De Leeuw van de Heer
1983-02-04
"Zijn lievelingsgerecht is gekookte aardappelen met een beetje karnemelk erover, en zijn drank iswater... Zijn onopgesmukte eenvoudige manier van doen getuigt van eerlijkheid. Zijn volgelingen achten hem een lichtende engel, zijn vijanden een verdoemde boze geest."- Jaargang 27
- nummer 5
Sir Richard Burton, 1862 Brits aristokraat en wereldreiziger
Hier is de plaats
De Mormonen die hun leider Joseph Smith verloren hebben krijgen een opvolger in Brigham Young. Deze is vooral verantwoordelijk voor de lange tocht die de Mormonen, doordat zij overal werden vervolgd, naar hun uiteindelijke hoofdstad, Salt Lake City, zal voeren. Hij is het die een groot deel van het "vroege image" van de Mormonen bepaald heeft. Na een lange barre toch door een volslagen onherbergzaam gebied, komt men aan bij de Zoutmeren van Utah. In die streek, die op dat moment nog niet tot de Verenigde Staten van Amerika behoort, waar nauwelijks iets wil groeien ook, besluiten de Mormonen hun hoofdkwartier te vestigen. Vier dagen nadat men op die plek is aangekomen, geeft Young het teken en spreekt hij de historische woorden: "Hier zullen wij een tempel bouwen voor onze God." De datum: 24 juli 1847.
Marsorder
Om iets van de sfeer van de tocht aan te geven, citeren we een paar passages uit de marsorder die de Here bij monde van Young aan "zijn volk" geeft. (Opgenomen als afdeling 136 van De Leer en de Verbonden) "Het Woord en de Wil des Heren aangaande Israëls kamp en zijn reizen naar het Westen: Laat alle leden van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, en zij, die met hen reizen, in groepen worden ingedeeld met een verbond en belofte om alle geboden en inzettingen van de Here, onze God, te onderhouden... En wijst presidenten, kapiteins over honderd en over vijftig en over tien man ... Gaat uws weegs, en doet, zoals ik U heb gezegd, en vreest uw vijanden niet; want zij zullen niet de macht hebben om mijn werk tot staan te brengen. Zion zal in de door Mij bestemde tijd worden verlost. .. Ik ben het, Die de kinderen Israëls uit Egypteland leidde; en Mijn arm is in de laatste dagen uitgestrekt om Mijn volk Israël te behouden ...
Hoort daarom nu, o gij volk Mijner kerk, en gij, ouderlingen, luistert tezamen; gij hebt Mijn koninkrijk ontvangen. Weest ijverig in het onderhouden van al Mijn geboden, opdat er geen oordelen over U komen en opdat Uw geloof niet fale en Uw vijanden over U zegevieren. Voor het ogenblik niet meer. Amen en Amen." (verzen 1,2,15,17,18,22, 41,42).
De stad Salt Lake City wordt letterlijk "uit de grond gestampt". In een zeer indrukwekkend tempo werken de Mormonen ook aan hun tempel.
Tientallen jaren wordt er gebouwd. Elk stuk steen moet per span ossen in een steengroeve op een paar dagreizen afstand, worden opgehaald.
Later wordt er een spoorlijn aangelegd, speciaal voor de bouw van de Tempel. In 1893 wordt het gebouw in gebruik genomen. Op de hoogste van de torens staat een groot beeld van de engel Moroni. Het gebouw is beroemd geworden, net als een paar andere gebouwen, zoals de Mormon Tabernacle. Dat Iaatste gebouw is de plaats waar het beroemde "Mormon Tabernacle Choir" thuishoort.
Blood Atonement
In die tijd blijkt de Mormonensamenleving al heel strak en bekwaam te worden geleid. Ook meedógenloos teworden geleid, zeggen niet-mormoonse historici, die zich met de beweging hebben beziggehouden.
Ze wijzen daarbij op twee zaken. In de eerste plaats wijzen ze op het bestaan van zgn. “Danieten": ten tweede spreken ze over een destijds zeer berucht incident, het bloedbad van Mountain Meadows. Door buitenstaanders is de Mormonen de morele verantwoordelijkheid, zo niet de direkte betrokkenheid, bij dit incident verweten. Over beide zaken hier niets meer. Vooralsnog citeer ik een niet-mormoonse bron.
"Het is zeker dat de Mormonen een “Death Society" hadden, zoals Oudste John Hyde die noemde. Dit genootschap stond bekend onder verschillende namen; in de dagen van Joseph Smith heette het “Dochters van Gideon", "Wrekende Engelen"; ten tijde van de "Hervorming" werd de groep door Brigham Young "de Zonen van Dan" of "de Danieten" genoemd. Dat, naar het vers in Genesis 49, waar over Jacobs Zoon Dan geschreven staat: "Moge Dan een slang op de weg zijn, een hoornslang op het pad, die in de hielen van het paard bijt, zodat zijn berijder achterover valt." (vers 17)
Het is een nagenoeg zekere zaak dat Brigham Young de uiteindelijke opdrachtgever van de Danieten was. We kunnen hier niet alle moorden noemen die de Danieten vermoedelijk op hun geweten hebben. Het is ongelukkig dat enigen van de mannen die aan Mormoonse jongeren als "helden" worden afgeschilderd in feite moordenaars waren vanwege de huiveringwekkende leer van de "Blood Atonement" (verzoening door het vergieten van bloed). Brigham Young heeft onder andere de afschuwelijke leer afgekondigd dat zondaars terecht gedood konden worden om voor hun zonden te boeten.
In de jaren waarin Brigham Young bekend werd, zijn velen met deze heer komen spreken. Veel van de aantekeningen van zulke gesprekken tonen zijn bereidheid om bloed te laten vloeien ...
De meeste Mormonen schijnen niet goed te weten wat er nu precies waar is van dat verhaal van Mountain Meadows. Dat is begrijpelijk, als men weet hoeveel verschillende versies van de gebeurtenissen en verdraaiingen van de feiten door de officiële kerkleiders de wereld zijn ingestuurd... Geen enkele Mormoon zal de juiste toedracht vernemen, als hij niet voor zichzelf de historische feiten gaat bestuderen.
Zonder enige twijfel schiep de leer van de "Blood Atonement" een atmosfeer waarin geweld uit godsdienstig ijveren kon voortkomen, dat op zijn beurt leidde tot het Mountain Meadows bloedbad, soms de "meest flagrante wandaad in de Amerikaanse historie" genoemd.
Mountain Meadows
In 1857, toen de woede om afvalligen en niet-mormonen een hoogtepunt bereikte, rapporteerden twee federale ambtenaren uit Utah een aantal moorden aan het gezag in Washington. President James Buchanan rook opstandigheid, naar men zegt. In een toespraak voor het Congres verklaarde hij: "Dit is de eerste rebellie die in ons gebied plaatsvindt; de menselijkheid in eigen persoon vraagt dat we deze opstand zullen neerslaan op een wijze dat herhaling voorkomen wordt."
Men gelooft dat die woorden uitlekten en Young bereikten; de “tsaar" aan het Zoutmeer vernam dat de Minister van Oorlog 2500 man keurtroepen naar Salt Lake City wilde laten optrekken. Hij daagde openlijk de Federale Overheid uit. "Komt met uw duizenden een onwettige opdracht gegeven soldaten", riep hij in woede uit, "en ik beloof u, in de naam van Israëls God, dat ge zult wegsmelten als sneeuw voor de julizon." ...
Vervolgens lezen we over een mormoons leider die de vrouw van een niet-mormoon verleidt. De bedrogen echtgenoot achtervolgt deze Pratt en schiet hem dood.
Hoewel dat niet als de onmiddellijke aanleiding van het bloedbad van Mountain Meadows kan worden gezien, kan het die gebeurtenis uiteindelijk wel hebben geïnspireerd. Na de moord op Pratt en de mobilisatie van federale troepen nam in elk geval de spanning gestadig toe.
Ongelukkigerwijs moest net in die tijd een groep van 137 emigranten door Utah trekken, op weg van hun plaats van oorsprong Arkansas naar het nog verre Californië.
De meeste mensen in deze huifkarrenkaravaan waren gedisciplineerde mensen die in gezinsverband reisden en in het Westen een rustig en vredig bestaan zochten. Onderweg had een groep "rowdies" uit Missouri zich echter bij hen aangesloten en deze ruwe 'en onbehouwen mannen waren de lont in het kruitvat, naar blijken zou. Zij zorgden voor een slechte naam voor de groep.
Net voor de groep in Utah aankwam, hadden Mormoonse leiders duidelijk verklaard dat men "heidenen" voortaan niets, "zelfs geen Iege dop", zou mogen verkopen. Die opdracht kwam natuurlijk hard aan bij de reizigers, die nog een lange reis voor de boeg hadden en om proviandering verlegen zaten ...
Iemand helpt toch en wordt daarom ongenadig afgetuigd.
In dezelfde tijd verklaarde Young dat hij, in deze tijd van spanningen, niet langer in staat was, de Indianen, die hij Te vriend had, "in de hand te houden". Zij zouden, meende Young, wel eens erg moordzuchtig kunnen blijken tegenover blanke emigranten die door hun gebied trokken ...
Het lijdt geen twijfel dat de emigranten overvallen werden door voornamelijk Indianen. Niettemin hadden de Mormoonse bewoners van Utah zeker 'twee redenen waarom zij de slachting als zodanig konden toejuichen. Op grond van hun "Blood Atonement" kon iedere dief (en de groenten waren tenslotte van de "heiligen" gestolen!) rechtmatig gedood worden. Ten tweede waren de emigranten ook uit streken afkomstig waar men Mormonen vervolgd had; was wraak niet juist?
Lee's Bekentenissen
Op de vraag in hoeverre de Mormonen werkelijk 'achter deze "massacre" zaten wordt - vinden niet-mormonen - duidelijk ingegaan in de “Bekentenissen van John D. Lee". Deze (vroegere) Mormoonse leider werd op 23 maart 1877 op de plaats des onheils doodgeschoten als zijnde de hiervoor verantwoordelijke man. Zijn ,Confessions", die voor het proces van belang waren, bevatten onder meer de volgende passages:
"De Mormonen geloven in "Blood Atonement". Door hun leiders wordt gezegd en door hun leden wordt geloofd, dat de Priesterschap geïnspireerd is en nooit een verkeerde opdracht kan geven.
Brigham wist dat ik geen man was die graag iemands leven nam. Wel stond ik bekend als iemand die in hoog aanzien bij Brigham stond, ik kon mijn mond houden en was betrouwbaar. Ik wist van veel mensen dat ze in Nauvoo door Danieren van kant gemaakt waren. In die tijd was het regel dat ieder die de Profeet Joseph Smith weerstond gedood moest worden: ik weet van heel wat mannen die op last van Joseph Smith en zijn apostelen ongemerkt uit de weg werden geruimd, in de dagen dat de Kerk daar was. Het is binnen de Kerk altijd een duidelijk begrepen zaak geweest dat het recht en lofwaardig is een man te doden die kwaad spreekt van de Profeet. Deze leer werd in Utah strikt nageleefd tot de tijd dat de “heidenen" in zulke grote aantallen arriveerden dat het onveilig werd deze leer nog in praktijk te brengen. De leer wordt echter nog steeds aangehangen en er gaat geen jaar voorbij of er komen wel één of meerderen die van Brigham kwaad gesproken hebben mysterieus aan hun einde. Broeder Highbee verklaarde het volgende: ,Onze, opdracht is om de emigranten uit de weg te ruimen. President Haight heeft met Bisschop Dame overleg gepleegd en heeft van hem de opdracht ontvangen de emigranten te doden. Ieder die oud genoeg is om te kunnen praten moet omgebracht worden ...
De Danieten die deze beraadslaging bijwoonden knielden nu ineen kring neer om te bidden: ze vroegen de Geest van God om hen te leiden hoe ze in dezezaak handelen moesten. Na het gebed zei Broeder Highbee “hier is de opdraoht" en overhandigde me een papier van Haight. Broeder Highbee moest toen het bevel geven: "Doe je plicht voor God!"
Daarna moesten de Danieten de mannen doodschieten; de Indianen zouden de vrouwen en grotere kinderen doden; de karavaandrijvers en ikzelf moesten de gewonden en zieken in hun huifkarren doden ...
Na de slachtpartij werden Lee, Haight en andere Danieten tot nieuwe posities van aanzien verheven. Lee en anderen kregen van Young ook nieuwe vrouwen, vertelt hij. (Lee's aantal bedroeg toen achttien vrouwen.) Ook vertelt hij: "Toen Brigham in Cedar City was, preekte hij op een avond. Toen hij in zijn preek op de affaire van Mountain Meadows kwam, zei hij: Ik heb vernomen dat er sommige broeders zijn die bereid zijn getuigenis af te leggen ten laste van diegenen die hierbij betrokken waren.Ik hoop dat er in dat bericht geen waarheid is. Ik hoop dat er niemand hier is, onder mijn stembereik, die dat zou doen. Mocht er echter zo iemand zijn, dan zal ik vertellen wat ik van hem denk en wat zijn lot zal zijn. Tenzij hij zich terstond van dat onheilige voornemen bekeert en bereid is het geheim te bewaren, zal hij sterven als een hond, en ter helle varen. Ik moet niet meer horen van zulk verraad onder mijn volk."
Mormonen vechten deze versie van de geschiedenis aan. Voor het beeld van de Mormonen in die tijd leze men het eerste Sherlock Holmes verhaal, Een studie in Scharlaken.
De Mormonen na Young's dood
Door bestrijders van de Mormonen in de vorige eeuw wordt ook steeds aandacht gevraagd voor hun polygamie. Nu zijn er, volgens opgave, nog een paar mormoonse fundamentalistische "splintergroepen" , die officieel nog de polygamie handhaven. Een mij verder onbekende groepering, de "Church of the Firstborn of the Fulness of Times", met het hoofdkwartier in Colorado City, Arizona, zou nog steeds toestaan dat men meerdere vrouwen tegelijk neemt.
Zoals van Mormoonse kant steeds wordt gezegd, in hun kerk is deze gewoonte al lang geleden afgeschaft, uit gehoorzaamheid aan de burgerlijke autoriteiten. In een officiële verklaring van 6 oktober 1890 spreekt Wilford Woodruff, de zesde president van de Mormonen het volgende uit: " ... Aangezien er door het Congres wetten zijn uitgevaardigd, die meervoudige huwelijken verbieden, welke wetten door het hoogste gerechtshof grondwettig zijn verklaard, maak ik hiermee mijn voornemen bekend om mij aan die wetten te onderwerpen en mijn invloed op de leden der Kerk, waarover ik presideer, aan te wenden om hen gelijkerwijs te doen handelen ... En nu verklaar ik openlijk, dat het mijn raad aan de Heiligen der Laatste Dagen is om geen huwelijk aan te gaan dat door de wetten van het land is verboden."
Sedertdien is het de leer van de Kerk dat het de Mormonen verboden is om polygamie te bedrijven en dat degenen die dat blijven praktiseren van de Kerk worden afgesneden.
Na het stormachtige begin van de groepering in de vorige eeuw is er van enige vervolging van Mormonen in onze eeuw eigenlijk geen sprake geweest. Ze hebben zich in alle opzichten aangepast aan de staat waarin ze leven. Hun voorbeeldige leven roept weinig wrijving op.
Anders is het echter wanneer het om hun leer gaat, die vele bestrijders heeft gevonden (vooral, uiteraard, in de Christelijke Kerken).