin de mens zichzelf tot wetgever maakt en als het erop aankomt ieder gezag dat boven ons gesteld is verwerpt. Ik neem zelf ook niet alle normen van deze paus over - zo deel ik zijn meer op natuurrecht en natuurethiek gebaseerde afwijzing van anticonceptionele middelen niet - maar ik meen dat de paus onze steun verdient als hij de normen van de bijbel handhaaft. Ik respecteer zijn moed om rechtuit voor christelijke waarden als de onaantastbaarheid van het ook ongeboren leven en de instandhouding van het huwelijk en haar heiliging te pleiten.
Kil en streng
Betekent dat nu niet dat kerken met zulke leiders dan wel automatisch een grimmig gezicht krijgen en veranderen in plaatsen waar kil en streng de norm wordt gehandhaafd waar alle menselijkheid en gastvrijheid en openheid verdwijnt? Geen uitgestoken hand maar een opgeheven vinger. Dat is de mening van mevr. Wasser. Ik onderschrijf die niet. Wel acht ik het mogelijk dat dit gebeurt. Dat de kerk een moraalfabriek wordt, waar een oordeel wordt uitgesproken over mensen i.p.v. over verkeerde normen. In de geschiedenis is er te vaak sprake geweest van moralisme en farizeïsme. Maar is dat nu een onvermijdelijk gevolg van een heldere en duidelijke uitleg van bijbelse normen? Ik meen van niet. Het moet mogelijk zijn om duidelijk de .heiligheid van het huwelijk hoog te houden - wat een afwijzing van voorechtelijk samenwonen, maar ook een ontmaskering van liefdeloosheid in het huwelijk betekent. Zonder de mensen die in deze zwakheden vervallen te verwerpen of te verliezen. Het moet mogelijk zijn om de verslaafde lief te hebben maar de verslaving te haten, de zonde aan de kaak te stellen, maar de zondaar vast te houden.
Liefde en waarheid
Als de kerk hier niet in slaagt verloochent zij de liefde van Christus. Maar waar de kerk uit vrees voor moralisme dan maar geen normen meer stelt en achter de mode aan rent van deze tijd is zij niet alleen karakterloos maar, wat erger is: zij verloochent de waarheid van Christus. Want wat zou zijn verzoening nog voor betekenis hebben als er niets meer te verzoenen valt omdat er toch nauwelijks van absolute normen gesproken kan worden, laat staan van zonde? Naar een bekend woord van (ik meen) Peter Berger: de kerk die de tijdgeest trouwt, is binnen de kortste tijd weduwe. Zij doet er beter aan de bruid van Christus te blijven en Zijn waarheid èn liefde beide ineen gestalte te geven. Soms zijn de ethische vragen heel moeilijk (ik denk aan medische ethiek bijv.) maar het is onbillijk om met mevr. Wasser een leider van de kerk te verwijten dat hij de normen hooghoudt. als hij tegelijk steeds weer er blijk van geeft de mensen te beminnen.