Ruimhartige gerechtigheid
2011-09-30
Veel jongeren zijn maatschappelijk betrokken zijn en willen mensen in nood helpen, maar dat heeft geen invloed op hun bestedingspatroon, hun carrière, hun wijze van leven. Christenen zetten zich vaak in voor sociale gerechtigheid met weinig aandacht voor de verzoening door Jezus of leggen de nadruk op evangelisatie en het persoonlijk heil, maar doen weinig aan sociale ongerechtigheid. Daarom heeft Tim Keller, predikant uit New York, een boek geschreven over sociale gerechtigheid. Hij wil juist laten zien dat de Bijbelse boodschap grote nadruk legt op zorg voor de armen.- Jaargang 55
- nummer 19
Het is een radicaal boek geworden in de geest van de profeten; een boek dat overigens ook laat zien wat genade kan uitwerken. Een boek dat past bij de Michacampagne.
Recht doen
Keller gaat bij ‘recht doen’ uit van Micha 6:8: recht doen en trouw te betrachten.
Recht (misjpat) houdt in: aan de mensen geven wat hun toekomt, mensen gelijk behandelen, het is corrigerend. Trouw (chesed) staat voor de houding daarachter. Misjpat slaat op ‘het kwetsbarenkwartet’: de belangen van weduwen, wezen, immigranten en armen. De God van de Bijbel onderscheidt zich van alle andere goden als God van de machtelozen.
Een ander begrip is rechtvaardigheid (tzedekah), dat verwijst naar een leven in rechte verhoudingen. Waar tzedekah heerst, is misjpat overbodig. Job is de man in het Oude Testament die beide begrippen in zijn leven voorbeeldig toepast. Waar beide begrippen tegelijk worden gebruikt, spreekt Keller van sociale gerechtigheid. Een rechtvaardige leidt een leven van eerlijkheid, billijkheid en radicale vrijgevigheid.
In het OT bestond de wet op het aren lezen, een landeigenaar moest een deel van de oogst, langs de randen laten staan voor de armen.
Keller ziet als toepassing dat bedrijven hun winst verdelen met werknemers, in redelijke lonen en met klanten in redelijke tarieven. De overheid kan het principe van aren lezen toepassen door programma’s te steunen die ertoe leiden dat mensen gaan werken en voorzien in eigen levensonderhoud.
Jezus en gerechtigheid
Ook bij Jezus is er aandacht voor de armen en kwetsbaren. We moeten niet geven om terug te ontvangen. Mensen die in hem geloven mogen niets van hun bezit als het hunne beschouwen.
Wat we met ons bezit doen laat zien wat we met ons hart doen. Matteüs 25 geeft aan wat volgelingen van Jezus moeten doen voor vreemdelingen, zieken en gevangenen. Bij Jezus is geen tegenstelling tussen persoonlijke moraal en sociale gerechtigheid. Ook in Handelingen is zorg voor de armen een belangrijk kenmerk van de nieuwe gemeenschap. Om Jezus’ visie te laten zien, geeft Keller een buitengewoon interessante uitleg van de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.
Algemene genade
Op de vraag waarom we recht moeten doen komen verschillende antwoorden langs: Omdat de mens beeld van God is. Omdat God eigenaar is en wij rentmeester. Omdat we zelf besef hebben wat genade is en daarom begaan zijn met de arme en verdrukte. Omdat rechtvaardiging door geloof blijkt in daden van rechtvaardigheid.
We kunnen op verschillende manieren recht doen: door steun, hulp die onmiddellijk voorziet in behoeften, door ontwikkeling, hulp die maakt dat de ontvanger onafhankelijk wordt, of door maatschappijhervorming. Er worden prachtige dingen verteld over de manier waarop je in een achterstandswijk present kunt zijn en kunt werken aan rechtvaardigheid die de mensen vertrouwen geeft, doordat je werkelijk met hen optrekt en de mensen zelf zeggenschap geeft over de soort en het tempo van veranderingen.
Kerkelijke gemeenten zouden zich ook af moeten vragen wat zij in hun omgeving voor armen of opbouw van de buurt kunnen doen, zonder dat dit tekort hoeft te doen aan de eigen Bijbelse overtuiging. De laatste jaren is overigens al vaker aandacht gevraagd voor die wijdere diaconale taak van de kerk. Samenwerking met andersdenkenden op het publieke domein is heel goed mogelijk, want ook die zetten zich in voor rechtvaardigheid. Er bestaat zoiets als ‘algemene genade’.
Waardering
Ik vind het een rijk boek dat vanuit de Bijbel veel aanreikt over recht doen. Je geld, je tijd, je leven delen met de arme is heel radicaal. Daar beginnen mijn vragen en mijn schuldgevoel: doe ik genoeg? Ben ik te burgerlijk?
Het is een boek dat je onrustig maakt, mij in elk geval wel.
Keller, T. (2011), Ruim baan voor gerechtigheid. Rechtvaardig worden door Gods genade. Uitgeverij van Wijnen, Franeker. 240 blz. € 19,95.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van NGK Ede.